Gniezno

Najlepiej przyjechać tu w kwietniu na imieniny miasta i św. Wojciecha

Na siedmiu wzgórzach, wśród trzech jezior... Nie, to nie będzie bajka, ale opowieść o mieście w samym sercu Wielkopolski. Nieważne, w którą pójdziemy stronę. Zawsze trafimy na ciekawy punkt widokowy na jednym ze wzgórz. Najbardziej znane jest Wzgórze Lecha. Legenda głosi, że właśnie tutaj władca plemiennego państwa Polan założył gród. Podobno zobaczył na wzgórzu gniazdo orła, zachwycił się piękną okolicą i osiadł tu ze swoim ludem. Od słowa "gniazdo" pochodzi też prawdopodobnie nazwa miasta.

Bolek, nie daj się!

Pierwsza świątynia powstała na Wzgórzu Lecha w latach 970-977. Po najeździe Brzetysława odbudowano ją w stylu romańskim, a na przełomie XV-XVIII w. dodano 14 barokowych kaplic i dwie wieże - północną i południową. Katedra przeżyła dwa poważne pożary - w 1613 r. (potem wnętrze przebudowano w stylu barokowym) i w 1945 r. Podczas okupacji żołnierze niemieccy urządzili w katedrze magazyn broni i salę koncertową. Po wojnie przywrócono jej wygląd średniowieczny. Świadkowie twierdzą, że żołnierze radzieccy z ustawionego na rynku działa strzelali do wież katedry, gdzie ponoć ukrywali się Niemcy.

Zanim wejdziemy do środka, warto rozejrzeć się dokoła. Przed głównym wejściem stoi pomnik Bolesława Chrobrego dłuta Jerzego Sobocińskiego. Poprzedni z 1929 r. zniszczyli w czasie II wojny Niemcy. Jedni mieszkańcy płakali, a odważniejsi krzyczeli: "Bolek, nie daj się!". Po prawej stronie widzimy plac św. Wojciecha - zielone trawniki, stylizowane latarnie i ławeczki. To tutaj odbywają się uroczystości ku czci św. Wojciecha, a podczas ostatniej wizyty mszę świętą odprawiał Jan Paweł II.

W środku katedry nie sposób oprzeć się wrażeniu, że przenieśliśmy się kilka wieków w przeszłość. Surowe ceglane mury budzą nie tylko podziw, ale i szacunek. Wystarczy popatrzeć na romańskie drzwi gnieźnieńskie odlane z brązu w XII w. ze scenami z życia św. Wojciecha czy na srebrną trumnę z jego relikwiami na środku kościoła. W podziemiach ukrywa się jeden z najbogatszych w Polsce (po krakowskim i jasnogórskim) skarbców sakralnych. W 1939 r. jego zawartość wywieziono do Berlina, potem do kopalni soli niedaleko Brunszwiku; wreszcie trafił do Moskwy. Do Gniezna wrócił dopiero w 1958 r. Są w nim drewniane rzeźby, portrety trumienne, skarby z wykopalisk w romańskich podziemiach katedry.

Pełna skarbów jest też biblioteka katedralna, której początki sięgają XI w. W połowie XVIII w. na jej potrzeby zaadaptowano pomieszczenia nad kruchtą północną, później także kilka kondygnacji wieży i strych nad boczną nawą. Wśród ok. 40 tys. woluminów jest m.in. "Evangeliarium" z 800 r., pisany złotem "Codex aureus Gnesnensis" z XI w. Oba dzieła można zobaczyć w Muzeum Archidiecezjalnym (tuż za katedrą). Przechowuje się tu także pergaminowy kodeks z początków IX w., kopię drzwi gnieźnieńskich i kielich św. Wojciecha.

Zwiedzanie katedry z przewodnikiem codziennie (oprócz niedziel) 9-17 - 42 zł, tel. 602 708 231.

Muzeum Archidiecezjalne codziennie (oprócz poniedziałków) 9-16, bilet - 3 zł, ulgowy - 2 zł.

Panorama miasta z wieży, niedziela, bilet 5 zł, ulgowy 2,5 zł

Miasto z 70 tys. kamieni

Wystarczy odejść kilkaset metrów od katedry, aby znaleźć się nad jeziorem Jelonek, gdzie dawniej była kolonia letniskowa Wenecja z restauracją, salą teatralną, przystanią, a nawet kręgielnią. Dzisiaj są promenady spacerowe, tarasy widokowe i piękne jezioro, które miejscowi nazywają Wenecją. Ze wzgórza możemy podziwiać panoramę miasta. Widać katedrę (po zmroku jej wieże są pięknie oświetlone i odbijają się w jeziorze), kamieniczki starego miasta, przeciwległy brzeg jeziora.

Stąd już tylko kilka kroków do Muzeum Początków Państwa Polskiego. Jeśli weszliście na wzgórze, nie omijajcie tego miejsca. Dzięki audiowizualnej ekspozycji na pół godziny można się przenieść do średniowiecznej Wielkopolski. W piwnicach muzeum są dzieła sztuki romańskiej i gotyckiej, stare fotografie, pocztówki i medale. Tuż obok muzeum stoi nowoczesne Kolegium Europejskie. Obok znajduje się mapa Europy zrobiona z 70 tys. kamieni. Liczba ta jest symboliczna dla Gniezna, bo tylu mieszkańców ma miasto. Przed 1 maja na tej mapie zostaną zaznaczone jednym kolorem państwa wchodzące do Unii.

Muzeum Początków Państwa Polskiego, ul. Kostrzewskiego, codziennie oprócz poniedziałków i dni poświątecznych od 10 do 17, bilet - 5 zł, ulgowy - 3 zł

Herby darczyńców, dęby pokoju

Pora na spacer ul. Tumską, która łączy katedrę z rynkiem. Zwracają uwagę pięknie odrestaurowane klasycystyczne kamieniczki z 1 poł. XIX w. z bogato zdobionymi elewacjami, latem ich balkony toną w kwiatach. Dochodzimy do Wzgórza Panieńskiego (120 m n.p.m.). Kiedyś była tu osada targowa, a w średniowieczu rynek otaczały mury obronne. Odrestaurowano go w połowie lat 90. W środku stoi fontanna z herbami 78 miast tworzących tzw. Krąg Darczyńców, którzy przyczynili się do odrestaurowania gnieźnieńskiego rynku. Wszystkie kamienice na rynku spłonęły w 1819 r. i zostały na nowo zbudowane. W jednej z nich w 1807 r. (dzisiaj nr 11) nocował cesarz Napoleon Bonaparte. Zaledwie kilkaset metrów od rynku stoi kościół Farny. W środku warto zobaczyć piękną ambonę w kształcie łodzi. Przed kościołem koniecznie trzeba stanąć o godzinie 12 lub 15. Na wieży pojawia się figura św. Wojciecha i błogosławi wiernych, przy wtórze "Bogurodzicy", najstarszej polskiej pieśni.

Na tyłach rynku w ceglanych budynkach przy kościele oo. Franciszkanów była kiedyś zbrojownia, a po drugiej stronie świątyni więzienie i sąd. Dzisiaj w starych murach mieści się sąd rejonowy. Dwunawowy kościół powstał w XIII w. z połączenia dwóch klasztorów - Franciszkanów i Klarysek. Nawa główna należała do zakonników, boczna do zakonnic.

Z rynku blisko do Doliny Pojednania, gdzie rosną dęby posadzone cztery lata temu przez premierów Polski, Węgier, Czech i Słowacji oraz kanclerza Niemiec, symbol pokojowego zjednoczenia Europy. Wówczas z okazji 1000. rocznicy zjazdu gnieźnieńskiego w dolinie pomiędzy wzgórzami Panieńskim i Krzyżackim powstały alejki parkowe, ustawiono ławki, parkany i latarnie.

Od wzgórza do wzgórza

Jednym z najcenniejszych (i najmniejszych) zabytków Gniezna jest XIV-wieczny kościół św. Jana na Wzgórzu Krzyżackim. Nie zmienił się od czasu wybudowania. Wchodząc po kamiennych schodach do jego wnętrza, zobaczymy niezwykle rzadkie gotyckie malowidła ścienne z XIV w. przedstawiające sceny z życia Chrystusa, Matki Boskiej i św. Jana Chrzciciela. We wschodniej ścianie kościoła znajdują się intrygujące dołki wydrążone w cegłach. Jedna z legend głosi, że wyżłobione zostały palcami średniowiecznych pątników. Bardziej prawdopodobna wersja zakłada jednak, że to ślad po krzesaniu ognia w sobotę wielkanocną.

Ale Gniezno leży na siedmiu wzgórzach. Oprócz tych trzech jest jeszcze wzgórze Zbar z kościołem św. Michała z XII w. Co roku na jedną noc przenoszone są tu relikwie św. Wojciecha, a rano procesja wraca z nimi do katedry. W kościele trzeba obejrzeć prezbiterium ze sklepieniem żebrowym udekorowane scenami z polowania.

Innym tarasem widokowym pierwszej stolicy Polski jest wzgórze Piotrowo ze starym cmentarzem św. Piotra i kościołem Piotra i Pawła. Na kolejnym stoi XIX-wieczny kościół św. Krzyża, a siódme (i ostatnie) wyrasta u zbiegu ul. Jolenty i Żwirki i Wigury.

Starą część miasta łączy z nową most. Po jego lewej stronie leży Jezioro Świętokrzyskie, po prawej jezioro Winiary z kąpieliskiem miejskim.

Wierzchem lub karetą

Jednak Gniezno to nie tylko kościoły. W grodzie Lecha można pojeździć konno w istniejącym od 1885 r. Stadzie Ogierów lub wynająć bryczkę czy zabytkowy powóz z woźnicą. Latem organizowane są obozy jeździeckie, a jesienią coroczna pogoń za lisem.

Miłośnicy kolei żelaznej mogą przejechać się wąskotorówką (istnieje od 1896 r.). W każdy letni weekend o godz. 9 ze stacji przy ul. Kolejowej zabytkowe wagoniki z parową ciuchcią jadą wprost na plażę w Przybrodzinie. Zimą pociąg retro wyjeżdża w kurs tylko raz, przyłączając się do Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy.

Wiosenny spacer po Gnieźnie najlepiej zakończyć w jednym z parków założonych na przełomie XVIII i XIX w. przez Towarzystwo Upiększania Miasta. Polecam park miejski przy ul. Sobieskiego, pełen romantycznych altanek, mostków i stawów. Zajrzyjcie do palmiarni naprzeciwko kortów tenisowych. Jej chlubą jest wielkie akwarium z egzotycznymi rybami z Izraela, japońskimi koiami i kometkami z Chin. Niedawno powstał tu nawet miniwodospad.

Stado Ogierów, ul. Kłeckowska, tel. (0-61) 426 22 11. 45-minutowa wycieczka po Gnieźnie powozem (półkrytym lub odkrytym) albo karetą - 70 zł

Tu powiedzą, co i gdzie

Biuro PTTK, ul. Jana Łaskiego, tel. (0-61) 426 36 60

Biuro Informacji Turystycznej, ul. Tumska (pasaż), tel. (0-61) 428 41 00

Wynajęcie przewodnika na zwiedzenie Gniezna - 85 zł

Wynajęcie przewodnika na zwiedzanie całego Szlaku Piastowskiego - 198 zł (środek lokomocji zapewnia wynajmujący)

Więcej o: