Cypr. Hipnotyzujące mozaiki z Pafos, ikony i freski. Co mówią na temat wyspy?

Rzymskie mozaiki oraz bizantyjskie freski i ikony w niezwykle wymowny i obrazowy sposób opowiadają dzieje wyspy. Są świadectwem jej burzliwej przeszłości oraz bogatej kultury i sztuki.

Cypryjskie mozaiki są hipnotyzujące. Godzinami można włóczyć się po rozwieszonych nad nimi drewnianych pomostach, próbując odczytać ich przesłanie. Przedstawiają sceny z życia codziennego dawnych mieszkańców, historie mitologiczne oraz myśliwskie. Jedne z najpiękniejszych i najcenniejszych w całym basenie Morza Śródziemnego znajdują się w Pafos , gdzie w latach 60. XX w. prof. Kazimierz Michałowski odkrył wille Rzymian. Najstarsze znajdują się w Domu Dionizosa i są datowane nawet na II w. n.e. Przedstawiają alegoryczne pory roku i układają się w sceny z polowań. A także opowiadają mit o pierwszych pijakach i wynikającej z tego zbrodni. Jak to było? Ikarios, który w podzięce za gościnę otrzymał od Dionizosa krzew winorośli wraz z instrukcją, jak należy go uprawiać, wyprodukował wino i poczęstował nim pasterzy. Ci, nie znając jego działania, wypili zbyt dużo i stracili przytomność. Ich towarzysze, myśląc, że Ikarios podał im truciznę, zamordowali darczyńcę. Śledząc kolejne sceny, niemal przeniosłam się w czasy antyczne. Wśród mitologicznych postaci w Domu Dionizosa wypatrzyłam m.in. Pyrama i Tysbe, Posejdona i Amymone, Dafne i Apolla, Hipolita i Fedrę oraz Narcyza. W znajdującej się w pobliżu Willi Tezeusza obserwowałam, jak ten heros przygotowuje się do walki z Minotaurem, a w Domu Orfeusza - jak mityczny artysta śpiewem uspokaja dzikie bestie.

Tekst pochodzi z najnowszego numeru magazynu

Nieco młodsze, bo z V w. n.e., są mozaiki z Kurion , miasta-państwa założonego w XIV w. p.n.e. Tutaj z okazałych rzymskich willi pozostały mozaiki z symbolami z czasów pogańskich i wczesnochrześcijańskich. Są barwne wzory, wizerunki bogów i napisy. Jeden z nich szczególnie przykuł moją uwagę: "Wszyscy, którzy wchodzą do tego domu, przynoszą szczęście" - tłumaczy przewodniczka. Podczas podróży po wyspie szybko zmodyfikowałam tę mądrą sentencję na własny użytek: wszyscy, którzy przyjeżdżają na Cypr, mają szczęście.

Cyrp. Perły sztuki bizantyjskiej - freski

Cypr nazywany jest czasami Małym Bizancjum . Nie bez powodu, bowiem sztuka bizantyjska jest jego wizytówką. Znajdziemy tu wiele dzieł, głównie fresków, które przetrwały liczne podboje i najazdy, jakich w historii doświadczyła wyspa. Wielkiego spustoszenia dokonano dopiero po 1974 r. w okupowanej części północnej. Dzisiejsze muzea sztuki bizantyjskiej pełne są dzieł (bądź tylko ich fragmentów), które zostały zrabowane, a później odnalezione w różnych stronach świata i odzyskane.

Najwięcej kościołów i klasztorów byłego imperium bizantyjskiego jest w regionie gór Troodos. Dziesięć z nich wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Schowane wśród sosnowych lasów, w górskich dolinach, niepozorne świątynie z drewnianymi dachami kryją wspaniałe malowidła ścienne, perły sztuki bizantyjskiej. Najcenniejsze z fresków, z XI-XVII w., znajdują się w kościele Agios Nikolaostis Stegis (Święty Mikołaj od Dachów) w Kakopetrii. Wśród nich wyróżnia się zwłaszcza fresk "Boże Narodzenie" anonimowego malarza. Często odwiedzany jest klasztor Panagia tu Araka we wsi Lagudera. Słynie z malowideł z XII w. A w zespole klasztoru św. Jana w Kalopanajotis znajdują się dwie cerkwie i kaplica przykryte jednym wielkim dachem. Wszystkie ozdobione są malowidłami ściennymi z XII-XV w.

Cypryjskie freski są wyraziste i niezwykle wymowne, nadają wnętrzom świątyń mistycznego klimatu. Z kopuły symbolizującej niebo patrzy na nas Władca Świata, Chrystus Pantokrator. Zwykle otaczają go aniołowie i prorocy. Poniżej święta rodzina i sceny z Nowego Testamentu. Jeszcze niżej święci i zwykli śmiertelnicy. W absydzie za ołtarzem znajduje się Matka Boska z Dzieciątkiem, a w przedsionku nad wyjściem - Sąd Ostateczny. Postacie oświetlone wątłym światłem lampek i migoczących świec oraz tańczących promieni słońca przeciskających się przez niewielkie okienka zdają się ożywać na oczach rozmodlonych wiernych i zauroczonych turystów.

Cypr. Historia spisana ikonami

W rozrzuconych po całej wyspie klasztorach i kościołach obok fresków wzrok przyciągają także ikony . Kiedy w VIII-IX w. cesarz bizantyjski nakazał ich niszczenie, Cypryjczycy chowali cenne wizerunki. W miejscach, w których później je odnajdywano, powstawały klasztory. Najcenniejsza na wyspie, a zarazem jedna z kilku najcenniejszych na świecie, jest ikona Matki Boskiej Najlitościwszej z klasztoru Kykkos przypisywana św. Łukaszowi Ewangeliście. W klasztorze Chrysorrogiatissa w Pafos kryje się z kolei ikona Najświętszej Marii Panny. Również godna uwagi. W tym miejscu warto także spróbować wina, z którego produkcji od wieków słyną tutejsi zakonnicy.

Wiele cennych ikon znajdziemy w muzeach poświęconych Bizancjum w Larnace i Nikozji. W tym drugim miejscu zgromadzono ponad 230 ikon (najstarsza pochodzi z IX w.), a do tego fragmenty fresków i mozaik. Muzeum prezentuje m.in. dzieła sztuki zrabowane po 1974 r. w części okupowanej wyspy. Tak więc te bogate zbiory, choć zachwycają zwiedzających, są również świadectwem smutnej historii współczesnej. Wszak miejscem ikony, mozaiki czy fresku jest świątynia. Na razie dzieła nie mają dokąd wrócić, trafiają więc do muzeum.

Więcej o: