W gościnie u Agamemnona

Cyklopowe mury bronią resztek zamku. Historia miesza się z mitem

Droga wije się pośród pomarańczowych i oliwnych gajów. Słońce praży. Po niecałej godzinie jazdy samochodem z Koryntu opuszczamy szosę do Argos i skręcamy w wąską drogę do Myken. Szpaler eukaliptusów po obu jej stronach każe sięgnąć pamięcią do lat 30. XIX w., kiedy Grecja odzyskała suwerenność. Aby niepodległe państwo mocniej stanęło na nogach, potrzebna mu była odrobina szczęścia - jego symbolem miał być przysmak koali, który mieszkańcom Hellady podarował australijski rząd. Prosta droga pnie się dalej na wzgórze, gdzie stoi zamek mitycznego króla Agamemnona. Ów bohater "Iliady", naczelny wódz Achajów pod Troją, mąż Klitajmestry, ojciec Ifigenii, Elektry i Orestesa, miał żyć w XII w. p.n.e...

***

Starożytne Mykeny odkrył Heinrich Schliemann (1822-1890). Zainspirował go Homer, który pisał, że miasto było zasobne w złoto. Wprawdzie pierwszy prace archeologiczne prowadził tu Kyriakos Pittakis (1798-1863, grecki bojownik o niepodległość), ale dopiero Niemiec odniósł sukces. Ten archeolog samouk, znany już jako odkrywca Troi, przybył do Hellady w drugiej połowie XIX w. Po dwóch latach udało mu się znaleźć 19 ludzkich szkieletów, a także biżuterię, złoto, sztylety, puchary i maski. Uradowany uznał, że najwspanialsza maska należała do samego Agamemnona - powiadomił o tym nawet króla Grecji Jerzego I Gluecksburga i niemieckiego cesarza Wilhelma I. Pomylił się - dziś eksponat datowany jest na XV-XVI w. p.n.e.

Okręgi grobowe, które odkrył Schliemann, przylegają do wysokich na 14 m murów cytadeli wzniesionych - jak głosi legenda - przez cyklopów. Mykeńczycy musieli czuć się bezpiecznie, bo ze wzgórza kontrolowali zachodnią i centralną część równiny argolidzkiej (od Nemei po Epidauros), a nawet oddalony o ponad 20 km port w Nafplionie. Flota handlowa ułatwiała kontakty z Egiptem - w Mykenach odnaleziono m.in. skarabeusza Tii, żony Amenhotepa II. Z kolei wpływ kultury kreteńskiej widać w reliefie nad tzw. Bramą Lwic, głównym wejściem do cytadeli: dwie lwice wspinają się na ołtarz (symbol władzy religijnej) przedzielony kolumną minojską (władza świecka).

W centrum cytadeli znajduje się pałac. Prowadzi doń stroma droga (ostrożnie, bo marmurowe płyty są wyjątkowo śliskie). Najbardziej okazałe pomieszczenie to megaron, prostokątna sala tronowa. Na drewnianym podwyższeniu pośrodku było palenisko służące do ogrzewania sali i posiłków. Wyraźnie odznacza się fundament łazienki, w której miał być zamordowany Agamemnon. Ze szczytu widać góry Zara i Agios, lazur morza w Nafplionie, a bliżej kolorowe pola. Vis-a-vis leży wzgórze w kształcie śpiącego mężczyzny - Grecy żartują, że to Agamemnon, który czuwa nad twierdzą.

O Mykeńczykach wiele dowiemy się w muzeum nieopodal cytadeli (działa od 2003 r.). Wśród ponad 2,5 tys. eksponatów są sztylety, puchary, freski, a przede wszystkim kopie słynnych masek grobowych. Zazwyczaj przedstawiają twarz dojrzałego wąsatego mężczyzny z zamkniętymi oczami. Repliki wykonane są z miedzi i innych metali, natomiast oryginały znajdujące się w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Atenach ze złota.

O przeszłości Myken najwięcej mówią gliniane tabliczki z opisami rozmaitych wydarzeń i transakcji handlowych. Pismo linearne typu B (87 znaków) rozszyfrowali dopiero pół wieku temu Brytyjczycy - filolog John Chadwick i architekt Michael Ventris. Ten ostatni wykorzystał doświadczenia brytyjskiego wywiadu (podczas II wojny światowej zajmował się łamaniem niemieckich szyfrów).

Kilkadziesiąt metrów od cytadeli znajduje się opiewany przez Słowackiego "grób Agamemnona", dziś zwany Skarbcem Atreusza (obie nazwy są mylące, w grobowcu pochowany był ktoś, kto żył wcześniej). Do dwukomorowej mogiły kopułowej prowadzi 36-metrowy korytarz. Nad wąskim wejściem umieszczony jest potężny blok skalny - waży aż 118 ton! Front skarbca zdobiły kolorowe malowidła (część w British Museum), cenne przedmioty, które znajdowały się w środku, rozkradli poszukiwacze skarbów.

W pobliżu odkryto dwie podobne mogiły, w których mieli spoczywać Klitajmestra i Ajgistos.

***

Według najnowszych źródeł Mykeny liczą nieco ponad 4 tys. mieszkańców, ale trudno oprzeć się wrażeniu, że liczono ich podwójnie (albo rachmistrzowie zasmakowali w ouzo ). W tej spokojnej miejscowości nie brak restauracji ani miejsc noclegowych. W La Belle Helene można wynająć pokój Schliemanna, a nawet - jak zapewnia właściciel - przespać się w łóżku niemieckiego archeologa. W restauracji Kolizerasa gościli m.in. George Bush i Jacqueline Kennedy. Sącząc wyśmienitą frappe (kawa na zimno), wpatruję się w zdjęcia sław oprawione w stylowe ramki. Od Giorgosa Kolizerasa - właściciela przybytku, znanego w okolicy z wystawnych przyjęć weselnych - wielu restauratorów mogłoby się uczyć dobrych manier i troski o klienta. Z ujmującym uśmiechem wita i żegna wszystkich (nawet tych, których nie stać na dość kosztowne dania i korzystają wyłącznie z toalety). Darmową wodą kusi Menelaos. Do Agamemnona można wpaść na obiad lub kolację...

Muzeum w Mykenach czynne codziennie w godz. 8-19, bilety 4 i 2 euro, w cenie cytadela, muzeum oraz Skarbiec Atreusza, tel. 0030 27510 76585

Zbrodnie domu Atrydów

Według mitologii założycielem Myken był syn Pelopsa Perseusz, który zginął z rąk braci - Atreusza i Tiejstesa. Pelops rzucił wówczas klątwę, która stała się praprzyczyną wielu zbrodni...

Atreusz, biorąc odwet na Tiejstesie za uwiedzenie żony, zabił jego synów (tych z kolei pomścił Ajgistos, jedyny z braci, który ocalał). Jego syn Agamemnon został królem Myken. Zanim wyruszył na wyprawę trojańską, złożył w ofierze córkę Ifigenię, by bogowie zesłali stojącej w Aulidzie flocie pomyślne wiatry. Wywołało to rozpacz i chęć zemsty jego żony Klitajmestry. Pod nieobecność Agamemnona wdała się w romans z Ajgistosem, a po powrocie męża spod Troi uknuła wraz z kochankiem jego zabójstwo. Tę zbrodnię pomścił Orestes, brat Ifigenii i Elektry, mordując matkę i kochanka. Erynie ścigały go aż do ateńskiego Areopagu, gdzie został uniewinniony. Dopiero wtedy wygasła klątwa Pelopsa.

Za: W. Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa 1998

W sieci

http://www.greeklandscapes.com/greece/mycenae.html

http://www.culture.gr/2/21/211/21104a/e211da01.html

http://www.mnsu.edu/emuseum/archaeology/sites/europe/mycenae.html

Więcej o: