Polska. Żuławy i okolice Zalewu Wiślanego

Przedstawiamy kolejną propozycję wycieczki - Żuławy i okolice Zalewu Wiślanego - kontynuacja naszego cyklu wycieczek po najładniejszych i najciekawszych polskich miejscowościach i miejscach. Partnerem cyklu jest wydawnictwo Carta Blanca.

Tereny te warto odwiedzić nie tylko latem, gdy skorzystać można z piaszczystych plaż Mierzei Wiślanej . Atrakcje, które przyciągają przybyszów na Żuławy , to depresja, czyli teren położony poniżej poziomu morza (najniższy punkt na terenie Polski - 1,8 m p.p.m. koło Raczek Elbląskich), a także budownictwo wiejskie menonitów - ludności pochodzenia holenderskiego, która przyczyniła się do zagospodarowania tych terenów. Zabytki portowego Elbląga , a zwłaszcza próby odtworzenia po dziesięcioleciach starówki ponoć porównywalnej niegdyś z gdańską, oraz wzgórze katedralne we Fromborku będą prawdziwą ucztą dla miłośników architektury.

W sezonie letnim zatłoczona Mierzeja Wiślana może sprawić trudności niejednemu kierowcy. Na obszarze Żuław drogi, z wyjątkiem krajowej nr 7, są wąskie i wymagają uważnej jazdy, także ze względu na znajdujący się tam most pontonowy. Szczególnie malownicza jest droga nad Zalewem Wiślanym, wiodąca z Elbląga do Fromborka. Baza noclegowa jest dobrze rozwinięta na Wybrzeżu. Na Żuławach i przy południowym brzegu Zalewu Wiślanego, ze względu na mniejszą liczbę turystów, zakres ofert nie jest tak duży.

Wycieczkę można odbyć w ciągu jednego dnia. Odpoczynek warto zaplanować na piaszczystych plażach Mierzei Wiślanej, gdyż Zalew Wiślany, ze względu na zanieczyszczenie wody, nie stwarza dogodnych warunków do kąpieli.

Zobacz koniecznie

1. nowoczesny kościół w Kątach Rybackich

2. teren byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego Stutthof w Sztutowie

3. domy podcieniowe w Żuławkach, Nowej Kościelnicy i Orłowie

4. Elbląg z odbudowywaną starówką

5. Kadyny - byłą rezydencję Hohenzollernów i stadninę koni

6. Frombork

Wycieczka: (120 km): Piaski > Krynica Morska > Kąty Rybackie > Sztutowo > Stegna > Żuławy Wiślane > Nowy Dwór Gdański > Raczki Elbląskie > Elbląg > Kadyny > Tolkmicko > Frombork

embed

PIASKI > 11 km Krynica Morska

Ta rybacka wioska i letnisko, ostatnia na polskiej części Mierzei Wiślanej miejscowość przed granicą polsko-rosyjską, administracyjnie należy do Krynicy Morskiej. Piękne piaszczyste plaże to największa atrakcja tego miejsca.

KRYNICA MORSKA > 15 km Kąty Rybackie

To jedno z bardziej znanych kąpielisk na polskim Wybrzeżu. Pomimo powojennej, bezstylowej zabudowy zachowały się częściowo przedwojenne wille, wśród nich dawny hotel "Cesarski Dwór" (Kaiserhof) z początku ubiegłego stulecia. W sąsiedztwie znajduje się kościół św. św. Piotra Apostoła i Franciszka z Asyżu wzniesiony w 1938 r. Latarnię morską o wysokości 26,5 m zbudowano w 1951 r. Zasięg jej światła wynosi 33 km. Najwyższa na Mierzei Wiślanej wydma, zwana Wielbłądzim Grzbietem, osiąga wysokość 49 m n.p.m.

Informacje praktyczne:

Informacja turystyczna, ul. Żeromskiego 6, tel. 55 247 64 44

KĄTY RYBACKIE > 4 km Sztutowo

Współczesny kościół w Kątach Rybackich zwraca uwagę ciekawym wyposażeniem wnętrza, stworzonym z oryginalnych części statków i nabrzeży portowych; koło portu znajduje się małe muzeum z wystawą dawnych łodzi rybackich. Na północny zachód od wsi położony jest niewielki rezerwat ornitologiczny "Kąty Rybackie" o powierzchni 14 ha, gdzie w starym lesie sosnowym znajdują się siedliska czapli szarych i kormoranów. Od granicy Polski do Kątów Rybackich Mierzeja Wiślana i przyległe do niej wody są objęte ochroną jako park krajobrazowy, będący częścią międzynarodowego systemu Obszarów Chronionych Morza Bałtyckiego BSPA.

Informacje praktyczne:

Muzeum Zalewu Wiślanego, ul. Rybacka 64, tel. 55 247 87 77, 604 309 401, IX-IV 8.00-16.00

Odkryj najdziwniejsze miejsca w Polsce!

SZTUTOWO > 5 km Stegna

Nazwa Sztutowo nieodmiennie kojarzy się z niemieckim obozem koncentracyjnym Stutthof. Pierwszymi więźniami obozu byli polscy urzędnicy, nauczyciele i działacze polskich organizacji, przywiezieni 2 września 1939 r. z Wolnego Miasta Gdańska. Później do obozu trafiała ludność polska z anektowanego przez III Rzeszę Pomorza. Do 1942 r. budowano tzw. stary obóz. Ze względu na przybywanie kolejnych transportów więźniów na północ od istniejącego powstał nowy obóz z krematorium. Ogółem obóz zajmował teren 1,2 km2, a więzionych było w nim około 120 tys. osób. 65 tys. poniosło śmierć. Około 20 tys. więźniów Stutthofu zmarło w trakcie bezsensownej ewakuacji w styczniu 1945 r. Obóz koncentracyjny został wyzwolony przez Armię Czerwoną dopiero 9 maja 1945 r. Od 1962 r. na terenie obozu funkcjonuje muzeum. W 1968 r. wzniesiono tu Pomnik Walki i Męczeństwa, zaprojektowany przez Wiktora Tołkina.

Wakacyjne zwiedzanie warto wzbogacić o przejazd Żuławską Koleją Dojazdową. W sezonie letnim kolorowe wagoniki kursują na trasach: Sztutowo-Mikoszewo-Ujście Wisły i Nowy Dwór Gdański-Stegna.

Informacje praktyczne:

Muzeum Stutthof, ul. Muzealna 6, tel. 55 247 83 53/58, X-IV 8.00-15.00 (codz.), V-IX 8.00-18.00 (codz.), wstęp wolny, opłata za przewodnika, nie zaleca się zwiedzania muzeum dzieciom do lat 13

STEGNA > 14 km Nowy Dwór Gdański

To znane letnisko w swym centrum zachowało charakter wsi rybackiej, jaką było do okresu międzywojennego. Na wschodnim skraju wsi znajduje się kościół parafialny Najświętszego Serca Pana Jezusa o konstrukcji ryglowej, wyposażony w stylu barokowym, m.in. organami i amboną. Uwagę zwraca model statku z 1872 r., podwieszony pod drewnianym stropem pokrytym interesującą polichromią.

Żuławy Wiślane

Ta kraina geograficzna obejmuje rozległą równinę delty Wisły i na mapie przypomina kształtem odwrócony trójkąt. Pochodzenie jej nazwy nie zostało jednoznacznie określone. Wywodzi się ją od pruskiego solov (wyspa), bądź też od polskiego żuł - namuł, osad rzeczny. Powierzchnia na tym obszarze obniża się w kierunku północnym i północno-wschodnim, osiągając najniżej położony punkt depresyjny Żuław (1,8 m p.p.m.) w Raczkach Elbląskich. Największy obszar depresyjny o powierzchni 181 km2 znajduje się na zachód i północny zachód od jeziora Druzno, drugi zaś - obejmujący 152 km2 - koło Nowego Dworu Gdańskiego. W depresji leży około 28% powierzchni delty Wisły, a prawie połowa powierzchni Żuław nie przekracza wysokości 5 m n.p.m. W XIV w. rozpoczęła się na Żuławach kolonizacja pruska i słowiańska. W późniejszym okresie przybyli tu holenderscy menonici.

Charakterystycznym elementem kulturowego krajobrazu Żuław są podcieniowe domy - można je jeszcze zobaczyć w kilku miejscowościach:

Mikoszewo - dwa domy z XIX w. i karczma z początków ubiegłego wieku;

Drewnica - drewniane domy mieszkalne z XIX w. i wiatrak typu koźlak z 1718 r., jeden z dwóch pozostałych na Żuławach;

Żuławki - największy na Żuławach zespół zabytkowej zabudowy, w tym pięć domów podcieniowych z XVIII i XIX w. (najstarszy pochodzi z 1721 r.). Dwa z nich mają bogate, zabytkowe wyposażenie;

Nowa Kościelnica - dwa domy podcieniowe jeszcze z XVIII w. - jeden z podcieniem wspartym na sześciu słupach, drugi z podcieniem szkieletowym na dzie-więciu słupach oraz piętrową sienią.

Orłowo - dwa domy podcieniowe z początku XIX w., oba zaprojektowane przez słynnego budowniczego Piotra Loewena. Mają charakterystyczne podcienia szkieletowe wypełnione cegłą holenderką, wsparte na sześciu kolumnach jońskich. Oba domy udekorowano w stylach rokokowym i klasycystycznym.

Lubieszewo - kilka drewnianych domostw z XVIII i XIX w., w tym dom podcieniowy z końca XVIII w.

Marynowy - dom podcieniowy z przełomu XVIII i XIX w.

MENONICI

Menonici to ludność przybyła z Niderlandów na skutek prześladowań religijnych. Samo określenie menonici wywodzi się od nazwiska pastora Mennona. Uznawali oni jedynie dwa sakramenty - chrzest i komunię. Cechował ich rygoryzm moralny, a wiara zabraniała im sprawowania urzędów, służby wojskowej i wiązania się przysięgą. Trawestując znane powiedzenie o Holendrach, można powiedzieć, iż Pan Bóg stworzył świat, a menonici Żuławy.

ZOBACZ najpiękniejsze cuda natury w Polsce!

NOWY DWÓR GDAŃSKI > 24 km Raczki Elbląskie

Nowy Dwór Gdański jest siedzibą powiatu i nieoficjalnie uważa się go za stolicę Żuław Wiślanych. Ciekawym zabytkiem techniki jest most zwodzony na Tudze, pochodzący z końca XIX w. W Muzeum Żuławskim na tyłach Żuławskiego Ośrodka Kultury można obejrzeć zbiory historyczne i etnograficzne, w tym m.in. lapidarium nagrobków menonickich.

Informacje praktyczne:

Muzeum Żuławskie, ul. Kopernika 17, tel. 55 247 57 33, 9.30-15.30 (pn.-pt.), wstęp wolny

Stowarzyszenie Żuławskiej Kolei Dojazdowej,ul. Dworcowa 29, tel. 55 247 36 72

Informacja turystyczna, ul. Obrońców Westerplatte 1, tel. 55 247 29 61

RACZKI ELBLĄSKIE > 6 km Elbląg

Ta dawna wieś olęderska, czyli menonicka, słynie z najniżej położonego w Polsce punktu - obszar depresji znajduje się tu 1,8 m poniżej poziomu morza, o czym informuje tablica ustawiona na skraju szosy.

ELBLĄG > 21 km Kadyny

Początki miasta związane są z Krzyżakami, którzy ulokowali tu siedzibę krajowego mistrza krzyżackiego. Miasto należało do Hanzy, a po przyłączeniu w XV w. do Polski stało się faktorią angielskiej Kompanii Wschodniej i drugim po Gdańsku portem Rzeczypospolitej, z którym zawzięcie rywalizowało - i rywalizację tę przegrywało. Czasy dynamicznego rozwoju elbląskiego portu to lata, gdy Gdańsk i Elbląg rozdzielone były granicą państwową.

Elbląska starówka, porównywalna przed wojną z gdańską, nie przetrwała wojny, a późniejsze rozbiórki dopełniły dzieła zniszczenia. Od blisko 20 lat trwają próby odtworzenia zabudowy przy zachowaniu układu urbanistycznego. Nad starówką dzięki 96-metrowej wieży dominuje gotycki kościół św. Mikołaja - patrona rybaków i żeglarzy. Odbudowany został ze zniszczeń wojennych z pierwotnymi, potrójnymi

dachami. Zachowała się część wyposażenia - olbrzymi krucyfiks z XV w., rzeźba św. Mikołaja w prezbiterium oraz wsparta na rzeźbach lwów gotycka chrzcielnica z brązu ze scenami z życia Matki Boskiej i Chrystusa na czaszy i postaciami Ojców Kościoła na trzonie. Reszta wyposażenia, w tym gotycki tryptyk Trzech Króli, pochodzi z innych kościołów elbląskich. W elbląskim Muzeum Archeologiczno-Historycznym zrekonstruowano dom halowy z Trusa - staropruskiej osady handlowej. Na Wyspie Spichrzów ma powstać jej minireplika. Bażantarnia to piękny, krajobrazowy park leśny położony na stokach Wysoczyzny Elbląskiej, miejsce spacerów i odpoczynku mieszkańców Elbląga.

Kanał Elbląski - patrz wycieczka 14.

Informacje praktyczne:

Muzeum Archeologiczno-Historyczne, Bulwar Zygmunta Augusta 11, tel. 55 232 72 73,bilet normalny 10 zł, ulgowy 5 zł, w sb. (16 VI-VIII) i nd. (IX-15 VI) wstęp wolny, www.muzeum.elblag.pl

Informacja turystyczna, ul. Czerwonego Krzyża 2, tel. 55 232 42 34

KADYNY > 4 km Tolkmicko

Nazwa Kadyny wywodzi od imienia pruskiej księżniczki - Kadyny. Po latach miejscowość ta stała się ulubioną letnią rezydencją rodziny cesarza Wilhelma II. Pałac w Kadynach na przełomie XIX i XX w. przebudowano na letnią rezydencję dynastii Hohenzollernów. Do 1945 r. mieszkał w niej wnuk Wilhelma II. Pałac otoczony jest parkiem ze starodrzewem. Z dawnego założenia parkowego przetrwała neogotycka kaplica - mauzoleum Birknerów. Z pałacem sąsiadują zabudowania stadniny koni - wiedzie do nich brama z wieżyczką. Hodowane są tu konie rasy wielkopolskiej, prowadzona jest też nauka jazdy konnej. Rosną tam dwa dęby, w tym jeden 700-letni, mający 25 m wysokości oraz blisko 10 m w obwodzie. Nosi on imię Jana Bażyńskiego, który niegdyś zamieszkiwał w Kadynach.

TOLKMICKO > 16 km Frombork

To niewielki port rybacki nad Zalewem Wiślanym. Zachowały się pozostałości murów miejskich, w tym XIV-wieczna kamienno-ceglana baszta nakryta dachem namiotowym. We wschodniej pierzei rynku wznosi się gotycki kościół św. Jakuba Apostoła ze znacznie późniejszą wieżą. Obecny wystrój kościoła jest neogotycki. Przed świątynią znajdują się dwie barokowe rzeźby z piaskowca - Matki Boskiej oraz św. Jana Nepomucena. W sąsiedztwie kościoła do dziś dnia stoją mieszczańskie domy z XVIII i XIX stulecia.

Polska na żagle - z wiatrem i pod wiatr

FROMBORK

Frombork jest niewielką, cichą miejscowością nad Zalewem Wiślanym. Założony został na miejscu staropruskiej osady jako Frauenburg - Gród Pani, i od początku stanowił własność kapituły warmińskiej, był także jej siedzibą. Przez ponad 300 lat należał do Rzeczypospolitej, a fromborska katedra była nazywana jedyną polską katedrą nad morzem. Zniszczenia przyniosły miastu wojny polsko-szwedzkie (do Szwecji wywieziono zbiory Kopernika i bibliotekę katedralną) oraz II wojna światowa.

Przybyszów wita pomnik Mikołaja Kopernika. Nad miastem góruje otoczone średniowiecznymi murami obronnymi Wzgórze Katedralne, wznoszące się pomiędzy rzekami Baudą i Narusą. Jego najwspanialszą budowlą jest zbudowana w latach 1329-1388 monumentalna, gotycka, halowa katedra Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja Apostoła. Ze względu na długość hali - 96 m, fromborska katedra jest największym gotyckim obiektem sakralnym na Warmii. Nakryta jest wysokim, dwuspadowym dachem, ze wspaniałym sklepieniem gwiaździstym, do którego wiodą dwa bogato rzeźbione portale. Renesansowa sygnaturka, umieszczona pośrodku kalenicy oraz cztery narożne, strzeliste wieżyczki nadają katedrze typowej dla gotyku smukłości. Ołtarz wykonał z białego, czarnego i różowego marmuru Francisco Placidi. Ciekawe są późnorenesansowe i barokowe ołtarze boczne. W lewej nawie stoi pierwotny, późnogotycki ołtarz główny, ufundowany przez biskupa warmińskiego Łukasza Watzenrodego. Kopernikowi, który przez 33 lata był kanonikiem kapituły warmińskiej, poświęcona jest tablica na filarze w nawie głównej przed prezbiterium. We wnętrzu można zobaczyć liczne nagrobki i epitafia biskupów warmińskich i kanoników. Organy fromborskiej katedry, również barokowe, wykonano w Gdańsku. Kaplica biskupa Andrzeja Szembeka, dobudowana od południa do katedry, zwraca uwagę wspaniałymi ściennymi malowidłami oraz kutą, żelazną kratą wykonaną przez Jana Schwartza z Reszla. W południowo-wschodnim narożniku dziedzińca wznosi się późnogotycki pałac biskupów warmińskich, zmodernizowany w stylu barokowym. Obecnie jest siedzibą Muzeum Mikołaja Kopernika. Na parterze Wieży Radziejowskiego mieści się niewielkie planetarium, a także wahadło Foucaulta, za pomocą którego można udowodnić ruch obrotowy kuli ziemskiej. Z platformy na szczycie roztacza się świetny widok na okolicę Fromborka i Zalew Wiślany. Poza murami obronnymi Wzgórza Katedralnego położone są budynki pięciu kanonii, tzw. zewnętrznych, pochodzących z XVII i XVIII w.

Informacje praktyczne:

Muzeum Mikołaja Kopernika, ul. Katedralna 8,tel. 55 244 00 71, I-IV 9.00-16.00 (wt.-nd.), V-VIII 9.00-16.30 (wt.-nd.), bilet normalny 6 zł, ulgowy 3 zł, w nd. wstęp wolny

Planetarium, ul. Katedralna 8, tel. 55 244 00 83, 9.00-16.00 (codz.), bilet normalny 8 zł, ulgowy 5 złInformacja turystyczna, ul. Portowa 4, tel. 55 243 70 52 (sezonowo)

***

Opis wycieczki pochodzi z książki "Polska. 101 wycieczek" wydawnictwo Carta Blanca. Książka do kupienia w księgarni Carta Blanca >>

Więcej o: