Bajeczne s這wackie zamki. Wielki przewodnik po zamczyskach i pa豉cach S這wacji

S這wacja liczy ponad dwie軼ie zamk闚. Ich 豉dniejsza, odrestaurowana cz窷 dzi ponownie znajduje si w u篡tku, cho tym razem wi瘯szo嗆 zabytkowych budowli nale篡 do pa雟twa. Niekt鏎e warownie i pa豉ce s造n z krwawych historii, inne z nietypowej lokalizacji np. na wygas造m wulkanie. Jesieni, w otoczeniu las闚, wszystkie b璠 prezentowa si znakomicie.
S這wackie zamki - zamek w Smolenicach / fot. shutterstock S這wackie zamki - zamek w Smolenicach / fot. shutterstock S這wackie zamki - zamek w Smolenicach / fot. shutterstock

S這wackie zamki - zamek w Smolenicach

S這wackie zamki - zamek w Smolenicach

Smolenice, miejscowo嗆 le膨ca niespe軟a 20 km na p馧noc od Casty, na p馧nocnym kra鎍u Ma造ch Karpat, to ostatni przystanek na ma這karpackim szlaku winnym. Nie spos鏏 nie zauwa篡 jej ju z daleka za spraw zamku wznosz帷ego si wysoko na stromym lesistym stoku. Prowadzi obok niej 軼ie磬a oznaczona kolorem niebieskim. Smolenicki zamek przypomina disnejowsk budowl w trudnym do okre郵enia stylu, z wysok wie膨 dominuj帷 nad okolic. Stoi w miejscu 鈔edniowiecznego poprzednika, strzeg帷ego szlaku handlowego do Czech.

Twierdza - w豉sno嗆 znamienitych rod闚 Orsz墔h闚 i Erd鐰ych - do po這wy XVIII w. by豉 ozdob ma這karpackiej panoramy. W 1777 r. trafi豉 jako zastaw za d逝gi w r璚e P嫮ffych, a ci j zaniedbali. W czasie wojen napoleo雟kich sp這n窸a i dopiero w drugiej po這wie XIX w., po d逝gich procesach spadkowych, Smolenice obj掖 M鏎 P嫮ffy, a po nim syn J霩ef, kt鏎y zarz康zi odbudow zamku w stylu romantycznym. Remont zako鎍zono w czasach socjalistycznych, po 1945 r., dlatego wsp馧czesny odbiorca ma pewne trudno軼i z okre郵eniem stylu architektonicznego budowli.

Do niedawna zamek pe軟i jedynie funkcj centrum kongresowego i o鈔odka S這wackiej Akademii Nauk. Obecnie cz窷 wn皻rz udost瘼niono zwiedzaj帷ym . Na zamku mo積a tak瞠 przenocowa (je郵i nie odbywa si w tym czasie kongres). Wok馧 budowli rozci庵a si przepi瘯ny park angielski przechodz帷y niepostrze瞠nie w g瘰te lasy Ma造ch Karpat.

S這wackie zamki - zamek w Smolenicach / fot. Janos Korom / CC BY-SA Flickr.comS這wackie zamki - zamek w Smolenicach / fot. Janos Korom / CC BY-SA Flickr.com

Tekst pochodzi z Przewodnika Ilustrowanego "S這wacja" wydawnictwa

S這wackie zamki - zamek w Zwoleniu / fot. shutterstock S這wackie zamki - zamek w Zwoleniu / fot. shutterstock S這wackie zamki - zamek w Zwoleniu / fot. shutterstock

S這wackie zamki - zamek w Zwoleniu

S這wackie zamki - zamek w Zwoleniu

Bezdyskusyjnie najwi瘯sz atrakcj Zwolenia jest zamek na wzg鏎zu ponad rynkiem. Czworok徠n budowl z dziedzi鎍em wewn皻rznym i par naro積ych wie, przypominaj帷 w這skie pa豉ce miejskie wybudowa Ludwik W璕ierski przed 1382 r. W nast瘼nych stuleciach obiekt rozbudowano w pot篹n renesansow twierdz z pa豉cem, kt鏎a mia豉 broni miasta przed Turkami. Cz這nkowie rodu Esterh嫙ych, do kt鏎ych nale瘸 w po這wie XVIII wieku, sprzedali j pa雟twu w 1805 r. Po rekonstrukcji w latach 1956-1969 zamek odzyska pierwotny gotycko-renesansowy kszta速. Dzi na paru dziedzi鎍ach i w czterech skrzyd豉ch budowli mieszcz si rozmaite instytucje kulturalne i nastrojowa herbaciarnia. W kaplicy zamkowej s regularnie odprawiane nabo瞠雟twa, a Sala Kr鏊ewska bywa wynajmowana na koncerty i recitale.

Wi瘯szo嗆 zamkowych pomieszcze zajmuje filia S這wackiej Galerii Narodowej. W ramach sta造ch ekspozycji jest prezentowana sztuka europejska XVI-XVIII w. Osobna ekspozycja ilustruje dzieje Zwolenia do ko鎍a XIX stulecia.

S這wackie zamki - Pusty Zamek. Na przeciwnych, po逝dniowo-zachodnich kra鎍ach miasta, ponad stadionem zimowym i k徙ieliskiem Neresnica (doj軼ie dr騜k na zach鏚 ponad k徙ieliskiem) stoi najbardziej tajemniczy zabytek Zwolenia - Pust hrad. Na wzniesieniu po鈔鏚 lasu, na powierzchni 7, 6 ha zachowa造 si rozrzucone szcz徠ki mur闚, bram i baszt jednego z najwi瘯szych zamk闚 Europy. Pusty hrad, wzniesiony jako kr鏊ewska twierdza w XII wieku na miejscu grodu z epoki br您u, sk豉da si z dw鏂h cz窷ci przylegaj帷ych do skalnego grzbietu. Podczas wojny o sukcesj tronu mi璠zy Janem Jiskr a Janosem Hunyadim warowania zosta豉 zniszczona i od tego czasu popada豉 w coraz wi瘯sz ruin. Obecnie s prowadzone prace konserwatorskie, maj帷e na celu udost瘼nienie twierdzy turystom.

S這wackie zamki - Pusty Zamek (Pusty hrad) / fot. Civertan / CC WIKIMEDIAS這wackie zamki - Pusty Zamek (Pusty hrad) / fot. Civertan / CC WIKIMEDIA

S這wackie zamki - zamek Krasna Horka / shutterstock S這wackie zamki - zamek Krasna Horka / shutterstock S這wackie zamki - zamek Krasna Horka / shutterstock

S這wackie zamki - zamek Krasna Horka

S這wackie zamki - zamek Krasna Horka

5 km na wsch鏚 od Ro積iawy, na wysokim wzg鏎zu ponad wiosk Kr嫳nohorsk Podhradie, wznosi si imponuj帷y zamek Kr嫳na H皾ka, jeden z najcenniejszych zabytk闚 Gemeru. Z wioski do st鏕 twierdzy prowadzi asfaltowa droga zako鎍zona sporym parkingiem z kioskami gastronomicznymi, jednak ostatni, do嗆 stromy odcinek pod zamkow bram trzeba pokona pieszo.

Zamczysko zbudowa r鏚 Mari嫳sych ok. 1320 r. Nied逝go potem Kr嫳na H皾ka przesz豉 w r璚e Bebek闚. Kiedy ci wymarli w XVI w., kr鏊 odda zamek Andr嫳sym. W 1945 roku skonfiskowa造 go w豉dze Czechos這wacji. Ostatni mieszka鎍y wyjechali st康 w 1818 roku. Przez d逝gi czas zamek pe軟i funkcje r騜nych prywatnych muze闚. W 1961 r. budowl podniesiono do rangi s這wackiego zabytku kultury narodowej i po wielu pracach renowacyjnych udost瘼niono zwiedzaj帷ym.

Dzi we wn皻rzach mo積a obejrze m.in. bogat kolekcj broni, zbiory archeologiczne, meble szlacheckie z r騜nych epok, wystaw zabytkowych instrument闚 muzycznych i mn鏀two obraz闚. Warto zwr鏂i uwag na malowid這 Przypadek d逝gowieczno軼i J. Czauczika z 1822 r., wisz帷e w holu skrzyd豉 mieszkalnego. Przedstawia par staruszk闚, kt鏎zy prze篡li razem 147 lat. D逝gi podpis pod obrazem obja郾ia, ile mieli dzieci i wnuk闚, ilu cesarzy prze篡li, i, co najwa積iejsze, jak stosowali diet.

Ciekawostk jest zamkowa kuchnia z kompletnym zabytkowym wyposa瞠niem oraz pokoje Franciszki - zaaran穎wa je kochaj帷y ma鹵onek D幯es Andrassy. Najwi瘯sze emocje wzbudza jednak rodzinna krypta, a szczeg鏊nie kaplica zamkowa. Umieszczono w niej szklany sarkofag ze zmumifikowanymi szcz徠kami Zs鏹ii Ser嶮y, ma鹵onki Istv嫕a Andr嫳syego, zmar貫j w XVII w.

U podn騜a zamku, w zachodniej cz窷ci wsi, niedaleko ko軼io豉, na brzegu potoku stoi 豉dny secesyjny budynek, w kt鏎ym mie軼i si Gal廨ia Andr嫳syovcow, za這穎na przez D幯esa Andr嫳syego dla pomieszczenia rodzinnej kolekcji malarstwa. W鈔鏚 p堯cien przewa瘸j dzie豉 z XIX w.

Mniej wi璚ej kilometr za wsi, przy g堯wnej drodze w kierunku Koszyc, za 篡wop這tem z bzu i bukszpanu, stoi marmurowe mauzoleum Andrassych z 1904 r. - najpi瘯niejszy przyk豉d secesji na S這wacji.

S這wackie zamki - marmurowe mauzoleum Andr嫳sych / fot. Wikimedia - Szeder L嫳zlS這wackie zamki - marmurowe mauzoleum Andr嫳sych / fot. Wikimedia - Szeder L嫳zl

Budowla w symbolicznym parku uformowanym na kszta速 krzy瘸 豉ci雟kiego wpisanego w prostok徠 to bia豉 kamienna bry豉, nawi您uj帷a form do wczesnochrze軼ija雟kich grobowc闚. We wn皻rzu dominuj dwa bia貫 marmurowe sarkofagi z portretami Franciszki (po prawej) i D幯esa (po lewej). We wn璚e mi璠zy nimi stoi o速arz - secesyjna symfonia barwnych marmur闚, z這cistej mozaiki, br您u, srebra i platyny. Marmurowa mozaika o速arzowa przedstawia 鈍. Franciszk w otoczeniu cherubin闚. Dalej wzrok przykuwa skrz帷e si wn皻rze kopu造 pokryte z這t mozaik oraz marmurowe i br您owe rze嬌y pod ni. Pastelowej harmonii ca這軼i dope軟iaj 軼iany pokryte barwnymi marmurowymi p造tkami ze wszystkich zak徠k闚 鈍iata. W otworach okiennych znajduj si szlifowane opale z kopal w okolicach Preszowa.

* 10 marca 2012 roku cz窷 zamku, m.in. dach i dzwonnica, sp這n窸y w ogniu wznieconym przez dw鏂h dwunastolatk闚, kt鏎zy usi逝j帷 zapali papierosa nieopodal zamku, spowodowali po瘸r trawy.

S這wackie zamki - zamek Krasna Horka / shutterstockS這wackie zamki - zamek Krasna Horka / shutterstock

S這wackie zamki - zamek w Bojnicach / shutterstock S這wackie zamki - zamek w Bojnicach / shutterstock S這wackie zamki - zamek w Bojnicach / shutterstock

S這wackie zamki - zamek w Bojnicach

S這wackie zamki - zamek w Bojnicach

Bojnice, jedno z najm這dszych miast S這wacji, s bardzo popularne w鈔鏚 turyst闚 ze wzgl璠u na m.in. zamek w ogromnym parku. Naje穎ne wie瘸mi amczysko, jakby 篡wcem przeniesione znad Loary, wznosi si na trawertynowym wzg鏎zu, na stokach Ma貫j Magury. Pierwsza wzmianka na jego temat pochodzi z 1113 roku.

Przez stulecia kr鏊ewski gr鏚 by rozbudowywany przez kolejnych w豉軼icieli. Prawie przez trzysta lat, do 1918 r., nale瘸 do P嫮ffych. Ostatniemu z rodu, J嫕osowi Ferencowi, budowla zawdzi璚za dzisiejszy kszta速. Ekscentryczny i bardzo bogaty hrabia zapragn掖 upodobni rodow rezydencj do bawarskich i francuskich zamk闚, wi璚 zgromadzi spor kolekcj egzotycznych dzie sztuki. Wraz z rodzinnymi zbiorami i galeri portretu tworz one zr帳 dzisiejszej kolekcji muzealnej. W 1939 r. zamek kupi potentat obuwniczy Jan Bata (tak, ten Bata). Powojnie rz康 czechos這wacki skonfiskowa zamek razem z ca造m maj徠kiem, by w 1950 r. urz康zi w nim muzeum. Cz窷 kolekcji P嫮ffych zosta豉 wywieziona do Pragi.

Dzi twierdz wraz z kaplic, krypt i podziemn grot zwiedza si jako muzeum. Najwi瘯sze wra瞠nie robi Z這ta Sala, nazwana tak od z這cistego rze嬌ionego sklepienia (kopii stropu Akademii Sztuk Pi瘯nych w Wenecji), oraz Salon Orientalny z ol郾iewaj帷 boazeri rze嬌ion w arabeski przez XVII-wiecznych tureckich mistrz闚. Emocje w鈔鏚 zwiedzaj帷ych budzi marmurowy nagrobek J嫕a P嫮ffyego. Z zamkowej krypty przechodzi si do groty wydr捫onej w trawertynowym wzg鏎zu, na kt鏎ym stoi twierdza.

Na dziedzi鎍ach odbywaj si turnieje, historyczne pojedynki, pokazy sokolnik闚 i kuglarzy, a przy bramie s liczne bufety i kramy z pami徠kami. Ponadto na zamku organizuje si r騜ne imprezy, spor atrakcj jest nocne zwiedzanie z duchami.

S這wackie zamki - zamek w Bojnicach / fot. shutterstockS這wackie zamki - zamek w Bojnicach / fot. shutterstock

S這wackie zamki - zamek w Beckovie / fot. shutterstock S這wackie zamki - zamek w Beckovie / fot. shutterstock S這wackie zamki - zamek w Beckovie / fot. shutterstock

S這wackie zamki - zamek w Beckovie

S這wackie zamki - zamek w Beckovie

Oko這 20 km od Trenczyna (dojazd autobusem z Trenczyna lub Nowego Miasta), w miejscu, gdzie g鏎y Pova駒kiego Inovca opadaj ku w御kiej dolinie Wagu, na urwistej wapiennej skale wysokiej na oko這 70 metr闚 wyrastaj okaza貫 ruiny zamczyska Beckov. Obiekt zbudowano prawdopodobnie na prze這mie XII i XIII w. jako cz窷 pasa w璕ierskich fortyfikacji wzd逝 Wagu. Kolejni w豉軼iciele przekszta販ali fortec w luksusow rezydencj gotyck i renesansow. W po這wie XVII w. zamek opustosza, a po po瘸rze w 1729 r. nikt go ju nie odbudowa.

S這wackie zamki - zamek w Beckovie / fot. Klearchos Kapoutsis / CC Flickr.comS這wackie zamki - zamek w Beckovie / fot. Klearchos Kapoutsis / CC Flickr.com

Zamek sk豉da si z trzech cz窷ci - najwa積iejszy jest g鏎ny zamek otoczony murem z prostok徠n wie膨, si璕aj帷y do samego brzegu ska造. W kompleksie zachowa造 si ruiny dw鏂h bli幡iaczych pa豉c闚 i kaplicy. Baszta armatnia po wschodniej stronie jest renesansowa. Poni瞠j znajduj si dwa gotyckie dziedzi鎍e: 鈔odkowy i dolny. Na pag鏎ku niedaleko dolnej bramy le篡 male鎥i kirkut. Pi瘯ne empirowe macewy wyrastaj w鈔鏚 zieleni i starych drzew.

S這wackie zamki - zamek w Beckovie / fot. shutterstockS這wackie zamki - zamek w Beckovie / fot. shutterstock

***

3 km na po逝dnie od Beckova, na wschodnich przedmie軼iach Novego Mesta, nad sztucznym zalewem Zelen voda urz康zono o鈔odek rekreacyjny z kempingiem i baz wodniack.

S這wackie zamki - zamek Tematin / fot. shutterstock S這wackie zamki - zamek Tematin / fot. shutterstock S這wackie zamki - zamek Tematin / fot. shutterstock

S這wackie zamki - zamek Tematin

S這wackie zamki - zamek Tematin

Na po逝dnie od Beckova le篡 niewielka wioska Hr墂ok, wzmiankowana w XIII w. Na wsch鏚 od niej, na grzbiecie opadaj帷ym od g堯wnego pasma Pova駒kiego Inovca stercz nad lasem ruiny zamku Tematin. Ze wzgl璠u na bliskie s御iedztwo zamk闚 w Czachticach i Beckowie, s逝篡 on r闚nie jako istotny punkt sygnalizacyjny. Od 1710 r., pozostaje w ruinie. Z tarasu przy g堯wnej wie篡 rozci庵a si widok na Ma貫 Karpaty, Bia貫 Karpaty i szerok dolin Wagu przechodz帷 w Nizinin Naddunajsk. Mo積a tu doj嗆 niebieskim szlakiem w g鏎 doliny Pavlusovej, a potem 鄴速ym przez las - 2 godz., lub niebieskim od strony o鈔odka narciarskiego Be述ovec - 1 godz. i 30 min.

S這wackie zamki - Cachticky hrad / fot. shutterstock S這wackie zamki - Cachticky hrad / fot. shutterstock S這wackie zamki - Cachticky hrad / fot. shutterstock

S這wackie zamki - Cachticky hrad

S這wackie zamki - Cachticky hrad

15 km na po逝dniowy zach鏚 od Beckova, na lewym brzegu Wagu wznosz si inne majestatyczne ruiny zamczyska. Cachticky hrad stoi na dolomitowym wzg鏎zu o wysoko軼i 375 m n.p.m., na skraju Ma造ch Karpat. Pograniczna twierdza, wybudowana w po這wie XIII w., zosta豉 p騧niej rozbudowana w okaza陰 gotycko-renesansow rezydencj obronn. Najs造nniejszym w豉軼icielem zamku by r鏚 Nadasdych, przy czym historia zapomina o bohaterskim pogromcy Turk闚, Czarnym Ksi璚iu Ferencu Nadasdym, pami皻aj帷 lepiej jego okrutn ma鹵onk El瘺iet Batory - renesansow osobowo嗆, kobiet pi瘯n i wykszta販on, wywodz帷 si jednak z rodu naznaczonego genetycznie sk這nno軼i do psychopatii. Wszystkie przewodniki opowiadaj z lubo軼i krwaw histori o sadystycznej ob陰kanej ksi篹nej, k徙i帷ej si we krwi dr璚zonych i zabijanych w豉snor璚znie dziewcz徠 z okolicznych wsi. Niekt鏎zy jednak twierdz, 瞠 ca陰 histori wyssano z palca. El瘺ieta Batory zmar豉 w 1614 r. uwi瞛iona we w豉snym zamku. W 1671 r. Nadasdym skonfiskowano dobra za udzia w antyhabsburskim spisku. Zamek, kt鏎y znacznie ucierpia podczas powstania kuruc闚, po 1708 r. opustosza i odt康 powoli obraca si w ruin.

S這wackie zamki - Cachticky hrad / shutterstockS這wackie zamki - Cachticky hrad / shutterstock

Do ruin szybciej mo積a si dosta z wioski (i stacji kolejowej) Visnove ni z Cachtic, sk康 wiedzie niebieski szlak spod ko軼io豉. Wspania豉 panorama zamku roztacza si z malowniczej bocznej drogi na zach鏚, w kierunku wiosek Visnove i Medvedovci. Na parking u st鏕 warowni prowadzi oznakowana droga z Cachtic.

S這wackie zamki - Cachticky hrad / fot. Janos Korom CC BY-SA / Flickr.comS這wackie zamki - Cachticky hrad / fot. Janos Korom CC BY-SA / Flickr.com

S這wackie zamki - Zamek Streczno / shutterstock S這wackie zamki - Zamek Streczno / shutterstock S這wackie zamki - Zamek Streczno / shutterstock

S這wackie zamki - Zamek Streczno

S這wackie zamki - Zamek Streczno

Wioska Streczno, nad kt鏎 g鏎uj okaza貫 ruiny zamczyska strzeg帷ego niegdy traktu wiod帷ego dolin rzeki, le篡 kilkana軼ie kilometr闚 od 砰liny w g鏎 Wagu. Rzeka kluczy w tym miejscu malowniczymi meandrami, przebijaj帷 si przez Ma陰 Fatr. Po lewej stronie g堯wnej drogi znajduje si oznakowana przysta promowa - mo積a si przeprawi na drugi brzeg. Najnowsz atrakcj s sp造wy tratwami przez cztery meandry Wagu.

Pierwszy zamek na wynios貫j skale u wr鏒 prze這mu Wagu wzniesiono w XIV w. - pozosta豉 z niego pot篹na czworok徠na wie瘸. W czasie gotyckiej przebudowy, przeprowadzonej przez legendarnego pogromc Turk闚, Pala Kinizsiego, dodano m.in. zabudowania pa豉cowe, kaplic i pierwsze podgrodzie. W XVI w. powsta這 drugie podgrodzie i pot篹ne fortyfikacje. W po這wie XVII w. r鏚 Wessel幯yich uczyni z zamku najnowocze郾iejsz twierdz nad g鏎nym Wagiem. Po udaremnieniu spisku Wessel幯yiego przeciw cesarzowi Austrii warowni skonfiskowano. Pod koniec XVII w. Habsburgowie zburzyli budowl uwa瘸n za siedlisko rebeliant闚. Od tamtej pory niszcza豉 a do lat 70. XX w., gdy zosta豉 uznana za zabytek. Prace rekonstrukcyjne trwa造 do 1995 r. Podczas restytucji odbudowano bram g堯wn, wie輳, pa豉c po逝dniowy, pa豉c p馧nocny i kaplic. Pozosta貫 cz窷ci budowli uzupe軟iono i zabezpieczono.

Wej軼ie prowadzi od po逝dnia przez dwa drewniane mosty nad fos. Ekspozycja w gablotach obejmuje przedmioty odnalezione na terenie zamku podczas prac rekonstrukcyjnych: r騜ne znaleziska archeologiczne, fragmenty ozdobnych portali i kafle, szcz徠ki p造t nagrobnych pochodz帷e prawdopodobnie z nagrobk闚 dw鏂h ma鹵onek Ferenca Wessel幯yiego: 鈍i皻ej Zofii Bosny嫜 i Marii S嶰hy, zwanej w swej epoce Wenus z Mur嫕y.

S這wackie zamki - Zamek Streczno / shutterstockS這wackie zamki - Zamek Streczno / shutterstock

W jednej z wie by豉 kiedy tzw. g這domornia: w御ka, g喚boka na kilkana軼ie metr闚 kamienna klatka, zako鎍zona a簑row drucian kopu趾, gdzie trzymano wi篥ni闚 skazanych na 鄉ier g這dow. Po 70 kr皻ych drewnianych schodach wchodzi si na najwy窺z wie輳 zamku, sk康 roztacza si pi瘯ny widok na okolic.

Twierdza, tkwi帷a dumnie na szczycie urwistej wapiennej ska造 przy g堯wnej drodze z 砰liny do Martina, przyci庵a turyst闚 nie tyle ze wzgl璠u na urz康zon w 鈔odku wystaw historyczn, ile z powodu osza豉miaj帷ego widoku na prze這m Wagu.

Ka盥ego roku na zamku odbywa si szereg interesuj帷ych imprez kulturalnych, od wystaw artystycznych przez przedstawienia teatralne po ekscentryczne imprezy sportowe w rodzaju biegu zamkowymi schodami (oczywi軼ie pod g鏎).

Na drugim brzegu rzeki, niemal naprzeciw Streczna, z Wagu wyrasta stroma ska豉 zwie鎍zona ruinami innego zamku, zwanego Star hrad. Starszy i mniejszy, wzniesiony w XIII w., strzeg szlaku handlowego w dolinie rzeki. Jego w豉軼iciele, r鏚 Pongr塶z闚, opu軼ili go w XVII w., przenosz帷 si do wygodniejszych pa豉c闚 w dolinie.

S這wackie zamki - zamek Lietava / shutterstock S這wackie zamki - zamek Lietava / shutterstock S這wackie zamki - zamek Lietava / shutterstock

S這wackie zamki - zamek Lietava

S這wackie zamki - zamek Lietava

Na wynios造m wapiennym grzbiecie Ska趾i (Skalky) w Sulowskich Ska豉ch, ponad wiosk Letawa (Lietava), wznosz si ruiny kolejnego 鈔edniowiecznego zamku. Kr鏊ewska warownia, administracyjne centrum Doliny Rajeckiej, sta豉 na tym miejscu ju w drugiej po這wie XIII w. W鈔鏚 p騧niejszych w豉軼icieli byli m.in. rycerz P嫮 Kinizsi, nieustraszony pogromca Turk闚, oraz Franciszek Thurzo. Obaj znacznie rozbudowali za這瞠nie. Pierwszy pozostawi po sobie mury i baszty podgrodzia, zamkni皻ego okaza陰 wie膨 mieszkaln, i ci庵le widoczny herb na jej naro簑. Drugi przekszta販i obiekt w duchu renesansowym, dodaj帷 drugie podgrodzie, bram i bastiony oraz p馧okr庵貫 attyki, doskonale wci捫 widoczne w zwie鎍zeniu zamkowych mur闚. Twierdza nigdy nie zosta豉 zdobyta, cho jej w豉軼iciele ju w XVII w. przeprowadzili si do wygodniejszego kasztelu w Bytczy, czyni帷 z Lietawy skarbiec rodzinny i schronienie na wypadek wojen.

Do ruin wiod znakowane 軼ie磬i: z miejscowo軼i Lietava Majer (szlak niebieski) oraz Lietavsk Svinn (szlak zielony). Doj軼ie na zamek w obu przypadkach zajmuje ok. 45 min.

S這wackie zamki - zamek Lietava / shutterstockS這wackie zamki - zamek Lietava / shutterstock

S這wackie zamki - zamek Lietava / shutterstockS這wackie zamki - zamek Lietava / shutterstock

S這wackie zamki - Zamek Orawski / fot. shutterstock S這wackie zamki - Zamek Orawski / fot. shutterstock S這wackie zamki - Zamek Orawski / fot. shutterstock

S這wackie zamki - Zamek Orawski

S這wackie zamki - Zamek Orawski

10 km na p馧noc od Kubina, na prawym brzegu Orawy wyrasta 112-metrowa wapienna ska豉 ukoronowana ba郾iowym zamczyskiem. Zamek Orawski, z w璕ierska zwany 臆vav嫫, jest najwi瘯sz atrakcj w鈔鏚 zabytk闚 regionu. U st鏕 zamkowej ska造 przycupn窸a wie Orawskie Podzamcze - najstarsza miejscowo嗆 regionu.

Stanic strzeg帷 traktu wojennego i handlowego do Polski wzniesiono przed 1235 r. Przez 300 lat wraz z ca陰 Oraw by豉 maj徠kiem w璕ierskich kr鏊闚. W po這wie XVI w. zamek zosta podarowany Franciszkowi Thurzonowi, kt鏎ego potomkowie i nast瘼cy w豉dali nim do 1945 r. W 1868 r. w dolnym zamku urz康zono muzeum. Ostatnie wielkie prace budowlane przeprowadzi J霩sef P嫮ffy na prze這mie XIX i XX w. Po wojnie twierdz wyremontowano (1953-2001), przeznaczaj帷 ca造 obiekt na Muzeum Orawskie.

W historii Zamku Orawskiego by i polski epizod - w XV w. w豉da nim Piotr Komorowski, kasztelan, 簑pan Orawy i Liptowa. W roku 1474 musia na 膨danie 闚czesnego kr鏊a W璕ier Macieja Korwina sprzeda mu zamek po bardzo niskiej cenie, gdy wcze郾iej popiera innego pretendenta do tronu w璕ierskiego - polskiego kr鏊ewicza Kazimierza Jagiello鎍zyka (p騧niej 鈍. Kazimierza).

S這wackie zamki - Zamek Orawski / fot. shutterstockS這wackie zamki - Zamek Orawski / fot. shutterstock

Zwiedzanie rozpoczyna si stromym podej軼iem pod renesansow bram, za kt鏎 rozci庵a si dziedziniec dolnego zamku. Otaczaj go zabudowania pa豉cu Thurzon闚 i kaplica ze stiukowymi stropami, gdzie przykuwa uwag renesansowe epitafium Jerzego Thurzona. Nieco wy瞠j znajduje si drugi dziedziniec z okaza造mi zabudowaniami 鈔edniego zamku, w kt鏎ych umieszczono najciekawsz cz窷 ekspozycji, m.in. wyposa瞠nie, meble i galeri portret闚 dawnych pan闚. Wiele eksponat闚 pochodzi z XIX-wiecznego muzeum P嫮ffych, pierwszego na S這wacji. Do nowszych nale篡 kolekcja etnograficzna. Najwy窺za cz窷 twierdzy, cytadela, jest zarazem najstarsz. Z dolnego zamku wiedzie do niej 880 schod闚. Niegdy przebywali tu tylko 穎軟ierze i nic dziwnego, bo zwyk貫mu, przeci皻nie odwa積emu 鄉iertelnikowi kr璚i si w g這wie od widoku w御kiego tarasu zawieszonego ponad 100 m nad rzek. Warto jednak pokona strach dla prze郵icznej panoramy okolic.

S這wackie zamki - Zamek Orawski / fot. shutterstockS這wackie zamki - Zamek Orawski / fot. shutterstock

S這wackie zamki - zamek w Starej Lubowli / shutterstock S這wackie zamki - zamek w Starej Lubowli / shutterstock S這wackie zamki - zamek w Starej Lubowli / shutterstock

S這wackie zamki - zamek w Starej Lubowli

S這wackie zamki - zamek w Starej Lubowli

Malownicze zamczysko g鏎uj帷e nad Kotlin Lubowla雟k i 字edniog鏎zem Spisko-Szaryskim wzniesiono przy drodze handlowej ze Spiszu do Polski w drugiej po這wie XIII wieku. W 1412 r. zamek odwiedzili kr鏊owie W璕ier i Polski. W XVII w., za kadencji Lubomirskich, na zamku zdeponowano polskie insygnia koronne, zagro穎ne podczas potopu szwedzkiego. Po odebraniu przez Mari Teres Spiszu Polsce w 1772 r. rola twierdzy wyra幡ie zmala豉. Do 1945 r. twierdza pozosta豉 w r瘯ach Zamoyskich, kt鏎zy jeszcze w latach 30. XX w. przeprowadzali remonty. P騧niej przej窸o go pa雟two.

W zamkowych pomieszczeniach zorganizowano muzeum. Ekspozycja obejmuje dzieje budowli, histori polskiego panowania na Spiszu, pami徠ki po Lubomirskich i Zamoyskich (m.in. meble, obrazy, dokumenty) oraz wystaw z dziej闚 rzemios. W kaplicy zamkowej warto obejrze kilka zabytk闚 sztuki sakralnej. Nad g堯wn bram wej軼iow zamku zachowa si herb Lubomirskich - Szreniawa. Na stoku u st鏕 zamczyska zwraca uwag skansen. Zgromadzono w nim 23 obiekty, w wi瘯szo軼i z teren闚 Zamagurza: 貫mkowsk cerkiewk, rusi雟kie i s這wackie cha逝py oraz warsztaty. Obok skansenu otwarto Stredoveky vojensky tabor prezentuj帷y rekonstrukcj warowni z XVI w., w kt鏎ym odbywaj si liczne imprezy; mo積a tu postrzela z kuszy, zakosztowa jazdy konnej albo przenocowa. Natomiast w domku kapita雟kim mie軼i si stylizowana karczma.

S這wackie zamki - zamek w Starej Lubowli / shutterstockS這wackie zamki - zamek w Starej Lubowli / shutterstock

S這wackie zamki - Zamek Spiski / fot. Ronnie Macdonald CC BY Flickr.com S這wackie zamki - Zamek Spiski / fot. Ronnie Macdonald CC BY Flickr.com S這wackie zamki - Zamek Spiski / fot. Ronnie Macdonald CC BY Flickr.com

S這wackie zamki - Zamek Spiski

S這wackie zamki - Zamek Spiski

Na wynios造m nagim wzg鏎zu ponad miasteczkiem Spiskie Podgrodzie (600 m n.p.m.) wznosz si majestatyczne ruiny pot篹nego zamku, administracyjnej stolicy dawnego Spiszu - jest to Zamek Spiski. Ruiny rozci庵aj帷e si na 4 ha s najwi瘯szym zespo貫m zamkowym Europy 字odkowej, a zarazem przyk豉dem rozwoju architektury militarnej od XII do XVII w. Od 1993 r. figuruj na Li軼ie 安iatowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO.

Najstarsz cz窷ci budowli jest tzw. g鏎ny zamek z don穎nem, roma雟kim pa豉cem, przedzamczem i fortyfikacjami z XIII w. Kolejne gotyckie i renesansowe budowle dodawali nast瘼ni w豉軼iciele, 簑pani spiscy z rod闚 Zapoly闚, Thurzon闚 i Cs嫜ych. W dobie powsta antyhabsburskich w XVII w. warownia opustosza豉, a w 1780 r. sp這n窸a. Dzi w ruinach pracuj konserwatorzy zabytk闚.

Opr鏂z labiryntu kamiennych zakamark闚 mo積a obejrze niewielk wystaw historyczn. Latem odbywaj si tutaj barwne imprezy historyczne. Najwi瘯sz atrakcj jest jednak rozleg造 widok roztaczaj帷y si z ruin na okolic, ze Spisk Kapitu陰 na zachodzie, bia造mi ska豉mi rezerwatu trawertyn闚 Drevenik na po逝dniu i wioskami przycupni皻ymi w zielonej dolinie.

S這wackie zamki - Zamek Spiski / fot. Ronnie Macdonald CC BY Flickr.comS這wackie zamki - Zamek Spiski / fot. Ronnie Macdonald CC BY Flickr.com

S這wackie zamki - Zamek 妯mo隕a / fot. AxelHH / Wikimedia CC S這wackie zamki - Zamek 妯mo隕a / fot. AxelHH / Wikimedia CC S這wackie zamki - Zamek 妯mo隕a / fot. AxelHH / Wikimedia CC

S這wackie zamki - Zamek 妯mo隕a

S這wackie zamki - Zamek 妯mo隕a

11 km na po逝dnie od Fi琦kova, ponad wsi 姆atorska Bukovinka na granicy s這wacko-w璕ierskiej wznosz si ruiny zamku Somosko/妯mo隕a. XIII-wieczny gr鏚, rozbudowany w antytureck twierdz, stoi na szczycie wygas貫go wulkanu. W XVI w. forteca zosta豉 zaj皻a przez Turk闚 - po 20 latach wyzwoli造 j wojska cesarskie. W po這wie XVII w. w豉軼iciele, r鏚 Frog塶h闚, powi瘯szyli cz窷 mieszkaln i mury obronne. Niestety, za udzia w narodowym powstaniu przeciw Habsburgom cesarz skonfiskowa ich dobra. Budowla, uszkodzona w czasie walk, niszcza豉, a obr鏂i豉 si w ruin.

Najatrakcyjniejsza droga na zamek prowadzi 軼ie磬 dydaktyczn zaczynaj帷 si przy drodze za wiosk. Do najciekawszych przystank闚 na trasie (licz帷ej nieco ponad 1,5 km) nale膨: jazierka, czyli sztuczne jeziorka na r騜nych poziomach, utworzone na pocz徠ku XX w. jako stawy rybne oraz "kamienne morze", rumowisko niewielkich, regularnych w kszta販ie bazaltowych kamieni, kt鏎e powsta造 w wyniku rozpadu formacji bazaltowych. Najciekawszym tworem natury jest kamienny wodospad - 9-metrowy, bazaltowy, odkryty w XIV w. podczas budowy zamku. Niezwyk豉 forma, unikatowa w skali Europy, jest zastyg陰 law wulkaniczn.

Nie mniejsz atrakcj ni same ruiny s dzi cz窷ciowo zrekonstruowane tzw. bazaltowe piszcza趾i organowe - widoczne wyra幡ie m.in. pod zachodni baszt strumienie bazaltowej lawy, zastyg貫j w kszta速y o 鈔ednicy ok. 15 cm. Inna osobliwo嗆 to olbrzymie kamienne kule, jakby wtopione w zamkow ska喚. Trudno dociec, w jaki spos鏏 tak dok豉dnie si zaklinowa造 w skalistym pod這簑.

S這wackie zamki - zamek w Nitrze / shutterstock S這wackie zamki - zamek w Nitrze / shutterstock S這wackie zamki - zamek w Nitrze / shutterstock

S這wackie zamki - zamek w Nitrze

S這wackie zamki - zamek w Nitrze

Zamek w Nitrze wznosi si wysoko nad miastem, na szczycie licz帷ego 218 m n.p.m. wzg鏎za od p馧nocy opadaj帷ego strom skarp ku g喚bokiemu zakolu, jakie w tym miejscu tworzy rzeka Nitra. Twierdza jest do嗆 nietypowa, gdy poza pot篹nymi fortyfikacjami nie ma tu 瘸dnych 鈍ieckich budowli. Na szczycie stoi katedra, kt鏎 mo積a zwiedza, i pa豉c biskupi. Ca貫 wzg鏎ze zamkowe tonie w zieleni: katedr otaczaj wiekowe drzewa, przed murami ci庵nie si park pe貫n ozdobnych krzew闚, a wzd逝 stromej 軼ie磬i wiod帷ej do placu Pribiny urz康zono klomby i trawniki.

Zesp馧 katedry i pa豉cu biskupiego z zabudowaniami gospodarczymi otaczaj dobrze zachowane XVII-wieczne mury obronne z bastionami, kazamatami i jedn bram 陰cz帷 zamek z G鏎nym Miastem. Przed bram zwraca uwag kamienny most ozdobiony XVIII-wiecznymi postaciami 鈍i皻ych i rze嬌ionymi wazami. ζci雟ki napis nad bram g這si, 瞠 wzniesiono j (podobnie jak mury) w 1673 r., po tym, jak 10 lat wcze郾iej Nitra zosta豉 zdobyta przez Turk闚. Przed mostem stoi p騧nobarokowy s逝p morowy z 1750 r., zwie鎍zony z這cistym pos捫kiem Matki Boskiej. Ni瞠j wida wsp馧czesny pomnik 鈍. 鈍. Cyryla i Metodego.

Z wewn皻rznego dziedzi鎍a, na kt鏎ym stoj zabudowania o 鈔edniowiecznym rodowodzie (w tle majaczy okr庵豉 neogotycka wie瘸 na ruinach 鈔edniowiecznych umocnie), do嗆 strome barokowe schody wiod do drzwi katedry.

S這wackie zamki - Czerwony Kamie / fot. Teslaton/CC/Wikimedia S這wackie zamki - Czerwony Kamie / fot. Teslaton/CC/Wikimedia S這wackie zamki - Czerwony Kamie / fot. Teslaton/CC/Wikimedia

S這wackie zamki - Czerwony Kamie

S這wackie zamki - Czerwony Kamie

Dwa kilometry nad wiosk Casta, na skraju ogromnej polany otoczonej lasem stoi pot篹ny zamek - jeden z najlepiej zachowanych na S這wacji. Masywna budowla z czterema solidnymi basztami w naro瘸ch pochodzi z XVI w.

Poniewa zamek by do 1945 r. zamieszkiwany przez w豉軼icieli, przetrwa do dzisiejszych czas闚 w dobrym stanie. W 1970 r. zosta og這szony narodowym pomnikiem kultury, a po konserwacji wn皻rz udost瘼niono go zwiedzaj帷ym. Wspania貫, niedawno odnowione wn皻rza zamku pozostaj w gestii S這wackiego Muzeum Narodowego. Ekspozycje sta貫 obejmuj zabytkowe meble i bro, zamkow galeri obraz闚 i piwnice zamkowe. W galerii obraz闚 dominuj portrety cz這nk闚 znanych rod闚 magnackich i szlacheckich z teren闚 S這wacji.

Do najwi瘯szych osobliwo軼i zamku nale篡 tzw. Salla terena z 1656 r. ze sztuczn grot, wodospadem i fontann, z surowo軼i kt鏎ych 篡wo kontrastuje sklepienie pokryte naturalistycznymi stiukami i jaskrawymi malowid豉mi. Podobnym przepychem zdobie odznacza si o鄉iok徠na kaplica zamkowa barwnymi marmurowymi o速arzami. Prawdziw ciekawostk jest zamkowa apteka z oryginalnymi malowanymi rega豉mi z 1752 r. oraz piwnice o d逝go軼i 70 m i wysoko軼i 9 m.

Na zamku odbywa si wiele imprez kulturalnych i wystaw czasowych w rodzaju turniej闚 rycerskich i pokaz闚 fechtunku, polowa, pokaz闚 mody renesansowej, spektakli dla dzieci itp. W s御iedztwie zamku jest m.in. winoteka zamkowa (umieszczona w jednej z dawnych baszt) oraz dw鏎 sokolnik闚. Istnieje te mo磧iwo嗆 przeja盥磬i na koniach i kucykach.

Zamki s這wackie - zamek w Trenczynie / shutterstock Zamki s這wackie - zamek w Trenczynie / shutterstock Zamki s這wackie - zamek w Trenczynie / shutterstock

Zamki s這wackie - zamek w Trenczynie

Zamki s這wackie - zamek w Trenczynie

Najwi瘯sz, r闚nie pod wzgl璠em gabaryt闚, atrakcj Trenczyna jest zamek, jeden z najlepiej zachowanych, a mo瞠 raczej najlepiej zrekonstruowanych, w kraju. Do twierdzy pnie si uliczka Matusova z rynku, prowadz帷a ku bramie (z kas biletow). Obok XVI-wiecznych baszt wchodzi si przez ni na Dolny Dziedziniec z wie膨 zegarow i Pierwsz Bram.

Na dziedzi鎍u jest amfiteatr oraz s造nna Studnia Mi這軼i. Legenda m闚i, 瞠 zakochany Omar wykopa j w ci庵u roku, aby wykupi z r彗 pana zamku swoj narzeczon - pi瘯n Fatim. Kroniki prostuj, 瞠 bezowocna praca (nigdy bowiem nie dokopano si do 廝鏚豉) austriackich 穎軟ierzy trwa豉 42 lata, a w 79-metrowej studni gromadzi si co najwy瞠j deszcz闚ka. Nieopodal Studni Mi這軼i stoj rze嬌ione koniki, dosiadane solidarnie przez dzieci i doros造ch. Stroma droga z Dolnego Dziedzi鎍a wiedzie do Trzeciej, a nast瘼nie do Czwartej Bramy prowadz帷ej na G鏎ny Dziedziniec otoczony najdawniejszymi zabudowaniami zamku.

Najstarsza cz窷 zamku - kamienna roma雟ka wie瘸, niegdy element madziarskiej twierdzy granicznej - stan窸a w XI w. W XIII w. rozbudowa j Mateusz Czak, a w latach 50. XX w. czechos這waccy rekonstruktorzy. Nast瘼ca Czaka, kr鏊 Ludwik W璕ierski, zbudowa gotycki pa豉c warowny (zwany dzi pal塶em Ludov癃a), a p騧niej Zygmunt Luksemburski doda reprezentacyjne skrzyd這 z alkierzem przeznaczone dla swej m這dej 穎ny Barbary Celskiej, kt鏎ej duch do dzi b陰ka si pono po komnatach. W XVIII w. wn皻rza sp這n窸y w czasie po瘸ru miasta. Przez nast瘼ne stulecia budowla niszcza豉, a w 1905 r. ostatnia w豉軼icielka Ifigenia d'Harcourt przekaza豉 zamek miastu.

Zamki s這wackie - zamek w Trenczynie / shutterstockZamki s這wackie - zamek w Trenczynie / shutterstock

Dzi w zrekonstruowanych wn皻rzach urz康zono kilka ekspozycji, m.in. wystaw portret闚 szlacheckich ze zbior闚 niegdysiejszych w豉軼icieli zamku, kolekcj dawnej broni oraz herb闚 i dokument闚. Ciekawostk jest ekspozycja narz璠zi tortur oraz wystawa przedmiot闚 znalezionych w s造nnej zamkowej Studni Mi這軼i.

Do ciekawych atrakcji nale篡 wspinaczka na zrekonstruowan Wie輳 Mateuszow, ze szczytu kt鏎ej rozci庵a si panorama miasta i okolicy. W wie篡 podobno pochowany jest ze wspania造m mieczem w d這ni sam Mateusz Czak, w stroju bogato ozdobionym klejnotami. Jak dot康 nie znaleziono jednak wej軼ia do grobu.

S這wackie zamki - zamek w Bratys豉wie / fot. Panoramas CC BY-ND Flickr.com S這wackie zamki - zamek w Bratys豉wie / fot. Panoramas CC BY-ND Flickr.com S這wackie zamki - zamek w Bratys豉wie / fot. Panoramas CC BY-ND Flickr.com

S這wackie zamki - zamek w Bratys豉wie

S這wackie zamki - zamek w Bratys豉wie

W panoramie Bratys豉wy dominuje czworok徠ny Bratislavsky hrad z czterema strzelistymi wie篡czkami w naro瘸ch, okre郵any jako "st馧 odwr鏂ony do g鏎y nogami". Jest cz窷ci zabudowy wyrastaj帷ego na 85 m n.p.m. nad Dunajem wzg鏎za zamkowego, na kt鏎ym stawiali twierdze Celtowie, Rzymianie i Wielkomorawianie. Dzisiejsza budowla jest wynikiem gruntownej rekonstrukcji z lat 1954-1968.

W XI w. Po 150 latach, w czasach komunistycznych, zosta odrestaurowany i sta si scen dla kilku wa積ych wydarze historycznych, m.in. podpisania ustawy federacyjnej mi璠zy Czechami a S這wacj w 1968 r., a 24 lata p騧niej, 1 wrze郾ia 1992 r., sygnowania konstytucji Republiki S這wackiej. W nast瘼nych latach rezydowa造 w nim w豉dze nowego pa雟twa.

Po wybudowaniu u st鏕 wzg鏎za eleganckich gmach闚 administracji pa雟twowej twierdz przeznaczono na cele muzealne i reprezentacyjne. Na zamku znajduj si dwie kolekcje muzealne, skarbiec, winiarnia oraz punkt widokowy na szczycie Wie篡 Koronacyjnej - wi瘯szej i grubszej od trzech pozosta造ch.

S這wackie zamki - zamek w Bratys豉wie / fot. xlibber CC BY Flickr.comS這wackie zamki - zamek w Bratys豉wie / fot. xlibber CC BY Flickr.com

Wi璚ej o: