Historia

Pierwsze wzmianki pochodzą z 1367 r. Należały wówczas do parafii w Babicach. Z nadania książęcego weszły w skład posiadłości Szpitala Świętego Ducha przy kościele św. Marcina.

Wieś nazywano dawniej Mostkami. Współczesna nazwa wywodzi się od słowa "pawąz", oznaczającego drąg do przyciskania siana lub słomy na wozie.

Powązki stały się sławne od 1770 r., gdy wydzierżawili je Izabela i Adam Czartoryscy. Założyli tutaj utrzymany w stylu angielskim park krajobrazowy. Oto, jak księżna Izabela opisuje swoje włości: "...ja z moimi dziećmi, kilku przyjaciół, kilka nawet sług wiernych mieliśmy każde swoją chatkę, ogródki, gospodarstwo. Lasek cienisty, woda czysta, widoki rozmaite, zieloność świeża, kwiatów mnóstwo, wszystko to składało się na posiadłości nasze". W parku Czartoryskich były też sztuczne groty, fantastyczne ruiny, łuk triumfalny, i głazy z sentymentalnymi napisami.

Szambelan króla Poniatowskiego Stanisław Trembecki napisał o ogrodzie, że "jego niewinna zdrada zdumienie czyni, wierzch podobien do chaty, środek do świątyni".Gdy w jednej z takich chat spłonęła córka Czartoryskich, księstwo wyprowadzili się do Puław.

W 1790 r. sąsiad Czartoryskich starosta klonowski Melchior Korwin Szymanowski darował część gruntu ze swojej jurydyki Szymanowszczyzna na cmentarz. Dwa lata później gotowy już był, stojący na Cmentarzu Powązkowskim do dziś, kościół św. Karola Boromeusza. Początkowo cmentarz zajmował 10 hektarów. Kilkakrotnie powiększany liczy obecnie 42,5 hektara.

W najstarszej jego części, w okolicach bramy św. Honoraty, znajdują się groby ks. Stanisława Konarskiego, ks. Hugona Kołłątaja, Jana Kilińskiego, Wojciecha Bogusławskiego, Henryka Wieniawskiego i Jacka Malczewskiego.

Na początku XIX wieku na cmentarzu wzniesiono katakumby, a przy ich ścianie utworzono Aleję Zasłużonych. W 1816 r. nowy właściciel wsi wybudował na Powązkach fabrykę tabaczną. Dwa lata później powstały tu koszary i letni obóz dla wojska, a także magazyny i skład broni. Pod koniec XIX wieku Powązki liczyły już 3 tys. mieszkańców, przeważnie narodowości żydowskiej.

W 1905 r. kroniki odnotowały tu 134 domy, 85 sklepów, młyn, elewator wojskowy, skład nafty, cztery piekarnie, kuźnię, rzeźnię, aptekę i szkołę. Powązki były jednak ciągle dzielnicą slumsów.

Jeszcze przed przyłączeniem Powązek do Warszawy w 1916 r. wybudowano tory tramwajowe. Przed drugą wojną światową do pętli przy Elbląskiej dojeżdżały dwie linie:"1" ze Służewa i "8" z placu Narutowicza. Komunikacja tramwajowa istniała na Powązkach do 1970 r.

Głównym traktem tej dzielnicy od dawna jest ulica Powązkowska, zwana kiedyś Powązkową. Uregulowana pod koniec XVIII w., a wybrukowana w 1820 r., prowadziła do wsi Powązki i dalej do folwarku Parysów. Osada, zwana też Paryżem, istniała na południe od dzisiejszej ulicy Kochanowskiego. Dziś, kiedy w Warszawie nie ma już Paryża, ul. Powązkowska prowadzi donikąd. Kończy się nagle niedaleko za Cmentarzem Komunalnym.

Na Cmentarzu Powązkowskim można odnaleźć groby najznamienitszych Polaków. W Alei spoczywają prochy m.in. Władysława Reymonta, Artura Oppmana "Or-Ota", Stanisława Wigury i Franciszka Żwirki, Marii Dąbrowskiej, Kaliny Jędrusik i Stanisława Dygata. Mieści się tam również symboliczny grób prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego.

Cmentarz Powązkowski - to nasza narodowa pamiątka, ale także jeden z najbardziej wartościowych zabytków stolicy. Dzięki zainicjowanej przez Jerzego Waldorffa akcji ratowania powązkowskich grobów, wiele pomników udało się już odnowić. Co roku na początku listopada artyści zbierają pieniądze na dalszą renowację cmentarza.