Według legendy w miejscu dzisiejszej Ławry objawiła się Matka Boska, pozostawiając na skale ślad swej stopy. W XII w. w tutejszych grotach osiedlają się prawosławni mnisi z Kijowa, a w 1527 r. Zygmunt Stary nadaje świętemu miejscu specjalny status. W 1597 r. sędzina łucka Anna Hojska darowuje klasztorowi cudowną ikonę Matki Boskiej, dużo pieniędzy i posiadłości ziemskie. Ośrodek sakralny zyskuje na znaczeniu dzięki przełożonemu Hiobowi (1550-1651, żył 100 lat!). Dzięki jego wstawiennictwu i pomocy Matki Boskiej Poczajów oparł się atakom tureckim i tatarskim w 1775 r. W 1720 r. przejmują go greckokatoliccy bazylianie, który otwierają szkoły i biblioteki, dążąc do zbliżenia z Rzymem. Dlatego w 1773 r. cudowną ikonę koronuje papież.
W 1759 r. do tutejszego zgromadzenia, pokutując za grzeszne życie wstępuje starosta Mikołaj Potocki, fundator sporej części klasztoru i cerkwi Uspieńskiej. Potocki umiera w 1782 r. i tutaj zostaje pochowany. Kiedy po powstaniu listopadowym Car odbiera bazylianom Poczajów, wprowadzają się doń prawosławni mnisi. W 1833 r. klasztor zyskuje rangę ławry, stając się czwartym co do ważności ośrodkiem prawosławia w cesarstwie rosyjskim. Za II Rzeczypospolitej Poczajów wciąż pozostaje twierdzą prawosławia, a po wojnie, choć w niektórych budynkach władza radziecka urządziła muzeum ateizmu, cerkwie są nadal otwarte dla wiernych, wciąż czynny jest klasztor. Dziś Poczajów podlega metropolicie moskiewskiemu, jest także miejscem świętym Ukraińskiej prawosławnej cerkwi Autokefalicznej z metropolitą w Kijowie i odradzającego się na zachodniej Ukrainie grekokatolicyzmu.
