Central Park. Zielona wyspa w centrum Nowego Jorku

Central Park jest przez cały rok czymś w rodzaju wielkomiejskiego podwórka, gdzie zmęczeni nowojorczycy mogą zrzucić buty i odpocząć.

Central Park Nowy Jork

Choć każdego roku z Central Parku korzysta co najmniej 20 mln ludzi, zawsze znajdzie się tu ciche miejsce z dala od zgiełku miasta. Ta oaza zieleni o powierzchni 340 ha rozciąga się pomiędzy Central Park West (czyli Ósma Aleja) a Piata Aleja, od Central Park South (59. Ulicy) aż po Central Park North (110. Ulice), ponad 3 km dalej. Można tu nie tylko korzystać z obiektów rekreacyjnych - m.in. 21 placów zabaw, 26 boisk baseballowych, 30 kortów tenisowych, kilometrów alejek do jazdy konnej i bieżni do joggingu - ale także godzinami obserwować innych ludzi albo ulicznych artystów.

Najciekawiej wszak wygląda sam park. Pagórki, łąki, drzewa i jeziora dają mieszczuchom złudzenie autentycznie wiejskiego krajobrazu - choć otoczonego potężnymi wieżowcami. Wszystko robi tym większe wrażenie, że pierwotnie cały Central Park zajmowały kamieniołomy granitu i bagna, pośród których pędzono bimber, hodowano świnie i wałęsały się dzikie psy.

Nowy Jork. Tak powstał Central Park

W połowie XIX w. Nowy Jork był już największą metropolią w Stanach Zjednoczonych, a przeszło 700 tys. jej mieszkańców gniotło się w ciasnej zabudowie zajmującej coraz większe obszary. Choć plany urbanistów przewidywały regularne rozmieszczanie w siatce ulic niedużych parków, w rzeczywistości takich miejsc do wypoczynku było bardzo niewiele. Pierwszym, który zaapelował o stworzenie miejskiego ogrodu, był poeta i wydawca William Cullen Bryant; pomysł szybko zyskał poparcie dziennikarzy i nowojorskich notabli. Parlament stanowy zatwierdził zakup rozległych gruntów - wówczas jeszcze nieotoczonych zwartą zabudową - i powierzył nadzór nad pracami Frederickowi Law Olmstedowi. Ten 35-letni farmer, inżynier i dziennikarz z Connecticut był pod wielkim wrażeniem Parku Ludowego w angielskim Birkenhead. Kiedy w 1857 r. władze Nowego Jorku ogłosiły konkurs na projekt terenu służącego wypoczynkowi, dydaktyce i rozrywce, Olmsted pokonał rywali, przedkładając plan stworzony z pomocą angielskiego architekta Calverta Vaux.

Podczas gdy Vaux zaprojektował klasyczna promenadę, fontannę i ozdobne mostki, Olmsted skupił sie na tym, by cały obszar wyglądał jak najbardziej naturalnie. Dlatego pozostawił odkryte skały, charakterystyczne kiedyś dla reszty wyspy, obniżył skrzyżowania dróg, by ruch uliczny nie zakłócał wypoczynku i wytyczył kręte alejki, którymi piesi mogli sie zapuszczać w głąb starannie skonstruowanego dzikiego krajobrazu. Stworzenie tego pierwszego na świecie dużego parku publicznego zajęło 16 lat i pochłonęło przeszło 14 mln. dolarów; w sumie zużyto 21 tys. beczek dynamitu i zasadzono 17 tys. drzew i krzewów - nie wspominając o ciągłych walkach z Tammany Hall, niechętnym takim wydatkom. I choć "ojciec amerykańskiej architektury zieleni" zaprojektował później jeszcze ponad sto innych tego typu oaz, od Maine po Kalifornię, za jego największe osiągnięcie uchodzi Central Park.

Central Park Nowy Jork. Zoo

Central Park dzieli sie z grubsza na część północną i południową. Pomiędzy nimi leży rozległy Reservoir nazwany imieniem Jacqueline Kennedy Onassis. Alejka dookoła jeziora to popularne miejsce do uprawiania joggingu. Wejścia do parku z sąsiadujących z nim ulic rozmieszczono w regularnych odstępach. Najrzadziej odwiedzanym rejonem, przynajmniej przez turystów, jest północny koniec powyżej 96. ulicy. Trochę to dziwne, ponieważ jest tu piękny Conservatory Garden, jedyny w Central Parku formalny ogród ozdobny. Wzdłuż alejek ciągną się ławki z czasów Wystawy Światowej w 1939 r., a wiosna kwitnie ponad 20 tys. tulipanów. (Do ogrodu najwygodniej dostać się przez elegancka bramę Vanderbilta przy Piątej Alei, na wysokości 105. ulicy).

Turyści najczęściej odwiedzają południową część Central Parku. Wchodzą tam przez Maine Memorial koło Columbus Circle albo z Grand Army Plaza obok Plaza Hotel przy 59. ulicy. Obok pomnika generała Williama Shermana siedzącego na wiernym rumaku idzie się stad do Central Park Wildlife Center (codz.; wstęp płatny; tel. 8616030), przez nowojorczyków nazywanego Central Park Zoo. Poszczególne części tego niedużego ogrodu zoologicznego prezentują faunę strefy umiarkowanej, tropikalnej i polarnej, skupiając się na walorach edukacyjnych (regularnie wygłaszane są prelekcje i wykłady). Mieszkające tu niedźwiedzie polarne mają jeden z najlepszych basenów w mieście.

Do zoo wiedzie brama pod zegarem Delacorte'a (Delacorte Clock) z orkiestrą rzeźbionych zwierząt tańczących co pół godziny, a obok stoi ceglany Arsenal.Wtej dawnej zbrojowni z czasów wojny secesyjnej urządzono później muzeum przyrodnicze, obecnie zaś jest to siedziba Miejskiego Wydziału Parków i Rekreacji. Pobliskie Tisch Children's Zoo (można do niego wejść także od strony Piątej Alei, na wysokości 64. ulicy) zaprojektowano specjalnie dla gości poniżej szóstego roku życia. Głębiej leży The Dairy (Mleczarnia), w której kiedyś dojarki serwowały ,miejskim dzieciom świeże mleko. Dziś mieści się tu centrum informacyjne (Visitor Center; tel. 7946564; wt.-sb. 11.00-16.00, zamkn. w pn.) oferujące mapki i wskazówki, jak dotrzeć do miejsc w rodzaju Strawberry Fields, gdzie Yoko Ono upamiętniła zamordowanego Johna Lennona. W centrum urządzono także specjalna ekspozycje poświeconą historii Central Parku, można również pytać o codzienne piesze wycieczki prowadzone przez strażników (Urban Park Rangers).

Central Park Nowy Jork. Odpocznij na Owczej Łące

Po stronie zachodniej rozciąga się cicha, ponad 5-hektarowa Sheep Meadow (Owcza Łąka), popularne miejsce na pikniki i do opalania się. Po owcach wypasanych tu w XIX w. juz dawno nie ma ani śladu, za to w pobliżu powstała ekskluzywna, acz nastawiona przede wszystkim na obsługę turystów Tavern on the Green 8. W tej części parku jest również karuzela 9 z ponad 50 ręcznie rzeźbionymi konikami oraz Wollman Rink ), zimowe lodowisko (można wypożyczyć łyżwy). Na północ prowadzi stad The Mall!, jedyna formalna promenada w Central Parku. Wzdłuż niej ciągnie sie najpiękniejszy w całym kraju szpaler okazałych wiązów. Aleja kończy się przy ozdobnej fontannie Betesda @(Bethesda Fountain), zaprojektowanej wraz z otaczającym ja tarasem jako centralny punkt parku. Przepieknie widać stąd pobliskie jezioro, zwane po prostu The Lake; w Loeb Boathouse od marca można wypożyczać łodzie wiosłowe. (Działa tu także wypożyczalnia rowerów i restauracja ze stolikami na wolnym powietrzu).

Więcej na ten temat czytaj w przewodniku Miasta Marzeń Nowy Jork

embed

Do kupienia w Kulturalnym Sklepie

Więcej o: