Wyspy greckie. Dodekanez

Archipelag Dodekanezu wyłania się z Morza Egejskiego na wschód od Cyklad, bliżej wybrzeży Turcji niż Grecji. Nazwa, która oznacza "dwanaście wysp", uwzględnia jedynie te główne (Rodos, Astypalia, Kalymnos, Karpathos, Kassos, Kos, Leros, Nissyros, Patmos, Chalki, Symi, Tilos), pomijając pozostałych ponad 100 wysp i wysepek, z których 26 jest zamieszkiwanych.
Wyspy greckie. Dodekanez, Rodos Wyspy greckie. Dodekanez, Rodos Dodekanez, Rodos/ fot. Shutterstock

Wyspy greckie. Dodekanez

Wyspy greckie. Dodekanez

Centrum administracyjnym archipelagu (liczącego ok. 200 tys. mieszkańców) jest Rodos, który, razem z Kos, stanowi też główny ośrodek turystyki.

Wspólną cechą wysp dodekaneskich, jakkolwiek bardzo zróżnicowanych, jest obecność średniowiecznych zamków joannitów. Imponująca liczba tych warowni, obecnych dosłownie w każdym zakątku archipelagu, a także ich rozmiary i kunszt wykonania, rzucają światło na bogactwo i determinację zakonu św. Jana, aby za wszelką cenę kontrolować strategiczny obszar pomiędzy Europą, Azją i Afryką. Inną charakterystyczną cechą Dodekanezu jest jego zwarta budowa i regularny kształt: wyspy tworzą łuk z Pátmos na górnym krańcu, Kássos na dolnym i Rodos pośrodku. W praktyce oznacza to niewielkie odległości pomiędzy poszczególnymi wyspami i łatwość przemieszczania się z jednej na drugą.

Dziś wyspy archipelagu, szczególnie Rodos, Kos i Patmos, należą do najpopularniejszych celów turystycznych (ostatnia jest największym ośrodkiem religijnym i centrum pielgrzymkowym Dodekanezu).

.

Lindos, Rodos, Grecja. Lindos to drugie co do wielkości miasteczko na greckiej wyspie Rodos i absolutna perełka wyspy. Atrakcją są tu charakterystyczne białe domki na zboczu wzgórza, znajdująca się na szczycie twierdza wybudowana przez joannitów w XIV wieku oraz piaszczyste plaże. Lindos, Rodos, Grecja. Lindos to drugie co do wielkości miasteczko na greckiej wyspie Rodos i absolutna perełka wyspy. Atrakcją są tu charakterystyczne białe domki na zboczu wzgórza, znajdująca się na szczycie twierdza wybudowana przez joannitów w XIV wieku oraz piaszczyste plaże. Lindos, Rodos, Grecja/Fot. Shutterstock

Wyspy greckie. Dodekanez - Rodos

Wyspy greckie. Dodekanez - Rodos

Najsłynniejsza i najpopularniejsza w archipelagu w starożytności zwana była wyspą boga Heliosa - nie bez powodu, bowiem przez 300 dni w roku świeci tu słońce. Słoneczna Rodos jest również zasobna w wodę, dzięki czemu miejscami przypomina rajski ogród. Ze względu na walory przyrodnicze i krajoznawcze została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. Za sprawą Kolosa Rodyjskiego figuruje również na liście cudów świata.

Biorąc pod uwagę międzynarodową sławę i popularność, wydawać by się mogło, że wyspa jest jedną wielką wioską wakacyjną. Tymczasem, oprócz obleganych przez tłumy piaszczystych plaż, kryje też ciche, nieskażone komercją miejsca wśród zielonych lasów na stokach górskich. Wschodnia część Rodos jest łagodnie pofałdowana, a w zachodniej piętrzą się wysokie góry (najwyższy szczyt, Ataviros, 1215 m n.p.m.). Wyspa zawdzięcza sławę Kolosowi Rodyjskiemu.

Budowa potężnej konstrukcji z kamienia i brązu trwała 12 lat i zakończyła się w 282 r. p.n.e. Posąg stał przy wejściu do portu, aż w 226 r. p.n.e. został obalony przez potężne trzęsienie ziemi. Na wieść o tym fakcie władca Egiptu, Ptolemeusz III, zaofiarował pomoc w odbudowaniu statuy. Jednakże wyrocznia delficka zaleciła inaczej i w efekcie kolos leżał w gruzach przez prawie tysiąc lat. Kiedy Arabowie najechali Rodos w 654 r., rozłożyli jego szczątki na części i sprzedali Żydom z Syrii (podobno do transportu użyto 900 wielbłądów).

Na temat wyglądu statuy krąży mnóstwo nieprawdziwych historii. Długo sądzono na przykład, że kolos stał okrakiem ponad wejściem do portu Mandráki. Jest to raczej niemożliwe, biorąc pod uwagę wysokość posągu i szerokość przesmyku, a poza tym zwalony kolos zablokowałby wejście do portu. Współcześni badacze sugerują raczej, że statua znajdowała się na wschodnim cyplu portu lub dalej w głębi lądu. Wskazują pewne miejsce w sąsiednim wysuniętym w morze forcie, gdzie rzekomo wyraźnie da się odczytać ślad jego (złączonych) stóp.

Miasto Rodos

Stolica wyspy, a zarazem jej główny port, prawie 60--tysięczne miasto, leży na północnym cyplu. Najpiękniejsza, zabytkowa część Rodos - otoczone murami Stare Miasto, usytuowane jest po wschodniej stronie cypla, na wysokości portu Kolóna (i przystani promowej). Nieco dalej na północ, obok portu Mandráki (w którym cumują jachty i statki wycieczkowe) rozciąga się Nowe Miasto, z centrum handlowym i większością hoteli. Jeszcze dalej na północ, na szczycie cypla, ciągną się rozległe, piaszczyste miejskie plaże. Na południowy zachód od Starego Miasta wznosi się zielone wzgórze Monte Smith, na którym w czasach starożytnych znajdował się antyczny akropol Rodos.

Dolina Motyli, należy do najbardziej reklamowanych atrakcji turystycznych Rodos. Istotnie, jest to malownicze, cieniste, poprzecinane ciekami wodnymi i ścieżkami, szumiące wodospadami miejsce, idealne na chłodzący spacer w upalny dzień. Tytułowe motyle to w istocie pewien gatunek ćmy (Panaxia quadripunctaria, czyli niedźwiedziówka strojnisia), przebywający latem na drzewach. Siedzące na pniach i konarach owady o czarnym ubarwieniu z żółtymi żyłkami tak doskonale wtapiają się w otoczenie, iż pozostają prawie niewidoczne. Dopiero gdy wzbiją się w powietrze, można dostrzec purpurowe spody ich skrzydełek.

Wyspy greckie. Dodekanez - Nissyros Wyspy greckie. Dodekanez - Nissyros Wyspy greckie. Dodekanez - Nissyros

Wyspy greckie. Dodekanez - Nissyros

Wyspy greckie. Dodekanez - Nissyros

Magnesem przyciągającym w sezonie tłumy jednodniowych wycieczkowiczów na niewielką (50 km2), pozbawioną piaszczystych plaż wyspę jest wulkan. Spokój i dość słabo rozwinięta infrastruktura skutecznie odstręczają masową turystykę, natomiast kuszą romantyków i wagabundów.

Podobnie jak inne obszary wulkaniczne, Nissiros wyróżnia się nieco posępnymi czarnymi skałami bazaltowymi, źródłami wód geotermalnych oraz żyznymi glebami w dolinach pośród łagodnych wzgórz. Interior wyspy, z jasnoszarymi kraterami pozbawionymi roślinności, sprawia nieco księżycowe wrażenie. Jednak już kilkaset metrów dalej szaleje bujna wegetacja (a na pastwiskach pasą się stada krów). Wybrzeża okolone są wysokimi wzgórzami, które opadają ku morzu kamienistymi plażami z rudoczerwonych otoczaków.

Na Nissiros, zamieszkiwanej przez zaledwie tysiąc osób, jest pięć miejscowości. Jedna asfaltowa droga biegnąca wzdłuż północnych wybrzeży przecina interior z północy na południe. Autobusy kursują nią regularnie do wulkanu. W porcie Mandraki można wypożyczyć skuter, ewentualnie skorzystać z dwóch taksówek, jakie jeżdżą po wyspie. Na Níssiros jest niezbyt rozwinięta baza noclegowa; na kilka hotelików i pokoi do wynajęcia można liczyć w stolicy Mandráki i w Palli.

Wyspy greckie. Dodekanez - Kos Wyspy greckie. Dodekanez - Kos Wyspy greckie. Dodekanez - Kos

Wyspy greckie. Dodekanez - Kos

Wyspy greckie. Dodekanez - Kos

Najżyźniejsza i najlepiej nawodniona spośród wysp Dodekanezu szczyci się mianem "Wyspy Hipokratesa". Z miastem Tríkala w Tesalii rywalizuje o miejsce narodzin najsłynniejszego lekarza starożytności, który jako pierwszy uznał chorobę za coś, co ma przyczynę i skutek, a więc możliwego do uleczenia. Hipokrates uznawany jest za ojca współczesnej medycyny, choć niektórzy zastanawiają się, czy w ogóle istniał, gdyż jedynym dowodem jego działalności jest biografia napisana 400 lat po domniemanej śmierci oraz zbiór anonimowych traktatów medycznych.

Kós leży między Níssiros a Kálimnos bardzo blisko wybrzeży Azji Mniejszej, 4 km od tureckiego Bodrum, w starożytności słynnego Halikarnasu. Z odsuniętą nieco dalej na południe wyspą Rodos łączy Kós podobieństwo i ścisłe pokrewieństwo historyczne.

Prawie nizinna, co nieczęste wśród greckich wysp, Kós ma tylko jedno niewysokie pasmo górskie o najwyższym szczycie sięgającym zaledwie 846 m n.p.m. Na wyspie kwitnie rolnictwo i hodowla. Interesujące zabytki, łagodny klimat i prawie nieprzerwane pasmo plaż wokół wybrzeży przyczyniły się do rozkwitu masowej turystyki, która praktycznie zdominowała wyspę. Dość spore rozmiary chronią jednak Kós przed jej zupełnym zalewem.

Asklepiejon Najsłynniejsze i najważniejsze wykopaliska archeologiczne na wyspie znajdują się na porośniętym piniami wzgórzu, 3 km na południowy zachód od miasta Kós.

Asklepiejon został wzniesiony w I połowie III w. p.n.e. W jego rozwoju istotną rolę odegrały trzęsienia ziemi. To z 155 r. p.n.e. spowodowało rozbudowanie i unowocześnienie jego struktur, podczas gdy to z 554 r. n.e. położyło ostateczny kres jego istnieniu. Ruiny Asklepiejonu zajmują trzy tarasy na zboczach wzgórza. Na najniższym są szczątki niewielkiej świątyni i portyku - prawdopodobnie była tam szkoła medyczna i pomieszczenia lecznicze. Na środkowym tarasie, w centrum, stał ołtarz boga medycyny, Asklepiosa, tego, który potrafił przywracać ludziom życie, i dlatego zginął rażony piorunem przez Zeusa. Obok ołtarza była niewielka jońska świątynia Asklepiosa z II w. p.n.e. Na tym samym poziomie stała jeszcze jońska świątynia Apollina z III w. p.n.e. To do niej należało sześć stojących tu białych marmurowych kolumn. Na najwyższym tarasie, ponad całym Asklepiejonem, górowała wielka świątynia Asklepiosa z II w. p.n.e., wzniesiona w masywnym, monumentalnym porządku doryckim. Była ona najważniejszym obiektem sanktuarium. Z tarasu przed ruinami świątyni rozpościera się widok na całe wykopaliska i dalej, na morze i Turcję po drugiej stronie cieśniny.

Wyspy greckie. Dodekanez - Patmos Wyspy greckie. Dodekanez - Patmos Wyspy greckie. Dodekanez - Patmos/shutterstock

Wyspy greckie. Dodekanez - Patmos

Wyspy greckie. Dodekanez - Patmos

Wyspa jest zwana Egejskim Jeruzalem lub Wyspą Apokalipsy, choć w starożytności na wyspie istniało duże miasto. Rzymianie wysyłali na Patmos banitów. W ten sposób trafił tu w latach 95-97 n.e. św. Jan Ewangelista, wygnany z Efezu za głoszenie chrześcijaństwa.

Co ciekawe, na Patmos pielgrzymują zgodnie i prawosławni, i katolicy, odnajdując tu wspólne wątki wiary. W ostatnich latach wyspa stała się modnym miejscem zawierania związków małżeńskich.

Wbrew pozorom Patmos bynajmniej nie jest zdominowana przez pielgrzymów; w umiejętny sposób łączy różne atrakcje: sanktuaria, piękne plaże i ustronne miejsca. Gęsta sieć dobrych dróg przybliża każde z nich.

Monastyry Należący do najpopularniejszych miejsc pielgrzymkowych Grecji monastyr św. Jana Ewangelisty przez cały rok nawiedzają rzesze pątników z całego kraju oraz tłumy turystów. Tuż za bramą klasztoru zaczynają się wąskie, strome uliczki i schodki, szczelnie obstawione sklepikami, w których pielgrzymi kupują ikony, rozmaite dewocjonalia i pamiątki. Niektóre domy, okazałe z ładnymi rzeźbionymi detalami architektonicznymi, stanowią pamiątkę z czasów wielkiej prosperity wyspy w XVII i XVIII w.

W dolnej części wioski, wśród cyprysów i kwiatów, stoi niewielki klasztor św. Anny, w podziemiach którego znajduje się słynna Grota Apokalipsy. Według legendy w niej właśnie święty Jan Ewangelista wiódł życie ascety. Pod wpływem wizji (najprawdopodobniej chodzi o trzęsienie ziemi, które spowodowało widoczne do dziś pęknięcie na jej stropie) Ewangelista stworzył Księgę Objawienia. Ponoć z potrójnego (a więc nawiązującego do Trójcy) pęknięcia w skale zabrzmiał boży głos objawienia. W mrocznym, zamienionym w kaplicę wnętrzu groty widać występy skalne będące, według legendy, podporą głowy i łokcia świętego męża, który był na tyle sędziwy, że musiał dyktować treść Apokalipsy swemu uczniowi, Prochorosowi. Po zakończeniu wygnania św. Jan opuścił wyspę, która niedługo potem stała się celem pielgrzymek.

Rodos, Grecja Rodos, Grecja Rodos/Fot. Shutterstock

Wyspy greckie. Dodekanez - informacje praktyczne

Wyspy greckie. Dodekanez. Komunikacja

Międzynarodowe lotnisko na Rodos obsługuje loty do Aten, na Kárpathos, Kastellórizo, Kásos, Iráklionu, a także na Sámos i do Salonik, Larnaki na Cyprze i Rzymu. W sezonie odlatują stąd samoloty do wielu miast europejskich. Rodos ma połączenia promowe z Pireusem przez Mílos, Paros i Santoríni, a także z Kretą. W szczycie sezonu z Rodos często kursują promy na inne wyspy Dodekanezu. Międzynarodowe promy samochodowo-
-pasażerskie kursują do Marmaris w Turcji.

Na Kós międzynarodowe lotnisko obsługuje loty do Aten, na Rodos i Léros, a w sezonie czartery do kilku krajów europejskich. Kós ma regularne połączenia promowe z Pireusem oraz z wyspami Dodekanezu, m.in. z Rodos i Pátmos. Latem jeden prom w tygodniu wypływa z portu Kós w kierunku Sámos i Salonik.

Wyspy greckie. Dodekanez. Noclegi

Na Rodos są setki hoteli i hotelików, najwięcej w północnej części wyspy. Kos ma dobrze rozwiniętą bazę noclegową; tańszego noclegu należy szukać w miejscowościach północnego wybrzeża (Mastichári, Marmári). Najwięcej miejsc noclegowych na Patmos skupia się wokół portu Skála, ewentualnie przy plażach Kámbos na północy i Grikou na południu wyspy.
Anastasia (Rodos, Nowe Miasto; 28 Oktovriou 46, www.anastasia-hotel.com). Stylowy, niedawno odnowiony hotel z bujnym ogrodem i czystymi pokojami.

Isoles (Rodos, Stare Miasto, www.hotelisoles.com). Przytulny, stylowy hotelik z przyjemnymi, biało-niebieskimi pokojami z WiFi i śliczną wspólną kuchnią.

Afendoulis (Kós, Evripilou 1, www.afendoulishotel.com). Sympatyczny hotel z prostymi klimatyzowanymi pokojami z tarasem, wewnętrznym patio i ogrodem, dostępem do Internetu. Niedaleko morza.

Elgreco (Pátmos; Skála). Skromne, czyściutkie, klimatyzowane pokoje z malutkim aneksem kuchennym i tarasem w zabytkowym domku nieopodal portu.

Wyspy greckie. Dodekanez. Gastronomia

Zarówno w Starym, jak i w Nowym Mieście Rodos jest mnóstwo lokali gastronomicznych, niektóre naprawdę dobre. W bocznej uliczce Starego Miasta  schowana jest niepozorna, rodzinna tawerna Laganis (Alhadef 16), oferująca wyborne szaszłyki rybne i wypełnione serem zapiekane małże. Mavrikos, jedna z najpopularniejszych restauracji w Líndos, oferuje duży wybór dań kuchni śródziemnomorskiej.

W mieście Kós nie brak wykwintnych i drogich restauracji, jednak znaleźć tu można także wiele tańszych, przyjemnych i urokliwych lokali, takich jak tawerna Ambavris, w której można liczyć na dobrą kuchnię i miłą obsługę. Na Pátmos w Skáli w stylowych tradycyjnych tawernach Grigoris czy Pandéllis (ta druga nieco w głąb miasteczka) podają smaczne magirefta.

Wyspy greckie. Dodekanez. Rozrywki

Na Rodos przez cały rok, a szczególnie latem, odbywają się różnorodne atrakcyjne imprezy kulturalne. W stolicy wyspy warto polecić m.in. Tydzień Morza (I tydz. VII) z fajerwerkami, koncertami i wolnym wstępem do muzeów, Międzynarodowy Festiwal Tańca (ostatnia dekada VIII), Międzynarodowy Festiwal Operowy z koncertami na dziedzińcu pałacu Wielkich Mistrzów (ostatnia dekada VII) czy Dni Muzyki na Starówce (II poł. IX) W ostatnią niedzielę maja w porcie Mandraki odbywa się festiwal kwiatów Anthestiria.

W stolicy wyspy Kos od lipca do września odbywa się festiwal Hippocratia - długa seria różnorodnych wydarzeń kulturalnych, koncertów, spektakli. Najbardziej magicznym momentem na Patmos są Święta Wielkanocne z barwnymi procesjami, uroczystymi obchodami religijnymi i wesołymi ucztami.

Więcej o: