Bajeczne słowackie zamki. Wielki przewodnik po zamczyskach i pałacach Słowacji

Słowacja liczy ponad dwieście zamków. Ich ładniejsza, odrestaurowana część dziś ponownie znajduje się w użytku, choć tym razem większość zabytkowych budowli należy do państwa. Niektóre warownie i pałace słyną z krwawych historii, inne z nietypowej lokalizacji np. na wygasłym wulkanie. Jesienią, w otoczeniu lasów, wszystkie będą prezentować się znakomicie.
Słowackie zamki - zamek w Smolenicach / fot. shutterstock Słowackie zamki - zamek w Smolenicach / fot. shutterstock Słowackie zamki - zamek w Smolenicach / fot. shutterstock

Słowackie zamki - zamek w Smolenicach

Słowackie zamki - zamek w Smolenicach

Smolenice, miejscowość leżąca niespełna 20 km na północ od Casty, na północnym krańcu Małych Karpat, to ostatni przystanek na małokarpackim szlaku winnym. Nie sposób nie zauważyć jej już z daleka za sprawą zamku wznoszącego się wysoko na stromym lesistym stoku. Prowadzi obok niej ścieżka oznaczona kolorem niebieskim. Smolenicki zamek przypomina disnejowską budowlę w trudnym do określenia stylu, z wysoką wieżą dominującą nad okolicą. Stoi w miejscu średniowiecznego poprzednika, strzegącego szlaku handlowego do Czech.

Twierdza - własność znamienitych rodów Országhów i Erdödych - do połowy XVIII w. była ozdobą małokarpackiej panoramy. W 1777 r. trafiła jako zastaw za długi w ręce Pálffych, a ci ją zaniedbali. W czasie wojen napoleońskich spłonęła i dopiero w drugiej połowie XIX w., po długich procesach spadkowych, Smolenice objął Mór Pálffy, a po nim syn Józef, który zarządził odbudowę zamku w stylu romantycznym. Remont zakończono w czasach socjalistycznych, po 1945 r., dlatego współczesny odbiorca ma pewne trudności z określeniem stylu architektonicznego budowli.

Do niedawna zamek pełnił jedynie funkcję centrum kongresowego i ośrodka Słowackiej Akademii Nauk. Obecnie część wnętrz udostępniono zwiedzającym . Na zamku można także przenocować (jeśli nie odbywa się w tym czasie kongres). Wokół budowli rozciąga się przepiękny park angielski przechodzący niepostrzeżenie w gęste lasy Małych Karpat.

Słowackie zamki - zamek w Smolenicach / fot. Janos Korom / CC BY-SA Flickr.comSłowackie zamki - zamek w Smolenicach / fot. Janos Korom / CC BY-SA Flickr.com

Tekst pochodzi z Przewodnika Ilustrowanego "Słowacja" wydawnictwa

Słowackie zamki - zamek w Zwoleniu / fot. shutterstock Słowackie zamki - zamek w Zwoleniu / fot. shutterstock Słowackie zamki - zamek w Zwoleniu / fot. shutterstock

Słowackie zamki - zamek w Zwoleniu

Słowackie zamki - zamek w Zwoleniu

Bezdyskusyjnie największą atrakcją Zwolenia jest zamek na wzgórzu ponad rynkiem. Czworokątną budowlę z dziedzińcem wewnętrznym i parą narożnych wież, przypominającą włoskie pałace miejskie wybudował Ludwik Węgierski przed 1382 r. W następnych stuleciach obiekt rozbudowano w potężną renesansową twierdzę z pałacem, która miała bronić miasta przed Turkami. Członkowie rodu Esterházych, do których należał w połowie XVIII wieku, sprzedali ją państwu w 1805 r. Po rekonstrukcji w latach 1956-1969 zamek odzyskał pierwotny gotycko-renesansowy kształt. Dziś na paru dziedzińcach i w czterech skrzydłach budowli mieszczą się rozmaite instytucje kulturalne i nastrojowa herbaciarnia. W kaplicy zamkowej są regularnie odprawiane nabożeństwa, a Sala Królewska bywa wynajmowana na koncerty i recitale.

Większość zamkowych pomieszczeń zajmuje filia Słowackiej Galerii Narodowej. W ramach stałych ekspozycji jest prezentowana sztuka europejska XVI-XVIII w. Osobna ekspozycja ilustruje dzieje Zwolenia do końca XIX stulecia.

Słowackie zamki - Pusty Zamek. Na przeciwnych, południowo-zachodnich krańcach miasta, ponad stadionem zimowym i kąpieliskiem Neresnica (dojście dróżką na zachód ponad kąpieliskiem) stoi najbardziej tajemniczy zabytek Zwolenia - Pustý hrad. Na wzniesieniu pośród lasu, na powierzchni 7, 6 ha zachowały się rozrzucone szczątki murów, bram i baszt jednego z największych zamków Europy. Pusty hrad, wzniesiony jako królewska twierdza w XII wieku na miejscu grodu z epoki brązu, składał się z dwóch części przylegających do skalnego grzbietu. Podczas wojny o sukcesję tronu między Janem Jiskrą a Janosem Hunyadim warowania została zniszczona i od tego czasu popadała w coraz większą ruinę. Obecnie są prowadzone prace konserwatorskie, mające na celu udostępnienie twierdzy turystom.

Słowackie zamki - Pusty Zamek (Pusty hrad) / fot. Civertan / CC WIKIMEDIASłowackie zamki - Pusty Zamek (Pusty hrad) / fot. Civertan / CC WIKIMEDIA

Słowackie zamki - zamek Krasna Horka / shutterstock Słowackie zamki - zamek Krasna Horka / shutterstock Słowackie zamki - zamek Krasna Horka / shutterstock

Słowackie zamki - zamek Krasna Horka

Słowackie zamki - zamek Krasna Horka

5 km na wschód od Rożniawy, na wysokim wzgórzu ponad wioską Krásnohorské Podhradie, wznosi się imponujący zamek Krásna Hôrka, jeden z najcenniejszych zabytków Gemeru. Z wioski do stóp twierdzy prowadzi asfaltowa droga zakończona sporym parkingiem z kioskami gastronomicznymi, jednak ostatni, dość stromy odcinek pod zamkową bramę trzeba pokonać pieszo.

Zamczysko zbudował ród Mariássych ok. 1320 r. Niedługo potem Krásna Hôrka przeszła w ręce Bebeków. Kiedy ci wymarli w XVI w., król oddał zamek Andrássym. W 1945 roku skonfiskowały go władze Czechosłowacji. Ostatni mieszkańcy wyjechali stąd w 1818 roku. Przez długi czas zamek pełnił funkcje różnych prywatnych muzeów. W 1961 r. budowlę podniesiono do rangi słowackiego zabytku kultury narodowej i po wielu pracach renowacyjnych udostępniono zwiedzającym.

Dziś we wnętrzach można obejrzeć m.in. bogatą kolekcję broni, zbiory archeologiczne, meble szlacheckie z różnych epok, wystawę zabytkowych instrumentów muzycznych i mnóstwo obrazów. Warto zwrócić uwagę na malowidło Przypadek długowieczności J. Czauczika z 1822 r., wiszące w holu skrzydła mieszkalnego. Przedstawia parę staruszków, którzy przeżyli razem 147 lat. Długi podpis pod obrazem objaśnia, ile mieli dzieci i wnuków, ilu cesarzy przeżyli, i, co najważniejsze, jaką stosowali dietę.

Ciekawostką jest zamkowa kuchnia z kompletnym zabytkowym wyposażeniem oraz pokoje Franciszki - zaaranżował je kochający małżonek Dénes Andrassy. Największe emocje wzbudza jednak rodzinna krypta, a szczególnie kaplica zamkowa. Umieszczono w niej szklany sarkofag ze zmumifikowanymi szczątkami Zsófii Serédy, małżonki Istvána Andrássyego, zmarłej w XVII w.

U podnóża zamku, w zachodniej części wsi, niedaleko kościoła, na brzegu potoku stoi ładny secesyjny budynek, w którym mieści się Galéria Andrássyovcow, założona przez Dénesa Andrássyego dla pomieszczenia rodzinnej kolekcji malarstwa. Wśród płócien przeważają dzieła z XIX w.

Mniej więcej kilometr za wsią, przy głównej drodze w kierunku Koszyc, za żywopłotem z bzu i bukszpanu, stoi marmurowe mauzoleum Andrassych z 1904 r. - najpiękniejszy przykład secesji na Słowacji.

Słowackie zamki - marmurowe mauzoleum Andrássych / fot. Wikimedia - Szeder LászlóSłowackie zamki - marmurowe mauzoleum Andrássych / fot. Wikimedia - Szeder László

Budowla w symbolicznym parku uformowanym na kształt krzyża łacińskiego wpisanego w prostokąt to biała kamienna bryła, nawiązująca formą do wczesnochrześcijańskich grobowców. We wnętrzu dominują dwa białe marmurowe sarkofagi z portretami Franciszki (po prawej) i Dénesa (po lewej). We wnęce między nimi stoi ołtarz - secesyjna symfonia barwnych marmurów, złocistej mozaiki, brązu, srebra i platyny. Marmurowa mozaika ołtarzowa przedstawia św. Franciszkę w otoczeniu cherubinów. Dalej wzrok przykuwa skrzące się wnętrze kopuły pokryte złotą mozaiką oraz marmurowe i brązowe rzeźby pod nią. Pastelowej harmonii całości dopełniają ściany pokryte barwnymi marmurowymi płytkami ze wszystkich zakątków świata. W otworach okiennych znajdują się szlifowane opale z kopalń w okolicach Preszowa.

* 10 marca 2012 roku część zamku, m.in. dach i dzwonnica, spłonęły w ogniu wznieconym przez dwóch dwunastolatków, którzy usiłując zapalić papierosa nieopodal zamku, spowodowali pożar trawy.

Słowackie zamki - zamek Krasna Horka / shutterstockSłowackie zamki - zamek Krasna Horka / shutterstock

Słowackie zamki - zamek w Bojnicach / shutterstock Słowackie zamki - zamek w Bojnicach / shutterstock Słowackie zamki - zamek w Bojnicach / shutterstock

Słowackie zamki - zamek w Bojnicach

Słowackie zamki - zamek w Bojnicach

Bojnice, jedno z najmłodszych miast Słowacji, są bardzo popularne wśród turystów ze względu na m.in. zamek w ogromnym parku. Najeżone wieżami amczysko, jakby żywcem przeniesione znad Loary, wznosi się na trawertynowym wzgórzu, na stokach Małej Magury. Pierwsza wzmianka na jego temat pochodzi z 1113 roku.

Przez stulecia królewski gród był rozbudowywany przez kolejnych właścicieli. Prawie przez trzysta lat, do 1918 r., należał do Pálffych. Ostatniemu z rodu, Jánosowi Ferencowi, budowla zawdzięcza dzisiejszy kształt. Ekscentryczny i bardzo bogaty hrabia zapragnął upodobnić rodową rezydencję do bawarskich i francuskich zamków, więc zgromadził sporą kolekcję egzotycznych dzieł sztuki. Wraz z rodzinnymi zbiorami i galerią portretu tworzą one zrąb dzisiejszej kolekcji muzealnej. W 1939 r. zamek kupił potentat obuwniczy Jan Bata (tak, ten Bata). Po wojnie rząd czechosłowacki skonfiskował zamek razem z całym majątkiem, by w 1950 r. urządzić w nim muzeum. Część kolekcji Pálffych została wywieziona do Pragi.

Dziś twierdzę wraz z kaplicą, kryptą i podziemną grotą zwiedza się jako muzeum. Największe wrażenie robi Złota Sala, nazwana tak od złocistego rzeźbionego sklepienia (kopii stropu Akademii Sztuk Pięknych w Wenecji), oraz Salon Orientalny z olśniewającą boazerią rzeźbioną w arabeski przez XVII-wiecznych tureckich mistrzów. Emocje wśród zwiedzających budzi marmurowy nagrobek Jána Pálffyego. Z zamkowej krypty przechodzi się do groty wydrążonej w trawertynowym wzgórzu, na którym stoi twierdza.

Na dziedzińcach odbywają się turnieje, historyczne pojedynki, pokazy sokolników i kuglarzy, a przy bramie są liczne bufety i kramy z pamiątkami. Ponadto na zamku organizuje się różne imprezy, sporą atrakcją jest nocne zwiedzanie z duchami.

Słowackie zamki - zamek w Bojnicach / fot. shutterstockSłowackie zamki - zamek w Bojnicach / fot. shutterstock

Słowackie zamki - zamek w Beckovie / fot. shutterstock Słowackie zamki - zamek w Beckovie / fot. shutterstock Słowackie zamki - zamek w Beckovie / fot. shutterstock

Słowackie zamki - zamek w Beckovie

Słowackie zamki - zamek w Beckovie

Około 20 km od Trenczyna (dojazd autobusem z Trenczyna lub Nowego Miasta), w miejscu, gdzie góry Považskiego Inovca opadają ku wąskiej dolinie Wagu, na urwistej wapiennej skale wysokiej na około 70 metrów wyrastają okazałe ruiny zamczyska Beckov. Obiekt zbudowano prawdopodobnie na przełomie XII i XIII w. jako część pasa węgierskich fortyfikacji wzdłuż Wagu. Kolejni właściciele przekształcali fortecę w luksusową rezydencję gotycką i renesansową. W połowie XVII w. zamek opustoszał, a po pożarze w 1729 r. nikt go już nie odbudował.

Słowackie zamki - zamek w Beckovie / fot. Klearchos Kapoutsis / CC Flickr.comSłowackie zamki - zamek w Beckovie / fot. Klearchos Kapoutsis / CC Flickr.com

Zamek składa się z trzech części - najważniejszy jest górny zamek otoczony murem z prostokątną wieżą, sięgający do samego brzegu skały. W kompleksie zachowały się ruiny dwóch bliźniaczych pałaców i kaplicy. Baszta armatnia po wschodniej stronie jest renesansowa. Poniżej znajdują się dwa gotyckie dziedzińce: środkowy i dolny. Na pagórku niedaleko dolnej bramy leży maleńki kirkut. Piękne empirowe macewy wyrastają wśród zieleni i starych drzew.

Słowackie zamki - zamek w Beckovie / fot. shutterstockSłowackie zamki - zamek w Beckovie / fot. shutterstock

***

3 km na południe od Beckova, na wschodnich przedmieściach Novego Mesta, nad sztucznym zalewem Zelená voda urządzono ośrodek rekreacyjny z kempingiem i bazą wodniacką.

Słowackie zamki - zamek Tematin / fot. shutterstock Słowackie zamki - zamek Tematin / fot. shutterstock Słowackie zamki - zamek Tematin / fot. shutterstock

Słowackie zamki - zamek Tematin

Słowackie zamki - zamek Tematin

Na południe od Beckova leży niewielka wioska Hrádok, wzmiankowana w XIII w. Na wschód od niej, na grzbiecie opadającym od głównego pasma Považskiego Inovca sterczą nad lasem ruiny zamku Tematin. Ze względu na bliskie sąsiedztwo zamków w Czachticach i Beckowie, służył on również jako istotny punkt sygnalizacyjny. Od 1710 r., pozostaje w ruinie. Z tarasu przy głównej wieży rozciąga się widok na Małe Karpaty, Białe Karpaty i szeroką dolinę Wagu przechodzącą w Nizininę Naddunajską. Można tu dojść niebieskim szlakiem w górę doliny Pavlusovej, a potem żółtym przez las - 2 godz., lub niebieskim od strony ośrodka narciarskiego Be­zovec - 1 godz. i 30 min.

Słowackie zamki - Cachticky hrad / fot. shutterstock Słowackie zamki - Cachticky hrad / fot. shutterstock Słowackie zamki - Cachticky hrad / fot. shutterstock

Słowackie zamki - Cachticky hrad

Słowackie zamki - Cachticky hrad

15 km na południowy zachód od Beckova, na lewym brzegu Wagu wznoszą się inne majestatyczne ruiny zamczyska. Cachticky hrad stoi na dolomitowym wzgórzu o wysokości 375 m n.p.m., na skraju Małych Karpat. Pograniczna twierdza, wybudowana w połowie XIII w., została później rozbudowana w okazałą gotycko-renesansową rezydencję obronną. Najsłynniejszym właścicielem zamku był ród Nadasdych, przy czym historia zapomina o bohaterskim pogromcy Turków, Czarnym Księciu Ferencu Nadasdym, pamiętając lepiej jego okrutną małżonkę Elżbietę Batory - renesansową osobowość, kobietę piękną i wykształconą, wywodzącą się jednak z rodu naznaczonego genetycznie skłonnością do psychopatii. Wszystkie przewodniki opowiadają z lubością krwawą historię o sadystycznej obłąkanej księżnej, kąpiącej się we krwi dręczonych i zabijanych własnoręcznie dziewcząt z okolicznych wsi. Niektórzy jednak twierdzą, że całą historię wyssano z palca. Elżbieta Batory zmarła w 1614 r. uwięziona we własnym zamku. W 1671 r. Nadasdym skonfiskowano dobra za udział w antyhabsburskim spisku. Zamek, który znacznie ucierpiał podczas powstania kuruców, po 1708 r. opustoszał i odtąd powoli obraca się w ruinę.

Słowackie zamki - Cachticky hrad / shutterstockSłowackie zamki - Cachticky hrad / shutterstock

Do ruin szybciej można się dostać z wioski (i stacji kolejowej) Visnove niż z Cachtic, skąd wiedzie niebieski szlak spod kościoła. Wspaniała panorama zamku roztacza się z malowniczej bocznej drogi na zachód, w kierunku wiosek Visnove i Medvedovci. Na parking u stóp warowni prowadzi oznakowana droga z Cachtic.

Słowackie zamki - Cachticky hrad / fot. Janos Korom CC BY-SA / Flickr.comSłowackie zamki - Cachticky hrad / fot. Janos Korom CC BY-SA / Flickr.com

Słowackie zamki - Zamek Streczno / shutterstock Słowackie zamki - Zamek Streczno / shutterstock Słowackie zamki - Zamek Streczno / shutterstock

Słowackie zamki - Zamek Streczno

Słowackie zamki - Zamek Streczno

Wioska Streczno, nad którą górują okazałe ruiny zamczyska strzegącego niegdyś traktu wiodącego doliną rzeki, leży kilkanaście kilometrów od Żyliny w górę Wagu. Rzeka kluczy w tym miejscu malowniczymi meandrami, przebijając się przez Małą Fatrę. Po lewej stronie głównej drogi znajduje się oznakowana przystań promowa - można się przeprawić na drugi brzeg. Najnowszą atrakcją są spływy tratwami przez cztery meandry Wagu.

Pierwszy zamek na wyniosłej skale u wrót przełomu Wagu wzniesiono w XIV w. - pozostała z niego potężna czworokątna wieża. W czasie gotyckiej przebudowy, przeprowadzonej przez legendarnego pogromcę Turków, Pala Kinizsiego, dodano m.in. zabudowania pałacowe, kaplicę i pierwsze podgrodzie. W XVI w. powstało drugie podgrodzie i potężne fortyfikacje. W połowie XVII w. ród Wesselényich uczynił z zamku najnowocześniejszą twierdzę nad górnym Wagiem. Po udaremnieniu spisku Wesselényiego przeciw cesarzowi Austrii warownię skonfiskowano. Pod koniec XVII w. Habsburgowie zburzyli budowlę uważaną za siedlisko rebeliantów. Od tamtej pory niszczała aż do lat 70. XX w., gdy została uznana za zabytek. Prace rekonstrukcyjne trwały do 1995 r. Podczas restytucji odbudowano bramę główną, wieżę, pałac południowy, pałac północny i kaplicę. Pozostałe części budowli uzupełniono i zabezpieczono.

Wejście prowadzi od południa przez dwa drewniane mosty nad fosą. Ekspozycja w gablotach obejmuje przedmioty odnalezione na terenie zamku podczas prac rekonstrukcyjnych: różne znaleziska archeologiczne, fragmenty ozdobnych portali i kafle, szczątki płyt nagrobnych pochodzące prawdopodobnie z nagrobków dwóch małżonek Ferenca Wesselényiego: świętej Zofii Bosnyák i Marii Séchy, zwanej w swej epoce Wenus z Murány.

Słowackie zamki - Zamek Streczno / shutterstockSłowackie zamki - Zamek Streczno / shutterstock

W jednej z wież była kiedyś tzw. głodomornia: wąska, głęboka na kilkanaście metrów kamienna klatka, zakończona ażurową drucianą kopułką, gdzie trzymano więźniów skazanych na śmierć głodową. Po 70 krętych drewnianych schodach wchodzi się na najwyższą wieżę zamku, skąd roztacza się piękny widok na okolicę.

Twierdza, tkwiąca dumnie na szczycie urwistej wapiennej skały przy głównej drodze z Żyliny do Martina, przyciąga turystów nie tyle ze względu na urządzoną w środku wystawę historyczną, ile z powodu oszałamiającego widoku na przełom Wagu.

Każdego roku na zamku odbywa się szereg interesujących imprez kulturalnych, od wystaw artystycznych przez przedstawienia teatralne po ekscentryczne imprezy sportowe w rodzaju biegu zamkowymi schodami (oczywiście pod górę).

Na drugim brzegu rzeki, niemal naprzeciw Streczna, z Wagu wyrasta stroma skała zwieńczona ruinami innego zamku, zwanego Starý hrad. Starszy i mniejszy, wzniesiony w XIII w., strzegł szlaku handlowego w dolinie rzeki. Jego właściciele, ród Pongráczów, opuścili go w XVII w., przenosząc się do wygodniejszych pałaców w dolinie.

Słowackie zamki - zamek Lietava / shutterstock Słowackie zamki - zamek Lietava / shutterstock Słowackie zamki - zamek Lietava / shutterstock

Słowackie zamki - zamek Lietava

Słowackie zamki - zamek Lietava

Na wyniosłym wapiennym grzbiecie Skałki (Skalky) w Sulowskich Skałach, ponad wioską Letawa (Lietava), wznoszą się ruiny kolejnego średniowiecznego zamku. Królewska warownia, administracyjne centrum Doliny Rajeckiej, stała na tym miejscu już w drugiej połowie XIII w. Wśród późniejszych właścicieli byli m.in. rycerz Pál Kinizsi, nieustraszony pogromca Turków, oraz Franciszek Thurzo. Obaj znacznie rozbudowali założenie. Pierwszy pozostawił po sobie mury i baszty podgrodzia, zamkniętego okazałą wieżą mieszkalną, i ciągle widoczny herb na jej narożu. Drugi przekształcił obiekt w duchu renesansowym, dodając drugie podgrodzie, bramę i bastiony oraz półokrągłe attyki, doskonale wciąż widoczne w zwieńczeniu zamkowych murów. Twierdza nigdy nie została zdobyta, choć jej właściciele już w XVII w. przeprowadzili się do wygodniejszego kasztelu w Bytczy, czyniąc z Lietawy skarbiec rodzinny i schronienie na wypadek wojen.

Do ruin wiodą znakowane ścieżki: z miejscowości Lietava Majer (szlak niebieski) oraz Lietavská Svinná (szlak zielony). Dojście na zamek w obu przypadkach zajmuje ok. 45 min.

Słowackie zamki - zamek Lietava / shutterstockSłowackie zamki - zamek Lietava / shutterstock

Słowackie zamki - zamek Lietava / shutterstockSłowackie zamki - zamek Lietava / shutterstock

Słowackie zamki - Zamek Orawski / fot. shutterstock Słowackie zamki - Zamek Orawski / fot. shutterstock Słowackie zamki - Zamek Orawski / fot. shutterstock

Słowackie zamki - Zamek Orawski

Słowackie zamki - Zamek Orawski

10 km na północ od Kubina, na prawym brzegu Orawy wyrasta 112-metrowa wapienna skała ukoronowana baśniowym zamczyskiem. Zamek Orawski, z węgierska zwany Árvavár, jest największą atrakcją wśród zabytków regionu. U stóp zamkowej skały przycupnęła wieś Orawskie Podzamcze - najstarsza miejscowość regionu.

Stanicę strzegącą traktu wojennego i handlowego do Polski wzniesiono przed 1235 r. Przez 300 lat wraz z całą Orawą była majątkiem węgierskich królów. W połowie XVI w. zamek został podarowany Franciszkowi Thurzonowi, którego potomkowie i następcy władali nim do 1945 r. W 1868 r. w dolnym zamku urządzono muzeum. Ostatnie wielkie prace budowlane przeprowadził József Pálffy na przełomie XIX i XX w. Po wojnie twierdzę wyremontowano (1953-2001), przeznaczając cały obiekt na Muzeum Orawskie.

W historii Zamku Orawskiego był i polski epizod - w XV w. władał nim Piotr Komorowski, kasztelan, żupan Orawy i Liptowa. W roku 1474 musiał na żądanie ówczesnego króla Węgier Macieja Korwina sprzedać mu zamek po bardzo niskiej cenie, gdyż wcześniej popierał innego pretendenta do tronu węgierskiego - polskiego królewicza Kazimierza Jagiellończyka (później św. Kazimierza).

Słowackie zamki - Zamek Orawski / fot. shutterstockSłowackie zamki - Zamek Orawski / fot. shutterstock

Zwiedzanie rozpoczyna się stromym podejściem pod renesansową bramę, za którą rozciąga się dziedziniec dolnego zamku. Otaczają go zabudowania pałacu Thurzonów i kaplica ze stiukowymi stropami, gdzie przykuwa uwagę renesansowe epitafium Jerzego Thurzona. Nieco wyżej znajduje się drugi dziedziniec z okazałymi zabudowaniami średniego zamku, w których umieszczono najciekawszą część ekspozycji, m.in. wyposażenie, meble i galerię portretów dawnych panów. Wiele eksponatów pochodzi z XIX-wiecznego muzeum Pálffych, pierwszego na Słowacji. Do nowszych należy kolekcja etnograficzna. Najwyższa część twierdzy, cytadela, jest zarazem najstarszą. Z dolnego zamku wiedzie do niej 880 schodów. Niegdyś przebywali tu tylko żołnierze i nic dziwnego, bo zwykłemu, przeciętnie odważnemu śmiertelnikowi kręci się w głowie od widoku wąskiego tarasu zawieszonego ponad 100 m nad rzeką. Warto jednak pokonać strach dla prześlicznej panoramy okolic.

Słowackie zamki - Zamek Orawski / fot. shutterstockSłowackie zamki - Zamek Orawski / fot. shutterstock

Słowackie zamki - zamek w Starej Lubowli / shutterstock Słowackie zamki - zamek w Starej Lubowli / shutterstock Słowackie zamki - zamek w Starej Lubowli / shutterstock

Słowackie zamki - zamek w Starej Lubowli

Słowackie zamki - zamek w Starej Lubowli

Malownicze zamczysko górujące nad Kotliną Lubowlańską i Średniogórzem Spisko-Szaryskim wzniesiono przy drodze handlowej ze Spiszu do Polski w drugiej połowie XIII wieku. W 1412 r. zamek odwiedzili królowie Węgier i Polski. W XVII w., za kadencji Lubomirskich, na zamku zdeponowano polskie insygnia koronne, zagrożone podczas potopu szwedzkiego. Po odebraniu przez Marię Teresę Spiszu Polsce w 1772 r. rola twierdzy wyraźnie zmalała. Do 1945 r. twierdza pozostała w rękach Zamoyskich, którzy jeszcze w latach 30. XX w. przeprowadzali remonty. Później przejęło go państwo.

W zamkowych pomieszczeniach zorganizowano muzeum. Ekspozycja obejmuje dzieje budowli, historię polskiego panowania na Spiszu, pamiątki po Lubomirskich i Zamoyskich (m.in. meble, obrazy, dokumenty) oraz wystawę z dziejów rzemiosł. W kaplicy zamkowej warto obejrzeć kilka zabytków sztuki sakralnej. Nad główną bramą wejściową zamku zachował się herb Lubomirskich - Szreniawa. Na stoku u stóp zamczyska zwraca uwagę skansen. Zgromadzono w nim 23 obiekty, w większości z terenów Zamagurza: łemkowską cerkiewkę, rusińskie i słowackie chałupy oraz warsztaty. Obok skansenu otwarto Stredoveky vojensky tabor prezentujący rekonstrukcję warowni z XVI w., w którym odbywają się liczne imprezy; można tu postrzelać z kuszy, zakosztować jazdy konnej albo przenocować. Natomiast w domku kapitańskim mieści się stylizowana karczma.

Słowackie zamki - zamek w Starej Lubowli / shutterstockSłowackie zamki - zamek w Starej Lubowli / shutterstock

Słowackie zamki - Zamek Spiski / fot. Ronnie Macdonald CC BY Flickr.com Słowackie zamki - Zamek Spiski / fot. Ronnie Macdonald CC BY Flickr.com Słowackie zamki - Zamek Spiski / fot. Ronnie Macdonald CC BY Flickr.com

Słowackie zamki - Zamek Spiski

Słowackie zamki - Zamek Spiski

Na wyniosłym nagim wzgórzu ponad miasteczkiem Spiskie Podgrodzie (600 m n.p.m.) wznoszą się majestatyczne ruiny potężnego zamku, administracyjnej stolicy dawnego Spiszu - jest to Zamek Spiski. Ruiny rozciągające się na 4 ha są największym zespołem zamkowym Europy Środkowej, a zarazem przykładem rozwoju architektury militarnej od XII do XVII w. Od 1993 r. figurują na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO.

Najstarszą częścią budowli jest tzw. górny zamek z donżonem, romańskim pałacem, przedzamczem i fortyfikacjami z XIII w. Kolejne gotyckie i renesansowe budowle dodawali następni właściciele, żupani spiscy z rodów Zapolyów, Thurzonów i Csákych. W dobie powstań antyhabsburskich w XVII w. warownia opustoszała, a w 1780 r. spłonęła. Dziś w ruinach pracują konserwatorzy zabytków.

Oprócz labiryntu kamiennych zakamarków można obejrzeć niewielką wystawę historyczną. Latem odbywają się tutaj barwne imprezy historyczne. Największą atrakcją jest jednak rozległy widok roztaczający się z ruin na okolicę, ze Spiską Kapitułą na zachodzie, białymi skałami rezerwatu trawertynów Drevenik na południu i wioskami przycupniętymi w zielonej dolinie.

Słowackie zamki - Zamek Spiski / fot. Ronnie Macdonald CC BY Flickr.comSłowackie zamki - Zamek Spiski / fot. Ronnie Macdonald CC BY Flickr.com

Słowackie zamki - Zamek Šomoška / fot. AxelHH / Wikimedia CC Słowackie zamki - Zamek Šomoška / fot. AxelHH / Wikimedia CC Słowackie zamki - Zamek Šomoška / fot. AxelHH / Wikimedia CC

Słowackie zamki - Zamek Šomoška

Słowackie zamki - Zamek Šomoška

11 km na południe od Fiľakova, ponad wsią Šiatorska Bukovinka na granicy słowacko-węgierskiej wznoszą się ruiny zamku Somosko/Šomoška. XIII-wieczny gród, rozbudowany w antyturecką twierdzę, stoi na szczycie wygasłego wulkanu. W XVI w. forteca została zajęta przez Turków - po 20 latach wyzwoliły ją wojska cesarskie. W połowie XVII w. właściciele, ród Frogáchów, powiększyli część mieszkalną i mury obronne. Niestety, za udział w narodowym powstaniu przeciw Habsburgom cesarz skonfiskował ich dobra. Budowla, uszkodzona w czasie walk, niszczała, aż obróciła się w ruinę.

Najatrakcyjniejsza droga na zamek prowadzi ścieżką dydaktyczną zaczynającą się przy drodze za wioską. Do najciekawszych przystanków na trasie (liczącej nieco ponad 1,5 km) należą: jazierka, czyli sztuczne jeziorka na różnych poziomach, utworzone na początku XX w. jako stawy rybne oraz "kamienne morze", rumowisko niewielkich, regularnych w kształcie bazaltowych kamieni, które powstały w wyniku rozpadu formacji bazaltowych. Najciekawszym tworem natury jest kamienny wodospad - 9-metrowy, bazaltowy, odkryty w XIV w. podczas budowy zamku. Niezwykła forma, unikatowa w skali Europy, jest zastygłą lawą wulkaniczną.

Nie mniejszą atrakcją niż same ruiny są dziś częściowo zrekonstruowane tzw. bazaltowe piszczałki organowe - widoczne wyraźnie m.in. pod zachodnią basztą strumienie bazaltowej lawy, zastygłej w kształty o średnicy ok. 15 cm. Inna osobliwość to olbrzymie kamienne kule, jakby wtopione w zamkową skałę. Trudno dociec, w jaki sposób tak dokładnie się zaklinowały w skalistym podłożu.

Słowackie zamki - zamek w Nitrze / shutterstock Słowackie zamki - zamek w Nitrze / shutterstock Słowackie zamki - zamek w Nitrze / shutterstock

Słowackie zamki - zamek w Nitrze

Słowackie zamki - zamek w Nitrze

Zamek w Nitrze wznosi się wysoko nad miastem, na szczycie liczącego 218 m n.p.m. wzgórza od północy opadającego stromą skarpą ku głębokiemu zakolu, jakie w tym miejscu tworzy rzeka Nitra. Twierdza jest dość nietypowa, gdyż poza potężnymi fortyfikacjami nie ma tu żadnych świeckich budowli. Na szczycie stoi katedra, którą można zwiedzać, i pałac biskupi. Całe wzgórze zamkowe tonie w zieleni: katedrę otaczają wiekowe drzewa, przed murami ciągnie się park pełen ozdobnych krzewów, a wzdłuż stromej ścieżki wiodącej do placu Pribiny urządzono klomby i trawniki.

Zespół katedry i pałacu biskupiego z zabudowaniami gospodarczymi otaczają dobrze zachowane XVII-wieczne mury obronne z bastionami, kazamatami i jedną bramą łączącą zamek z Górnym Miastem. Przed bramą zwraca uwagę kamienny most ozdobiony XVIII-wiecznymi postaciami świętych i rzeźbionymi wazami. Łaciński napis nad bramą głosi, że wzniesiono ją (podobnie jak mury) w 1673 r., po tym, jak 10 lat wcześniej Nitra została zdobyta przez Turków. Przed mostem stoi późnobarokowy słup morowy z 1750 r., zwieńczony złocistym posążkiem Matki Boskiej. Niżej widać współczesny pomnik św. św. Cyryla i Metodego.

Z wewnętrznego dziedzińca, na którym stoją zabudowania o średniowiecznym rodowodzie (w tle majaczy okrągła neogotycka wieża na ruinach średniowiecznych umocnień), dość strome barokowe schody wiodą do drzwi katedry.

Słowackie zamki - Czerwony Kamień / fot. Teslaton/CC/Wikimedia Słowackie zamki - Czerwony Kamień / fot. Teslaton/CC/Wikimedia Słowackie zamki - Czerwony Kamień / fot. Teslaton/CC/Wikimedia

Słowackie zamki - Czerwony Kamień

Słowackie zamki - Czerwony Kamień

Dwa kilometry nad wioską Casta, na skraju ogromnej polany otoczonej lasem stoi potężny zamek - jeden z najlepiej zachowanych na Słowacji. Masywna budowla z czterema solidnymi basztami w narożach pochodzi z XVI w.

Ponieważ zamek był do 1945 r. zamieszkiwany przez właścicieli, przetrwał do dzisiejszych czasów w dobrym stanie. W 1970 r. został ogłoszony narodowym pomnikiem kultury, a po konserwacji wnętrz udostępniono go zwiedzającym. Wspaniałe, niedawno odnowione wnętrza zamku pozostają w gestii Słowackiego Muzeum Narodowego. Ekspozycje stałe obejmują zabytkowe meble i broń, zamkową galerię obrazów i piwnice zamkowe. W galerii obrazów dominują portrety członków znanych rodów magnackich i szlacheckich z terenów Słowacji.

Do największych osobliwości zamku należy tzw. Salla terena z 1656 r. ze sztuczną grotą, wodospadem i fontanną, z surowością których żywo kontrastuje sklepienie pokryte naturalistycznymi stiukami i jaskrawymi malowidłami. Podobnym przepychem zdobień odznacza się ośmiokątna kaplica zamkowa  barwnymi marmurowymi ołtarzami. Prawdziwą ciekawostką jest zamkowa apteka z oryginalnymi malowanymi regałami z 1752 r. oraz piwnice o długości 70 m i wysokości 9 m.

Na zamku odbywa się wiele imprez kulturalnych i wystaw czasowych w rodzaju turniejów rycerskich i pokazów fechtunku, polowań, pokazów mody renesansowej, spektakli dla dzieci itp. W sąsiedztwie zamku jest m.in. winoteka zamkowa (umieszczona w jednej z dawnych baszt) oraz dwór sokolników. Istnieje też możliwość przejażdżki na koniach i kucykach.

Zamki słowackie - zamek w Trenczynie / shutterstock Zamki słowackie - zamek w Trenczynie / shutterstock Zamki słowackie - zamek w Trenczynie / shutterstock

Zamki słowackie - zamek w Trenczynie

Zamki słowackie - zamek w Trenczynie

Największą, również pod względem gabarytów, atrakcją Trenczyna jest zamek, jeden z najlepiej zachowanych, a może raczej najlepiej zrekonstruowanych, w kraju. Do twierdzy pnie się uliczka Matusova z rynku, prowadząca ku bramie (z kasą biletową). Obok XVI-wiecznych baszt wchodzi się przez nią na Dolny Dziedziniec z wieżą zegarową i Pierwszą Bramą.

Na dziedzińcu jest amfiteatr oraz słynna Studnia Miłości. Legenda mówi, że zakochany Omar wykopał ją w ciągu roku, aby wykupić z rąk pana zamku swoją narzeczoną - piękną Fatimę. Kroniki prostują, że bezowocna praca (nigdy bowiem nie dokopano się do źródła) austriackich żołnierzy trwała 42 lata, a w 79-metrowej studni gromadzi się co najwyżej deszczówka. Nieopodal Studni Miłości stoją rzeźbione koniki, dosiadane solidarnie przez dzieci i dorosłych. Stroma droga z Dolnego Dziedzińca wiedzie do Trzeciej, a następnie do Czwartej Bramy prowadzącej na Górny Dziedziniec otoczony najdawniejszymi zabudowaniami zamku.

Najstarsza część zamku - kamienna romańska wieża, niegdyś element madziarskiej twierdzy granicznej - stanęła w XI w. W XIII w. rozbudował ją Mateusz Czak, a w latach 50. XX w. czechosłowaccy rekonstruktorzy. Następca Czaka, król Ludwik Węgierski, zbudował gotycki pałac warowny (zwany dziś palácem Ludovíta), a później Zygmunt Luksemburski dodał reprezentacyjne skrzydło z alkierzem przeznaczone dla swej młodej żony Barbary Celskiej, której duch do dziś błąka się ponoć po komnatach. W XVIII w. wnętrza spłonęły w czasie pożaru miasta. Przez następne stulecia budowla niszczała, a w 1905 r. ostatnia właścicielka Ifigenia d'Harcourt przekazała zamek miastu.

Zamki słowackie - zamek w Trenczynie / shutterstockZamki słowackie - zamek w Trenczynie / shutterstock

Dziś w zrekonstruowanych wnętrzach urządzono kilka ekspozycji, m.in. wystawę portretów szlacheckich ze zbiorów niegdysiejszych właścicieli zamku, kolekcję dawnej broni oraz herbów i dokumentów. Ciekawostką jest ekspozycja narzędzi tortur oraz wystawa przedmiotów znalezionych w słynnej zamkowej Studni Miłości.

Do ciekawych atrakcji należy wspinaczka na zrekonstruowaną Wieżę Mateuszową, ze szczytu której rozciąga się panorama miasta i okolicy. W wieży podobno pochowany jest ze wspaniałym mieczem w dłoni sam Mateusz Czak, w stroju bogato ozdobionym klejnotami. Jak dotąd nie znaleziono jednak wejścia do grobu.

Słowackie zamki - zamek w Bratysławie / fot. Panoramas CC BY-ND Flickr.com Słowackie zamki - zamek w Bratysławie / fot. Panoramas CC BY-ND Flickr.com Słowackie zamki - zamek w Bratysławie / fot. Panoramas CC BY-ND Flickr.com

Słowackie zamki - zamek w Bratysławie

Słowackie zamki - zamek w Bratysławie

W panoramie Bratysławy dominuje czworokątny Bratislavsky hrad z czterema strzelistymi wieżyczkami w narożach, określany jako "stół odwrócony do góry nogami". Jest częścią zabudowy wyrastającego na 85 m n.p.m. nad Dunajem wzgórza zamkowego, na którym stawiali twierdze Celtowie, Rzymianie i Wielkomorawianie. Dzisiejsza budowla jest wynikiem gruntownej rekonstrukcji z lat 1954-1968.

W XI w. Po 150 latach, w czasach komunistycznych, został odrestaurowany i stał się sceną dla kilku ważnych wydarzeń historycznych, m.in. podpisania ustawy federacyjnej między Czechami a Słowacją w 1968 r., a 24 lata później, 1 września 1992 r., sygnowania konstytucji Republiki Słowackiej. W następnych latach rezydowały w nim władze nowego państwa.

Po wybudowaniu u stóp wzgórza eleganckich gmachów administracji państwowej twierdzę przeznaczono na cele muzealne i reprezentacyjne. Na zamku znajdują się dwie kolekcje muzealne, skarbiec, winiarnia oraz punkt widokowy na szczycie Wieży Koronacyjnej - większej i grubszej od trzech pozostałych.

Słowackie zamki - zamek w Bratysławie / fot. xlibber CC BY Flickr.comSłowackie zamki - zamek w Bratysławie / fot. xlibber CC BY Flickr.com

Więcej o: