Polska. Najdziwniejsze miejsca w Polsce

Poznaj najdziwniejsze miejsca w Polsce - wyj徠kowo pogi皻y las ko這 Gryfina, kana, w kt鏎ym statki, zamiast p造n望 wod, sun po trawie, nadzwyczaj higieniczn wie i inne dziwne miejsca...
Krzywy Las ko這 Gryfina Krzywy Las ko這 Gryfina Krzywy Las ko這 Gryfina/Fot. Anna Olej-KObus i Krzysztof Kobus/TRAVELPHOTO

Okolice Gryfina. Wyj徠kowo pogi皻y las. Pomnik przyrody Krzywy Las

Sosny, gdy nie tarmosi ich wiatr, na og馧 strzelaj prosto w niebo - jak maszty. Ale nie pod Szczecinem. Pnie rosn帷ych tu drzew wygl康aj jak 豉b璠zie szyje, wszystkie s wygi皻e w identyczny spos鏏. Kilkadziesi徠 centymetr闚 nad ziemi. Pa陰kami na p馧noc. Plantacj 400 zdeformowanych drzew nazwano Krzywym Lasem.

Tury軼i, kt鏎zy tu trafiaj (a nie jest to proste; trzeba dotrze w pobli瞠 wsi Nowe Czarnowo i i嗆 szlakiem wyznaczonym przez stalowe rury ciep這wnicze), zadaj to samo pytanie: jak do tego dosz這? Czy to kaprys przyrody? Ingerencja le郾ik闚? A mo瞠 psikus autorstwa stacjonuj帷ych kiedy pod Gryfinem 穎軟ierzy, kt鏎zy przejechali si po sosnowym m這dniku czo貪iem?

Sosnowy b鏎 nie jest stary; pogi皻e drzewa maj nie wi璚ej ni 75-80 lat. To oznacza, 瞠 zosta造 posadzone (i zdeformowane) przed II wojn 鈍iatow. Nikt nie pami皻a dlaczego. Najpopularniejsza z teorii m闚i, 瞠 m這dziutkim sadzonkom sosen specjalnie obci皻o czubki. W ten spos鏏 jedna z bocznych ga陰zek przej窸a rol pnia i zataczaj帷 逝k, skierowa豉 si do nieba. Efekt? Drzewo o poszukiwanym przez stolarzy kszta販ie - gotowy surowiec do konstrukcji gi皻ych. Na przyk豉d szkielet闚 這dzi. Albo foteli bujanych.

To wyt逝maczenie ma tyle samo zwolennik闚, co przeciwnik闚. Ci drudzy argumentuj, 瞠 kiedy w ten spos鏏 traktowano jedynie d瑿y, nie sosny. Kto jest odpowiedzialny za powstanie Krzywego Lasu - niewa積e. Dzi szpalery sosnowych paragraf闚 robi wra瞠nie nie tylko na turystach. Uznane za pomnik przyrody, od kilku lat znajduj si pod ochron.

Cisy Staropolskie w Wierzchlesie w Borach Tucholskich to najstarszy rezerwat w Polsce - powsta w 1827 r. Rosn tu nawet 700-letnie cisy o czerwonawych pniach i ig豉ch o g喚bokim malachitowym odcieniu. 安i皻y Gaj zachwyci Leona Wycz馧kowskiego, kt鏎y w 1922 r. zamieszka w niedalekim Go軼ieradzu. Artysta rozstawia w lesie sztalugi i godzinami portretowa wiekowe drzewa; o poranku, przed zmierzchem,w s這鎍u i we mgle. W sumie stworzy oko這100 rysunk闚. Jeden z nich, po鈍i璚ony cisowi staruszkowi o imieniu Chrobry, zosta nagrodzony na festiwalu w Wenecji. Dzi znajduje si w zbiorach Muzeum Okr璕owego w Bydgoszczy.

Na d逝go przed Wycz馧kowskim warto嗆 tucholskich cis闚 doceni W豉dys豉w Jagie陶o; kr鏊 zabroni 軼inania tych drzew na 逝ki i kusze. Dzi najcenniejsze cisy w Polsce s otoczone podw鎩nym p這tem i zabezpieczone nie tylko przed wandalami, ale i zwierz皻ami, na kt鏎e cisowe ga陰zki dzia豉j niczym ostrygi na ludzi - jak afrodyzjak. Drzew jest coraz mniej; w tej chwili oko這 3,5 tys. sztuk. Nie wiedzie czemu, nie chc si rozmna瘸. Siewki rosn przez 4-5 lat, a potem usychaj. Rezerwat mo積a ogl康a jedynie w towarzystwie przewodnika, Ewy 痂udzkiej - tel. 606 922 582.

Kwidzyn. Najpot篹niejsza latryna w Europie

Wyobra sobie, 瞠 mieszkasz na 鈔edniowiecznym zamku - na przyk豉d w Kwidzynie, nad Wis陰. Zima. -100蚓. Za oknem 郾ie篡ca. Budzisz si w nocy, czuj帷 nag陰 sanitarn potrzeb. Gdy wysuwasz nos spod cieplutkich derek, 豉pie ci dreszcz. O nie, my郵isz, wytrzymam do rana. Niestety. Kiszki domagaj si natychmiastowego dzia豉nia. Zeskakujesz z pryczy, wsuwasz stopy w wyzi瑿ione trzewiki (o ile ci na nie sta) i co tchu gnasz zimnym, d逝gim, ciemnym korytarzem do wie篡 toaletowej, kt鏎a, 瞠by jej zapach nie dra積i nozdrzy mieszka鎍闚 zamku, jest odseparowana od g堯wnego budynku.

W Kwidzynie monumentalny wychodek stoi nad sam fos. Z zamkiem 陰czy go d逝gi na 54 m zawieszony nad ziemi ganek. W korytarzu hula wichrzysko. Rozgrzany biegiem, ostatni prost pokonujesz kilkoma susami i dopadasz ci篹kich drzwi gdaniska. Jedne, drugie, ju! Mr霩 zneutralizowa fetor; smrodek jest dzi wyj徠kowo do zniesienia. Podci庵asz koszul pod brod, mo軼isz si na drewnianej desce... Uff. Tylko dlaczego ten cho衍erny latrynowy nie doni鏀 鈍ie篡ch kapu軼ianych li軼i? C騜, pewnie te mu si nie chcia這 wychodzi spod piernat闚.

B陰d. Li軼ie kapusty, ale te k喚bki wyschni皻ego mchu albo k瘼ki siana stanowi造 niezb璠ny element wyposa瞠nia 鈔edniowiecznej latryny. W zadbanym gdanisku nie mog這 ich zabrakn望. U篡wano r闚nie rozczesanych kawa趾闚 lin okr皻owych, kt鏎e - poddawane recyklingowi - by造 wykorzystywane wielokrotnie.

Gdanisko w Kwidzynie jest naj豉dniejsz 鈔edniowieczn latryn w Polsce. I najwi瘯sz w Europie; rekordowe rozmiary zawdzi璚za k豉dce przerzuconej mi璠zy zamkiem a wie膨. Nigdzie indziej nie wybudowano tak d逝giej sanitarnej strefy buforowej. Wie瘸 nie s逝篡豉 tylko do cel闚 higienicznych - po pierwszym rozbiorze Polski zamieni豉 si w wi瞛ienie.

字edniowieczne miejskie latryny s jak kapsu造... czasu. Trudno o 鈔odowisko bardziej sprzyjaj帷e konserwacji. Ze s豉wojek w Elbl庵u archeolodzy wydobyli XV-wieczny flet i lutni, fragment szala ze z這tymi aplikacjami, zabawki, porcelanowe fili瘸nki i fajansowe nocniki, szkolne tabliczki powleczone woskiem, a nawet najstarsze w Polsce okulary. Skarby z wychodk闚 mo積a ogl康a w Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Elbl庵u.

Pochylnia Ca逝ny Pochylnia Ca逝ny Pochylnia Ca逝ny/Fot. Anna Olej-Kobus i Krzysztof Kobus/TRAVELPHOTO

Kana Elbl御ki - Kana bez konkurencji

Kana Elbl御ki nie ma na 鈍iecie konkurencji - poza Stanami Zjednoczonymi. Jego ameryka雟ki kuzyn (Kana Morrisa, zamkni皻y w 1924 r.) przetrwa do dzi w szcz徠kowej formie. Tymczasem Elbl御ki od blisko 150 lat znajduje si w 鈍ietnej kondycji.

Kana, w kt鏎ym statki, zamiast p造n望 wod, sun po trawie, powsta dzi瘯i kr鏊ewskiemu kaprysowi. Podobno gdy in篡nier Georg Jacob Steenke przedstawi projekt 闚czesnemu w豉dcy Prus, Fryderykowi Wilhelmowi IV, ten zapyta tylko, czy gdziekolwiek na 鈍iecie powsta這 podobne cudo. Nie? Budujemy!

Steenke wprowadzi cesarza w b陰d (Kana Morrisa istnia ju od blisko sze軼iu lat). Nie wiadomo, czy zrobi to z premedytacj i czy projektuj帷 Kana Elbl御ki, inspirowa si rozwi您aniami wypracowanymi przez Amerykan闚, ale uda這 mu si stworzy dzie這, kt鏎e do dzi budzi podziw nie tylko turyst闚, lecz tak瞠 specjalist闚.

R騜nica poziom闚 pomi璠zy jeziorem Druzno a zespo貫m ostr鏚zko-i豉wskich akwen闚, kt鏎e zosta造 po陰czone przekopem, wynosi a 100 m. Gdyby zastosowano klasyczne 郵uzy, woda spod Ostr鏚y zala豉by Elbl庵 jak fala tsunami. Steenke wykombinowa wi璚 co innego. Na wodnej drodze rozstawi 郵uzy, ale niewielkie. Pomi璠zy nimi rozmie軼i pochylnie, uzbrojone w szyny kolejowe. Statki przypi皻e do plarform by造 wci庵ane po szynach na trawiaste wzg鏎za. Sun窸y mi璠zy polami i 陰kami, o suchych kad逝bach.

Budowa Kana逝 Elbl御kiego trwa豉 28 lat i poch這n窸a 4 mln marek. Cho decyzja o jego powstaniu zosta豉 podj皻a pod wp造wem impulsu, szybko okaza這 si, 瞠 nie by豉 wy陰cznie fanaberi w豉dcy. Kana usprawni transport, eksport i import. D逝gi na 141 km 瞠glowny szlak po陰czy Elbl庵 (kt鏎y nie by w闚czas jeszcze odci皻y od morza Mierzej Wi郵an) z dalekimi zak徠kami Warmii i Mazur. Kana貫m p造n窸y sosnowe pnie do tartak闚, 篡to do gorzelni, kartofle do krochmalni. Dopiero gdy na pocz徠ku XX w. zacz掖 przegrywa z kolej, oddano go turystom.

Kana Elbl御ki to najd逝窺zy 瞠glowny kana w Polsce; ma 83 km. D逝窺za od niego jest jedynie melioracyjna rynna Wieprz-Krzna, kt鏎a ma 140 km d逝go軼i i jest uwa瘸na za najbardziej absurdaln inwestycj PRL-u. Nie do嗆, 瞠 nie ma 瘸dnego znaczenia transportowego, to przyczyni豉 si do degradacji naturalnego krajobrazu Lubelszczyzny.

Chocho堯w Chocho堯w Wiosenne szorowanie 軼ian/Fot. Anna Olej-Kobus i Krzysztof Kobus/TRAVELPHOTO

Chocho堯w - wyj徠kowo higieniczna wie

Woda z mydlinami, ostra szczotka i dwie silne r璚e - ten zestaw przydaje si ka盥ej praktycznej podhala雟kiej gospodyni przynajmniej raz w roku podczas corocznego szorowania cha逝p, kt鏎e odbywa si przed Wielkanoc, Bo篡m Cia貫m albo jesieni, tu przed pierwszymi przymrozkami.

Gdy przychodzi czas generalnych porz康k闚 w Chocho這wie, gazdowie rozstawiaj wok馧 swoich cha逝p stalowe rusztowania. Ga寮ziny grzej wod. Rozpuszczaj w niej szare myd這 i proszek do prania. Szykuj szczotki - ju nie z g瘰ich pi鏎, jak kilkadziesi徠 lat temu, lecz nylonowe, z supermarketu. Kiedy chybotliwe konstrukcje s gotowe, zaczyna si wielkie szoro-wanie. Na pierwszy ogie idzie szczyt - reprezentacyjna cz窷 ka盥ej cha逝py, kt鏎a musi by wyszorowana na b造sk. Potem czyszczone s 軼iany, metr kwadratowy drewna po metrze. Jest to mozolna praca, kt鏎ej nijak nie da si przyspieszy.

Mydliny sp逝kuje si zimn wod, najlepiej prosto ze strumienia (g鏎ale uwa瘸j, 瞠 lodowata woda wybiela drewno), i od razu wyciera r璚znikiem, 瞠by we軟ianka, czyli warkocz z we軟y drzewnej, upchni皻y w szpary pomi璠zy p豉zami, nie zd捫y豉 za bardzo nasi彗n望. Cywilizacyjne wynalazki, takie jak w捫 z sikawk, s wykluczone.

疾by proces mycia przebiega sprawnie, g鏎alskie ma鹵e雟two musi wsp馧pracowa. Podczas gdy 穎na gimnastykuje si na rusztowaniu, m捫 donosi wiadra z wod. Nast瘼nie 穎na schodzi na d馧, a m捫 b造skawicznie demontuje jeden poziom rusztowa i rozstawia je pod kolejn 軼ian. Jeden, maksymalnie dwa dni akrobacji na rusztowaniach na og馧 wystarczaj, 瞠by 軼iany ze 鈍ierkowych p豉z闚 zacz窸y l郾i biel.

Je郵i gospodyni nie ma czasu sama zaj望 si myciem swojej cha逝py, zatrudnia tzw. myjock, czyli zawodow szorowaczk. Rekordzistki potrafi wyszorowa nawet dwa tuziny g鏎alskich chat w sezonie.

Szorowana regularnie cha逝pa r騜ni si od takiej, kt鏎a przez ca貫 篡cie nie widzia豉 szczotki, g堯wnie kolorem. 圭iany mytych dom闚 maj lekko s這mkowy, wpadaj帷y w biel odcie. Te, kt鏎e nie zaznaj regularnych zabieg闚 higienicznych, z wiekiem ciemniej. Barwa 鈍ierkowego drewna, wystawionego na dzia豉nie s這鎍a, deszczu i mrozu, zmienia si od miodowego, przez ciemnobursztynowy, a po niemal smolisty. Myte cha逝py maj jeszcze jedn przewag nad domami brudnymi. Na Podhalu nie impregnuje si drewna 瘸dnymi chemicznymi 鈔odkami. Regularne pucowanie 軼ian szarym myd貫m i proszkiem spe軟ia wi璚 funkcj konserwuj帷 - szorowanie unicestwia potencjalne szkodniki.

Chocho這wskie porz康ki wygl康aj najbardziej spektakularnie, poniewa odbywaj si zbiorowo, najcz窷ciej tu przed Bo篡m Cia貫m. Ale cha逝py szoruje si na ca造m Podhalu. Ga寮ziny na og馧 robi to przed nadej軼iem zimy, 瞠by bakteriob鎩czy mr霩 wzmocni dobroczynne dzia豉nie szczotki i mydlin. Szoruje si zewn皻rzne 軼iany budynk闚 i boazeri w izbach. Regularnie pucuje si te ko軼io造 - od fundament闚 po wie篡czki. Gdy ostatnio 14 ga寮zin zabra這 si za mycie ko軼i馧ka na Wiktor闚kach, zaj窸o im to tylko jeden dzie!

Dzi瘯i higienicznemu zapa這wi "myjocek" wi瘯szo嗆 chocho這wskich cha逝p wygl康a jak nowa, cho pochodz z XIX w. Najwi璚ej starych dom闚 z p豉z闚 przetrwa這 w 鈔odkowej cz窷ci wsi, wok馧 ko軼io豉 i Muzeum Powstania Chocho這wskiego, urz康zonego w najstarszej cha逝pie z 1798 r.! Najs造nniejsza spo鈔鏚 cha逝p, zbudowana z najszerszych p豉z闚, z numerem 24, stoi w g喚bi, po zachodniej stronie drogi. Powsta豉 ona z pnia jednej jod造-grubaski, 軼i皻ej ponad 100 lat temu w Beskidzie Makowskim.

Jod豉 - do sp馧ki ze 鈍ierkiem - do dzi jest ulubionym materia貫m podhala雟kich "budorzy". Z racji tego, 瞠 le郾e tereny w Tatrach s w wi瘯szo軼i pod ochron, drewno na nowe cha逝py pochodzi z wyr瑿闚 wok馧 Babiej G鏎y, a nawet z Bieszczad. 圭i皻e pnie przecina si wzd逝 na p馧. Z jednego pnia otrzymuje si dwie grube na 20 cm tarcice, o szeroko軼i przynajmniej 70 cm. To w豉郾ie p豉zy - podstawowy budulec tradycyjnej g鏎alskiej cha逝py.

ζpalice - najwi瘯sza samowolka budowlana w Polsce

W pozwoleniu na zagospodarowanie dzia趾i na Kaczej G鏎ze by這 jasno napisane: dom jednorodzinny z pracowni rze嬌iarsk. Ani s這wa o metra簑 (5tys.m²). 畝dnej wzmianki o 12 wie瘸ch, sali balowej, kaplicy i stra積icy na wje寮zie. O basenie i sztucz要ym jeziorze nie wspominaj帷.

Budowa wystartowa豉 w 1983 r. Piotr Kazimierczak, stolarz, specjalista od replik antycznych mebli, zd捫y postawi ca陰 bry喚 domu-zamku, wszystkie wie瞠 (z jedn niedoko鎍zon, po鈍i璚on aposto這wi zdrajcy) i bram jak barbakan. Wykopa te dziur na jezioro i ogrodzi prawie ca造 teren wysokim murem i siatk. Gdy robotnicy zabrali si do ustawiania rusztowa wok馧 ob這穎nych modrzewiowym drewnem kopu, inwestorowi sko鎍zy造 si pieni康ze...

Od tego momentu min窸o ju ponad 15 lat. Niezabezpie苞zona budowla zacz窸a traci kondycj, po drodze zosta豉 nawet wystawiona na licytacj, ale nie by這 ch皻nych. Ostatnio pojawi豉 si szansa, 瞠 Piotr Kazimier苞zak doko鎍zy swoje dzie這, bo wreszcie po latach porozumia si z bankami i urz璠ami. Czy ostatecznie na Kaczej G鏎ze powstanie dom, hotel czy galeria arty貞tycznego snycerstwa - czas poka瞠. Na razie zamkowy szkielet z ceg造 mo積a legalnie podziwia jedynie z zewn徠rz, zza bramy. Dzia趾a to prywatne terytorium, oznaczone tabliczkami "Teren budowy. Wst瘼 wzbroniony".

毒鏚這: Marta Sapa豉 "Super Polska. Vademecum rekord闚 i ciekawostek", wyd. Carta Blanca

Zobacz tak瞠: Niezwyk貫 miejsca w Polsce