Suwałki

Początkowo była to maleńka osada - ledwo o dwu "dymach" w 1690 r. - kamedułów wigierskich, którzy nadali jej miano Suwałki.

Suwałki

Początkowo była to maleńka osada - ledwo o dwu "dymach" w 1690 r. - kamedułów wigierskich, którzy nadali jej miano Suwałki.

Legenda mówi, że nazwa pochodzi od kilku strudzonych wędrówką "suwiłkaj" (litewska nazwa włóczęgi), którzy zatrzymali się nad Hańczą, na skrzyżowaniu traktów i postanowili tu osiąść na stałe.

Właśnie to korzystne położenie przy ważnych szlakach handlowych wpłynęło na szybki rozwój osady. W 1700 r. wieś dzieliła się na Suwałki Małe i Wielkie. W 1710 r. kameduli wyjednali u Augusta II przywilej zezwalający na przekształcenie wsi w miasto. W 1715 r. uwolnili oni mieszczan suwalskich od pańszczyzny, ustanowili władze miejskie, wytyczyli kilka ulic, granicę rynku i 300 placów pod zabudowę.W 1720 roku król August II potwierdził przywilej lokacyjny miasta. Ustanowił ponadto cotygodniowy targ i cztery jarmarki rocznie.

Suwałki - historia

Suwałki należały do kamedułów aż do kasacji ich dóbr w 1796 r. przez władze pruskie, które zagarnęły te tereny po trzecim rozbiorze Rzeczpospolitej. Do końca XVIII w. zabudowa miasta była w całości drewniana. Miejscowość miała charakter wiejsko-miasteczkowy. Po 1820 r. w centrum zaczęły pojawiać się pierwsze budynki murowane. Wtedy też wytyczono arterię dla szlaku warszawsko-kowieńsko-petersburskiego (obecnie ul. T. Kościuszki). Wzdłuż arterii zaczęły pojawiać się budynki murowane, wytyczając tym samym nietypowy dla innych miast polskich układ przestrzenny (wzdłuż głównej ulicy, a nie rynku).

W 1816 r. Suwałki stały się siedzibą władz województwa augustowskiego, co zadecydowało o dynamicznym rozwoju miasta. Po 1820 r. zostały podjęte liczne przedsięwzięcia regulujące układ urbanistyczny miasta. Przeniesiono cmentarz ze Starego Rynku za Hańczę (ul. Bakałarzewska), założono ogród specerowy, wyznaczona została dzielnica żydowska, gdzie usytuowano Nowy Rynek (obecnie plac M. Konopnickiej) i wytyczono ulicę Jerozolimską (Noniewicza). W 1827 r. miasto miało ponad 250 domów drewnianych i 40 budynków murowanych.

Następne lata przyniosły budowlany rozkwit, nadając starej części miasta formę klasycystyczną, zachowaną zresztą do dziś. W 1866 r., po przemianowaniu województw na gubernie (1837 r.), Suwałki stały się siedzibą guberni suwalskiej.W drugiej połowie XIX w. na ziemiach Królestwa Polskiego ożywiła się działalność przemysłowo-gospodarcza. Niestety, ominęła ona ubogą, rolniczą Suwalszczyznę. Niewiele zmieniło również uruchomienie w 1899 r. odnogi kolei żelaznej. W mieście rozwijało się jedynie drobne rzemiosło.

Mimo wybuchu I wojny światowej liczba mieszkańców systematycznie rosła. W 1897 r. miasto liczyło 17.580 obywateli, 13 lat później - 25.186.Okres międzywojenny również nie sprzyjał Suwałkom. Ludność (22 tys. mieszkańców w 1931 r.) utrzymywała się głównie z handlu, rolnictwa i rzemiosła.

W przededniu wybuchu II wojny światowej liczące wtedy ponad 25 tys. osób miasto posiadało trzy kościoły, dwie cerkwie, dwie synagogi, trzy gimnazja (w tym jedno prywatne), gimnazjum kupieckie, państwową szkołę mechaniczną oraz pięć szkół podstawowych. Działało pięć banków, a rozrywki dostarczały trzy kina. Suwałki były miastem garnizonowym, o dużym zapleczu koszarowym na obrzeżach. Stacjonowało tutaj od 3 do 5 tys. żołnierzy carskiej armii. Po 1920 r. koszary przejęło Wojsko Polskie.

Okres II wojny światowej to czas rządów niemieckich (na mocy traktatu Ribbentrop - Mołotow). Od początku okupacji wobec ludności żydowskiej i polskiej inteligencji prowadzono politykę eksterminacji.

Z zawieruchy wojennej Suwałki nie wyszły zbytnio zniszczone. Katastrofalnie natomiast, bo prawie o połowę, zmniejszyła się liczba ludności. W 1946 r. miasto liczyło 13.670 mieszkańców. Suwałki od 1945 ro 1975 r. były miastem powiatowym województwa białostockiego - jednym z uboższych w kraju i słabo rozwijającym się. Wyraźny zwrot nastąpił po reformie administracyjnej w 1975 r., kiedy to Suwałki stały się miastem wojewódzkim. Dzięki dużym inwestycjom przemysłowym powstawały nowe dzielnice i nowe zakłady przemysłowe. W 1985 roku miasto miało już 51,54 tys. mieszkańców.

Zabytki

Suwałki są miastem stosunkowo młodym. Większość co cenniejszych zabytków miasta pochodzi dopiero z drugiej połowy XIX w. i są reprezentowane przez architekturę klasycystyczną w raczej skromnym wydaniu, niemniej projektowaną przez znanych wówczas i cenionych architektów, takich jak: Henryk Marconi, Piotr Aigner, Antoni Corazzi czy Karol Majerski.

Zachował się w całości układ przestrzenno-urbanizacyjny Suwałk z okresu jego regulacji (lata 1820-25) wytyczający główną arterię miasta (obecnie ul. T. Kościuszki) wraz z tzw. Starym Rynkiem (plac Konstytucji 3 Maja) i dzielnicą żydowską z Nowym Rynkiem (pl. M. Konopnickiej).

Z tego też okresu pochodzą cmentarze: katolicki, ewangelicki, prawosławny i kirkut żydowski, a także ulice wylotowe w kierunku Augustowa, Bakałarzewa, Filipowa, Jeleniewa i Sejn.Z dawnego pejzażu starego miasta zniknęła cenna, klasycystyczna synagoga (początek Osiedla II - dwa pierwsze bloki od pl. M. Konopnickiej w stronę ul. Wigierskiej, ul. Noniewicza), a dawna cerkiew prawosławna na Starym Rynku przebudowana została w 1923 r. na kościół katolicki.

Więcej o: