Jura na wakacje: Ojców

Niewielka turystyczna wieś liczy zaledwie 200 stałych mieszkańców. Ojców powstał w XIV w. jako osada wokół zamku. Od połowy XIX w. do II wojny światowej pełnił funkcję uzdrowiska. Wówczas nastąpił jego największy rozkwit i powstała większość stojących do dziś zabudowań.

Jura Krakowsko - Częstochowska. Z historią w tle. - kup przewodnik w księgarni internetowej Bezdroża

Warto zobaczyć w Ojcowie

Zamek w Ojcowie wzniesiono za panowania Kazimierza Wielkiego. Przypuszcza się jednak, że wcześniej stał tu drewniany gród książęcy. Pierwszym starostą zamku był Jan z Korzkwi, następnymi: Piotr Szafraniec - rezydent zamku w Pieskowej Skale, Jan Bonar i Mikołaj Koryciński. Rodzina Korycińskich rządziła Ojcowem przez kilka wieków. Podczas potopu Szwedzi zniszczyli i ograbili warownię. Została jednak odbudowana (według innej wersji podczas potopu szwedzkiego zamek był użytkowany jako magazyn). Ostatnim starostą był Teofil Załuski. W 1826 r. zamek opuszczono, zaczął popadać w ruinę, a w trzy lata później rząd rosyjski sprzedał go Konstantemu Wolickiemu. Nowy właściciel kazał rozebrać mury, pozostawiając jedynie wieżę i bramę wjazdową.

Kilkakrotnie podejmowano próby odbudowy zamku, żadna nie przyniosła jednak efektu. W 1980 r. powołano nawet Komitet Odbudowy Zamku w Ojcowie. Niestety rozpadł się on w 1981 r., po śmierci założyciela, prof. Kordasa. Dzisiaj po warowni pozostała tylko malownicza ruina. Zachowały się resztki murów obronnych i budynków mieszkalnych, budynek bramy wjazdowej, ośmioboczna wieża oraz kuta w skale studnia, głęboka na 20 m.

Zamek w Ojcowie, wstęp płatny; codz. 10 IV-V i IX 10-16.45, VI-VIII 10.00-17.45, X 10.00-15.45, bilet normalny 2,5 zł, ulgowy 1,50 zł.

W pobliżu zamku w Ojcowie znajduje się park zamkowy założony w 1885 r. Zajmuje powierzchnię 11 ha. Kiedy w Ojcowie istniało uzdrowisko, do parku można było wejść jedynie za okazaniem karty uzdrowiskowej lub biletu wstępu. W parku wyznaczono ścieżki spacerowe, zbudowano muszlę koncertową, wybudowano hotel Pod Kazimierzem i obiekt handlowy Bazar Warszawski. Pod koniec XIX w. poszerzono go o część północną, gdzie zbudowano dom zdrojowy Goplana.

Muzeum Ojcowskiego Parku Narodowego im. Władysława Szafera gromadzi eksponaty przyrodnicze, archeologiczne i historyczne z terenu parku. Poza stałą ekspozycją prezentuje wystawy czasowe. W budynku wcześniej znajdował się hotel "Pod Łokietkiem". W 2008 r. zamknięto stałą wystawę, gruntownie przebudowano budynek i urządzono nową ekspozycję. Muzeum ponownie otwarto dla turystów już jako Centrum Edukacyjno-Muzealne w 2010 r.

Centrum Edukacyjno-Muzealne OPN, tel.: 12 3892005 w. 208; wt.-pt. 10.00-15.00, dni wolne od pracy 10.00-16.00, bilet normalny 10 zł, ulgowy 7 zł. W kasie muzeum można kupić publikacje o parku.

Idąc dalej wzdłuż Doliny Prądnika, można dotrzeć do skały Jonaszówka. Nazywana jest również Grubym Jankiem i wraz ze skałkami Plażówki tworzy bramę Doliny Sąspówki. Ma 20 m wysokości, na górę prowadzą skalne schodki z poręczą. Na szczycie można spocząć na ławeczkach i podziwiać widok południowej części Doliny Prądnika oraz Ojców wraz z ruinami zamku. Rośnie tu rzadka roślina kserotermiczna - ostnica Jana (trawa stepowa).

Okolice

DOLINA SĄSPOWSKA to druga co do wielkości dolina Ojcowskiego Parku Narodowego. Jej zbocza porastają lasy, wśród których znajdziemy skałki z ciekawymi jaskiniami, m.in. schronisko Wylotne, w którym odkryto jedne z najstarszych śladów bytności człowieka. Dnem doliny prowadzi żółty szlak. Dolina jest znacznie rzadziej niż sąsiednie odwiedzana przez turystów, co nie oznacza, że nie zasługuje na uwagę. Idąc szlakiem w górę, z lewej strony widzimy dochodzący do niej wąwóz Jamki. Znajduje się w nim wiele jaskiń (Zbójecka, Złodziejska, Krakowska, Biała, Pustelnia). To jednak teren ściśle chroniony i obowiązuje całkowity zakaz wykraczania poza wyznaczony szlak. W innym wąwozie dochodzącym do Doliny Sąspówki - wąwozie Koziarnia, w jaskini o tej samej nazwie, mieści się Obserwatorium Sejsmologiczne Państwowej Akademii Nauk. Źródło Sąspówki wypływa przy kościele w miejscowości Sąspów leżącej poza granicą Ojcowskiego Parku Narodowego.

Spod skały Jonaszówka wiedzie czarny szlak, który doprowadza do Groty Łokietka. Trasa została w 1972 r. wybetonowana i jest nazywana "drogą na Styr". Przy ścieżce powyżej willi Pod Berłem znajdowała się plantacja brzozy ojcowskiej, jednak w ostatnich latach wyginęły jej ostatnie okazy. Szlak okrąża Górę Chełmową, która jest najwyższym wzniesieniem w Ojcowskim Parku Narodowym (473 m n.p.m.). Na jej północnych stokach rosną pasy reliktowej jaworzyny górskiej z rzadkim gatunkiem paproci - języcznikiem zwyczajnym - w runie. Na Górze Chełmowej w 1863 r. biskup lubelski Walenty Baranowski ustawił metalowy krzyż. W chwili obecnej szczyt porasta gęsty las, ale jeszcze kilkadziesiąt lat temu można stąd było podziwiać widoki na okoliczne wsie, Kraków, a nawet Beskidy i Tatry.

GROTA ŁOKIETKA jest również nazywana Królewską. To najciekawsza i najpiękniejsza ze znanych jaskiń Ojcowskiego Parku Narodowego. Jej długość wynosi 320 m. Tworzą ją dwie komory oraz kilka korytarzy. Ma elektryczne oświetlenie, a zwiedzać ją można tylko z przewodnikiem. Według legendy, ukrywał się tu przez sześć tygodni król polski Władysław Łokietek przed pościgiem króla czeskiego Wacława II. Życie uratował mu rzekomo pająk, który zasnuł pajęczyną otwór wejściowy, myląc w ten sposób pościg.

Do wnętrza prowadzi otwarta u góry szczelina o długości 20 m - z pewnością był to kiedyś fragment korytarza, którego strop się zawalił. Wewnątrz po drewnianych schodkach schodzimy do obszernego korytarza głównego, którym dochodzimy do Sali Rycerskiej. Następnie innymi schodkami wspinamy się do niewielkiej komory o nazwie Kuchnia. Znajduje się ona blisko powierzchni, o czym świadczą widoczne na stropie korzenie drzew. Kolejne schodki prowadzą do największej sali - Sypialni. Ma ona wymiary 20 × 30 m. Na uwagę zasługują olbrzymi słup naciekowy zwany Orłem oraz Łoże Łokietka. Według legendy, właśnie na nim spał król podczas pobytu w jaskini. Z Sypialni wracamy do Sali Rycerskiej specjalnie wykutym dla usprawnienia ruchu turystycznego korytarzem. Stąd korytarzem głównym wychodzimy na powierzchnię.

Grota Łokietka, tel.: do kasy: 12 4190801; czynne: 24 IV-30 IV 9.00-15.30, 1 V-31 VIII 9.00-18.30, 1 IX-30 IX 9.00-17.30, 1 X-28 X 9.00-16.30; bilet normalny 7 zł, ulgowy 5 zł.

Z Groty Łokietka można powędrować szlakiem niebieskim wzdłuż wąwozu Ciasne Skałki. To sucha dolina. W jej dnie występuje wiele progów i leży dużo wapiennych głazów. Zbocza wąwozu porośnięte są lasem grądowym i buczyną karpacką. W okresie wiosennych roztopów i ulewnych deszczów dnem płynie okresowy potok. Wąwóz bardzo stromo opada, należy więc zachować ostrożność. Różnica poziomów wynosi 90 m. Na dole wychodzimy do Doliny Prądnika charakterystyczną dla dolin jurajskich bramą skalną. Ta jednak jest szczególna, bo najbardziej znana. To Brama Krakowska. Według tradycji, tędy wiódł szlak handlowy ze Śląska do Krakowa i stąd nazwa. Bramę tworzą dwie ogromne wapienne bryły o wysokości dochodzącej do 15 m. W pobliżu wypływa Źródełko Miłości. Pierwotnie biło przy lewym filarze bramy, jednak przy okazji budowy drogi przez Dolinę Prądnika wodę rurami przeprowadzono do miejsca jej wtórnego wypływu. Woda ze Źródełka Miłości wpada do małego zbiornika, którego dno wykute w skale ma kształt serca.

Naprzeciw bramy wznosi się Góra Koronna. Charakterystycznym elementem masywu jest skała Rękawica, która wyglądem przypomina dłoń. Tuż za nią kryje się otwór wejściowy do Jaskini Ciemnej.

JASKINIA CIEMNA - udostępniona turystom (zwiedzanie odbywa się przy świecach) - jest pozostałością po istniejącym niegdyś znacznie większym systemie podziemnych korytarzy. Jej długość wynosi 230 m. Odkryto tu jedną z najstarszych siedzib człowieka na ziemiach polskich (z ok. 120 r. p.n.e.). Zaraz za otworem wejściowym znajduje się olbrzymia sala. To największa komora spośród wszystkich znanych jaskiń jurajskich (długość do 90 m, szerokość ok. 20 m, wysokość ok. 10 m). Dno pokrywa 8-metrowe namulisko, cała przestrzeń jest więc w rzeczywistości prawie dwukrotnie większa. W środkowej części sali zwisają ze stropu mniej więcej metrowe stalaktyty. Im dalej w głąb, tym bardziej sala się zwęża i obniża, a na końcu strop podparty jest skalnym filarem. W tym miejscu jaskinia zmienia kierunek o 90o, przechodząc w obszerny korytarz.

Najstarsza wzmianka o jaskini pochodzi z 1691 r., w 1783 r. sporządzono jej dokładny opis. Dokonał tego miejscowy pleban na zlecenie prymasa Polski. W 1787 r. jaskinię zwiedził król Stanisław August Poniatowski. Na początku XX w. zainstalowano w niej oświetlenie elektryczne, lecz zostało zniszczone w czasie I wojny światowej. W 1924 r. jaskinię uznano za zabytek.

Jaskinia Ciemna, codz. 24 IV-3 X 10.00-17.00, bilet normalny 6 zł, ulgowy 4 zł. Uwaga, kasa biletowa, tel.: 12 3801011, jest tylko od północnej strony; idąc z przeciwnej, szlakiem zielonym od Baru Okienko, najpierw dochodzi się do jaskini, a dopiero przy zejściu mija kasę biletową, co uniemożliwia wejście do jaskini - lepiej wybrać wariant spaceru z północy na południe.

Z Jaskini Ciemnej prowadzi zielony szlak na Górę Okopy. Po drodze, przy skale Wapiennik, znajduje się doskonały punkt widokowy. Roztacza się stąd panorama południowej części Doliny Prądnika oraz podkrakowskich wsi. Podobny widok można podziwiać z Góry Okopy. Poniżej punktu widokowego znajduje się, widoczny z daleka, imponującej wielkości otwór wejściowy do Jaskini Okopy Wielkiej Dolnej (6 m szerokości i 15 m wysokości!), która nie jest udostępniona zwiedzającym. Na wzgórzu Okopy znajdował się wczesnośredniowieczny gród obronny. Istniał prawdopodobnie do XIV w. i miał związek z przebywaniem w Dolinie Prądnika Władysława Łokietka.

Zupełnie na południu parku narodowego, w miejscowości PRĄDNIK KORZKIEWSKI, stoi kościół Zmartwychwstańców wybudowany w latach 80. XX w. Powstał u podnóża skały Łaskawiec. Kompleks, choć nie stanowi zabytku, ma szczególny urok i dlatego warto do niego zajrzeć. Mieszczą się tam: dom rekolekcyjny księży Zmartwychwstańców oraz kaplica Zstąpienia Chrystusa Pana do Otchłani.

Niemal naprzeciw skały Łaskawiec wznosi się inna skała o fantastycznych kształtach - Skała Pilarzowa. Wspominamy o Pilarzowej, ponieważ wiąże się z nią interesujące podanie (zob. ramka).

Opisanie wszystkich atrakcji Ojcowskiego Parku Narodowego jest tematem na osobne opracowanie, wymieniliśmy tylko niektóre, zachęcając do głębszego poznania tego szczególnie pięknego zakątka.

Więcej o: