Jura na wakacje: Dolinki Podkrakowskie

Dolinki Podkrakowskie są znakomitym miejscem na spędzenie wolnego czasu, cieszą się zresztą ogromną popularnością wśród mieszkańców Krakowa. Liczne szlaki piesze i rowerowe pozwalają poznać piękno tego obszaru, wskazując jednocześnie najciekawsze atrakcje.

Jura Krakowsko - Częstochowska. Z historią w tle. - kup przewodnik w księgarni internetowej Bezdroża

Dolinki, położone na Wyżynie Olkuskiej wzdłuż Rowu Krzeszowickiego, to szereg jarów i dolin, którymi malowniczo płyną rzeki.

Towarzyszą im słynne bramy skalne i majestatyczne wapienne skały oraz różne formy zjawisk krasowych. Teren objęto ochroną w ramach Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie. Najważniejsze z dolin to: Dolina Będkowska, Dolina Eliaszówki, Dolina Kluczwody, Dolina Racławki, Dolina Szklarki, Dolina Bolechowicka, Dolina Kobylańska. Część to rezerwaty przyrody.

Skałki i ostańce są rajem dla amatorów wspinaczki skałkowej, którzy w pogodne dni doskonalą tu swoje umiejętności.

Dolina Będkowska

Wzdłuż Doliny Będkowskiej prowadzą niebieski szlak pieszy oraz czerwone znaki szlaku rowerowego. Dolina ciągnie się od przysiółka Łączki Kobylańskie aż do Jerzmanowic 8-kilometrowym łukiem. Wschodnie zbocze wąwozu jest częściowo skaliste, zachodnie zaś ma raczej łagodny charakter. To doskonałe miejsce na wędrówkę.

Wchodząc w dolinę, mijamy Bramę Będkowską. Dalej na północ znajduje się jeszcze jedna skalna brama - Brama Piekielna, zwana też Czarcimi Wrotami. Na skale Sokolica odkryto ślady grodziska z XII-XIII w. Dzięki umiejscowieniu na wysokim wzniesieniu, z trzech stron chroniła je kilkudziesięciometrowa przepaść. Grodzisko było prawdopodobnie użytkowane w czasach przedhistorycznych. Stawiano tu według legendy zamek, lecz ponoć budowy nie ukończono. Zdaniem archeologów, mogło to być najciekawsze i najlepiej umocnione grodzisko w dawnym państwie Wiślan. W pobliżu, na skale Dębnik, istnieją ślady po drugim, mniejszym grodzisku.

Warto zobaczyć wodospad Szum - największy na całej Jurze. Na północ od Sokolicy znajduje się grupa skał zwana Cmentarzysko. Przed nimi sterczy wysoki na 25 m ostaniec Iglica. Wędrując dalej szlakiem niebieskim, po lewej stronie mijamy dużą skałę o niepowtarzalnej nazwie - Dupa Słonia. Jest ona szczególnie lubiana przez wspinaczy (znajduje się po drugiej stronie potoku, przez który można przejść po kładce).

Dochodzimy do niewielkich zabudowań. Przed nimi odchodzi w prawo leśna droga (bez znaków), doprowadzająca przez Czarcie Wrota do szosy w pobliżu Będkowic. Zanim skręcimy w prawo, ponad wspomnianymi zabudowaniami, znajdziemy główne źródło krasowe potoku Będkówka. Wywierzysko ma wydajność 50 l/s! Tuż przy nim tworzy się pokaźny, malowniczy zbiornik wodny.

Dolina Kobylańska

W północnej części miejscowości Kobylany rozpoczyna się Dolina Kobylańska (można spotkać także określenie Dolina Karniowicka) o długości 3-4 km. W kierunku wąwozu prowadzi wyłożona betonowymi płytami ścieżka wzdłuż drogi lokalnej (znaki czerwone szlaku rowerowego). Od południa dolinę otwiera brama skalna. Za nią rozpoczyna się kręty, bezleśny wąwóz Nagaje. Po obu brzegach wznoszą się ciekawe formacje skalne o interesujących nazwach: Żabi Koń, Turnia Bodzio, Okręt Mnich, Wronia Baszta, Zębata Turnia, Zjazdowa Turnia. W turni Żabi Koń w 1914 r. postawiono kapliczkę Matki Boskiej. Można do niej dojść z dna doliny drewnianymi schodkami, a dalej wykutymi w skale. Wewnątrz wnęki skalnej znajduje się ołtarzyk z figurką Matki Boskiej. Po lewej stronie mieści się wmurowana tablica, na której widnieje napis: "Rok pamiętny objawienia Matki Boskiej 1914. Tu jest moja wola stwierdzają wierni". Z niszy przy kapliczce rozciąga się ładny widok na dolinkę.

W części północnej stoki wąwozu porasta gęsty las. Głównie są to grądy oraz młodniki brzozowe i sosnowo-dębowe. Masywy skalne pokrywają murawy kserotermiczne i naskalne. W górnej części doliny znajduje się stanowisko brzozy ojcowskiej oraz jedyne na Wyżynie stanowisko polskiego endemitu - krzewiastej brzozy Szafera. Dolina jest jedną z najpiękniejszych na Jurze.

Dolina Eliaszówki

Dolina Eliaszówki rozciąga się na długości ok. 4 km u podnóża klasztoru w Czernej wzdłuż potoku Eliaszówka - między miejscowościami Czerna i Paczółtowice. Swoją nazwę prawdopodobnie zawdzięcza mnichom z pobliskiego klasztoru, których patronem jest biblijny prorok Eliasz. Dolina ma charakter wąwozu o stromych zboczach, na których widać szare skały wapienne o przeróżnych kształtach nadanych im przez naturę przez miliony lat. W wyniku procesów krasowych powstały w niej liczne jaskinie, groty (św. Hilarona i św. Onufrego) i ciekawe ostańce skalne. Przez środek doliny płynie potok Eliaszówka, a sama dolina jest całkowicie zalesiona, co sprawia, że latem panuje w niej przyjemny chłód. Potok swój początek bierze w Źródle Świętego Eliasza, zwanym również Źródłem Miłości z powodu ocembrowania w kształcie serca. Nad źródełkiem znajduje się kamienna kapliczka z obrazem proroka Eliasza. To idealne miejsce na chwilę kontemplacji i wyciszenia się po codziennej bieganinie.

Warto obejrzeć ruiny przerzuconego przez głęboki jar tzw. Diabelskiego Mostu, łączącego niegdyś klasztor w Czernej z miejscowością Siedlec. Tuż za mostem znajdowała się Brama Siedlecka, kapliczka (odprawiano w niej nabożeństwa dla ludności) oraz budynek z pokojami mieszkalnymi i pralnia. Kamienny most (wybudowany w latach 1671-1691) miał długość 120 m i wysokość 18 m w najwyższym punkcie, a wzniesiony był na 13 arkadowych przęsłach. Swym wyglądem przypomina rzymskie akwedukty. Pod koniec XIX w., ze względu na bardzo już zły stan techniczny, most przestał być używany. Powyżej mostu znajduje się (po wschodniej stronie) niewielka Grota Hieronima.

Dolina Racławki

Dolina Racławki to urocza i zarazem najdłuższa z dolinek krakowskich (10 km). Prowadzi przez nią Szlak Dolinek Podkrakowskich (łączy on ze sobą większość dolinek), rowerowy Szlak Orlich Gniazd, wytyczono też 3 ścieżki dydaktyczno-turystyczne z tablicami informacyjnymi ustawionymi w najciekawszych punktach. Węzeł szlaków znajduje się w Dubiu, a każdy zatacza pętlę: żółty - 7 km, czerwony - 6 km, niebieski - 5 km. Ścieżki te są częściowo dostępne dla niepełnosprawnych turystów. Zbocza doliny są strome, miejscami skaliste. Całą dolinę pokrywa las bukowy, lasy grądowe, a także łęgi olszowe. Na terenie rezerwatu odnotowano 27 gatunków roślin chronionych, znajdują się tu też pomniki przyrody (3 buki, lipa). Potok Racławka płynący przez dolinę tworzy baseniki i niewielkie wodospady. W Dolinie Racławki utworzono krajobrazowy rezerwat przyrody o powierzchni prawie 480 ha.

Dolina Bolechowicka

Jedną z najkrótszych podkrakowskich dolinek (długość ok. 1,5 km), ale bardzo malowniczą jest Dolina Bolechowicka. Wchodzi się do niej przez tzw. Bramę Bolechowicką, którą tworzą wysokie (30 m) wapienne skały - po wschodniej stronie Filar Abazego oraz Filar Pokutników po zachodniej. Za nimi znajduje się Zamarła. Wszystkie trzy udostępnione są do wspinania i są bardzo popularne wśród miłośników tego sportu. Trochę dalej dolinka zmienia się w zalesiony wąwóz, urozmaicony tu i ówdzie ostańcami. Dnem doliny płynie niewielki potok Bolechówka.

Kilkadziesiąt metrów od Bramy Bolechowickiej kierując się w głąb doliny, zobaczymy dwustopniowy wodospad - rzadkość na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej. W południowej części doliny (od Bramy Bolechowickiej zaczynając) utworzono rezerwat przyrody Wąwóz Bolechowicki.

Dolina Szklarki

Dolina Szklarki ciągnie się ok. 9 km od Jerzmanowic poprzez Szklary do Dubia, gdzie jej wylot łączy się z wylotem Doliny Racławki, a płynący dnem potok Szklarka uchodzi do Racławki. Pomimo że dolina jest częściowo zabudowana, a jej dnem biegnie droga asfaltowa, to nic nie traci ze swej atrakcyjności. Zbocza doliny są zalesione, widać wystające skałki i ostańce.

Dolina dzieli się na 2 różniące się od siebie części: górną, która jest szeroka i w dużym stopniu zabudowana (okolice Jerzmanowic), i dolną o stromych, zalesionych zboczach przypominającą głęboki wąwóz. W tej części spotkamy potężną skałę Brodło wystającą wysoko ponad lasem. Na wschodnich zboczach doliny w 1989 r. utworzono rezerwat przyrody Dolina Szklarki. W jego pobliżu tryska źródło Pióro. U wylotu doliny w Dubiu istnieją stawy hodowlane, w których hoduje się pstrągi i inne ryby łososiowate. Stawy jeszcze w 1850 r. założyła rodzina Potockich.

Dolina Kluczwody

Dolina Kluczwody, nazywana również Doliną Wierzchówki, jest położona pomiędzy wsią Wierzchowie a Bolechowicami. Ma długość ok. 6 km, jest kręta i niezwykle malownicza. Dolina Kluczwody to piękne urwiska skalne, groty i źródła. Uroku dodaje płynący doliną potok Kluczwoda.

Koło wsi Wierzchowie, w górnej części doliny, znajdują się największe na obszarze Jury Krakowsko-Częstochowskiej jaskinie - Wierzchowska Górna i Mamutowa. W środkowej części doliny napotkamy skałę Zamczysko (bardzo popularna wśród wspinaczy, nazywana przez nich Dupą Słonia), a na jej szczycie widoczne są pozostałości dawnej średniowiecznej fortalicji.

W 1989 r. w Dolinie Kluczwody utworzono rezerwat o powierzchni 35 ha chroniący grąd, buczynę karpacką oraz lilię złotogłów.

Więcej o: