Polska. Szwajcaria Kaszubska - najbardziej malownicza część Kaszub

Oto nasza propozycja wycieczki dla tych, którzy mają niewiele czasu i chcieliby poznać Kaszuby w pigułce. Odkryj najbardziej malowniczą część Kaszub - Szwajcarię Kaszubską i jej atrakcje: słynny dom na głowie, malownicze wioski, parki krajobrazowe, muzea i... magię!
Kaszuby Kaszuby Kaszuby/Fot. Shutterstock

Polska. Pojezierze Kaszubskie - trasa

Szwajcaria Kaszubska to najbardziej malownicza część Kaszub. Tu spotyka się całą paletę barw, występujących w kaszubskim hafcie - zieleń lasów i łąk, błękit nieba i tafli niezliczonych jezior, żółty kolor słońca i zbóż. Kto ma niewiele czasu i chciałby poznać Kaszuby w pigułce, ten winien wybrać się właśnie na Pojezierze Kaszubskie, a najlepiej przejechać Drogą Kaszubską. Kartuzy, Szymbark i Chmielno to serce tego regionu.

Możliwość noclegu i spożycia posiłku oferują większe miasta, takie jak Bytów, Kartuzy czy Kościerzyna. W wielu wioskach można znaleźć gospodarstwa agroturystyczne, które proponują nie tylko nocleg, ale także specjały regionalnej kuchni. Kierowcy powinni się przygotować na drogi przypominające podgórskie trasy - wąskie, kręte szosy i znaczne spadki oraz podjazdy. Szwajcarii Kaszubskiej warto poświęcić dwa dni - pierwszego zwiedzić zachodnią część opisywanego obszaru, a drugi przeznaczyć na Kaszubski Park Krajobrazowy.

***

Zobacz koniecznie:

1.  elektrownię wodną w Gałąźni Małej

2. zamek krzyżacki w Bytowie

3. Kamienne Kręgi Gotów w Węsiorach

4. kościół z dachem w kształcie trumny w Kartuzach

5. najdłuższą na świecie deskę i dom na głowie w Szymbarku

6. "Parowozownię Kościerzyna"

 

Wycieczka  (138 km): Gałąźnia Mała > Park Krajobrazowy Dolina Słupi > Bytów > Parchowo > Sulęczyno > Węsiory > Chmielno > Łapalice > Kartuzy > Szymbark > Kaszubski Park Krajobrazowy > Gołubie > Kościerzyna > Będomin

Gałąźnia Mała > Park Krajobrazowy Dolina Słupi > Bytów

GAŁĄŹNIA MAŁA > 27 km Bytów

Gałąźnię Małą warto odwiedzić przede wszystkim ze względu na największą elektrownię w systemie wodnym Słupi. Oddana do użytku w 1912 r. hydroelektrownia o mocy 3,7 MW jest zabytkiem techniki. Wewnątrz nieprzerwanie pracują turbiny Francisa z 1912 r. "Paliwo" dla elektrowni zapewnia 36-metrowy spadek wody, doprowadzanej rurociągami. W okresie międzywojennym elektrownia została rozbudowana, m.in. połączono ją kanałami z Jeziorem Głębokim. Przez wiele lat była największą pomorską elektrownią wodną.

 

Park Krajobrazowy Dolina Słupi powstał jako jeden z pierwszych w Polsce i obejmuje lesisty obszar wzdłuż doliny Słupi o urozmaiconej rzeźbie terenu. Lasy pokrywają 72% parku. Ponad 50 jezior i sama Słupia sprawiają, że obszar ten jest ostoją ptactwa. Odkryto tu m.in. gniazda bielika.

 

Informacje praktyczne:

Elektrownia wodna, 10.00-15.00 (pn.-sb.), bilet normalny 1,5 zł, ulgowy i grupowy (od 10 os.) 1 zł

 

BYTÓW > 14 km Parchowo

Nad pięknie położonym Bytowem góruje widoczne z daleka dzięki swym murom z czerwonej cegły krzyżackie zamczysko. Gród, należący w XII w. do księstwa słupskiego, przechodził kolejno w ręce Krzyżaków, Gryfitów, a na koniec władców Brandenburgii.

 

Najokazalszym obiektem Bytowa jest dominujący nad miastem zamek krzyżacki, zbudowany na przełomie XIV i XV w. Jest jedną z najokazalszych zachowanych krzyżackich warowni. W czterech narożnikach wznoszą się baszty: Młyńska, Różana i Polna oraz czworokątna Wieża Prochowa. Nie zachowała się niestety Wieża Bramna ze zwodzonym mostem, w miejscu której w połowie XIX w. postawiono gmach sądu. Północną część zamku stanowi Dom Zakonny, wschodnią - Dom Wdów i Dom Sądu, zaś południową Dom Książęcy. Obecnie w zamku mają swe siedziby Muzeum Zachodnio-Kaszubskie z ekspozycją etnograficzną dotyczącą zabytków kultury materialnej bytowskich Kaszubów, oddział Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego i Bractwo Rycerzy Kaszubsko-Pomorskich. W Domu Książęcym utworzono hotel.

 

Obecny kościół św. Katarzyny został wzniesiony w połowie XIX stulecia i jest wzorowany na berlińskim kościele św. Mateusza. Do końca ostatniej wojny użytkowany był przez gminę ewangelicką. W kościele św. Jerzego do 1859 r. odprawiane były nabożeństwa po kaszubsku i z tego powodu nosił on miano kościółka kaszubskiego. Obecnie, przystosowany do wymogów liturgii wschodniej, jest cerkwią bizantyjsko-ukraińską św. św Włodzimierza i Olgi. Parafia bytowska została założona w 1950 r. jako pierwsza w obrządku greckokatolickim na Pomorzu Zachodnim. Zabytkiem techniki jest wzniesiony w latach 90. XIX w. most kolejowy nad Borują. Zbudowano go dla linii kolejowej Bytów-Miastko, którą jednak poprowadzono inną trasą. Na filarach mostu widoczne są godła Prus, Pomorza, Bytowa i Rzeszy.

Kaszuby Kaszuby Grupa muzykantów w ludowych strojach kaszubskich/Fot. Stako/CC/Wikimedia

Polska. Parchowo > Sulęczyno > Węsiory

PARCHOWO > 8 km Sulęczyno

Uważane jest za jedną z najbardziej kaszubskich gmin ze względu na liczne działające tu zespoły ludowe, a także coroczną międzynarodową Biesiadę Teatralną. Kościół z 1854 r. wybudowano w stylu neoromańskim na miejscu poprzednich dwóch świątyń, z których pochodzi część wyposażenia. 2 km na wschód od wsi, w Parchowskim Młynie, znajduje się XIX-wieczny młyn na Parchowskiej Strudze, odprowadzającej nadmiar wody z pobliskiego jeziora Mausz do Słupi.

 

SULĘCZYNO > 5 km Węsiory

W niewielkim parku znajduje się XVIII-wieczny dwór Heidensteinów - rodu, którego założyciel był sekretarzem króla Stefana Batorego. Najstarsza jest środkowa część dworu, oba skrzydła dobudowane zostały w okresie międzywojennym. Warto zobaczyć kościół parafialny wzniesiony w stylu neogotyckim w 1874 r., po pożarze stojącego w tym samym miejscu drewnianego kościoła fundacji Heidensteinów. Część wyposażenia drewnianej świątyni została zachowana i dziś znajduje się w obecnym kościele - są to m.in. trzy ołtarze barokowe oraz nagrobna płyta fundatorów.

 

WĘSIORY > 25 km Chmielno

Ta stara wieś szlachecka, z której wywodzi się kaszubski ród Węsierskich, znana jest przede wszystkim z położonych nad Jeziorem Długim Kamiennych Kręgów - cmentarzyska Gotów, datowanego na I i II w. n.e. Składa się ono z trzech kamiennych kręgów i resztek czwartego kręgu, ponad 140 grobów i 20 kurhanów. Teren cmentarzyska, stanowiącego rezerwat, znajduje się wśród młodnika niedaleko drogi, z której widoczne są tylko fragmenty jednego z kręgów. Według radiestetów kręgi kamienne bardzo silnie promieniują. Ustawienie kamieni umożliwia wyznaczenie pozycji Słońca podczas przesilenia letniego oraz umiejscowienia licznych gwiazd.

Polska. Chmielno > Łapalice

CHMIELNO > 5 km Łapalice

Chmielno to znana kaszubska wioska, położona nad jeziorami Białym, Rekowem i Kłodnem. W centrum wsi wznosi się XIX-wieczny kościół z wcześniejszym, barokowym ołtarzem i chrzcielnicą (pierwszy kościół w Chmielnie został ufundowany przez Damrokę, córkę Świętopełka, mniszkę w żukowskim klasztorze). W pobliżu świątyni stoi kilka odrestaurowanych chałup o konstrukcji ryglowej. Przy działającym od wielu lat warsztacie rodziny Neclów funkcjonuje Muzeum Ceramiki Kaszubskiej, gdzie można się zapoznać z tradycyjną technologią produkcji lokalnych naczyń, a także kupić oryginalne wyroby. Od grudnia 2007 r. 31 wiosek na terenie gminy Chmielno nosi oficjalnie podwójne, polskie i kaszubskie nazwy. Gminny Ośrodek Kultury w Chmielnie organizuje w sezonie wiele ciekawych imprez, m.in. w lipcu Mistrzostwa Polski w Zażywaniu Tabaki. Wciąganie tytoniu w proszku przez nos ze specjalnego rożka należy do tradycyjnych kaszubskich obyczajów.

 

Informacje praktyczne:

Muzeum Ceramiki Kaszubskiej Neclów,ul. Gryfa Pomorskiego 65, tel. 58 684 22 89, 9.00-18.00 (pn.-sb.), bilet wstępu 4 zł

Informacja turystyczna, ul. Gryfa Pomorskiego 20, tel. 58 684 22 05

 

ŁAPALICE > 4 km Kartuzy

Wieś słynie z niedokończonego zamku. W latach 80. ubiegłego wieku gdański rzemieślnik rozpoczął budowę domu, który zgodnie z zezwoleniem miał mieć 170 m² powierzchni, a z czasem rozrósł się do 5000 m². W latach 90. z braku funduszy budowa stanęła. Taki stan trwa do dziś.

 

Budowlę można oglądać wyłącznie z zewnątrz, zza bramy. Działka to teren prywatny.

Polska. Kartuzy

KARTUZY > 18 km SZYMBARK

To jedno z dwóch miast pretendujących do miana stolicy Kaszub. Założone zostało jako wieś przyklasztorna kartuzów. Dziś, oprócz budowli związanych z kartuzami, o niegdysiejszej obecności zakonu przypomina herb miasta - siedem gwiazd z godła zakonu kartuzów, a pod nimi czarna głowa gryfa.

 

Zespół poklasztorny Kartuzów stoi w zachodniej części Kartuz. Z daleka widoczny jest dach świątyni przypominający wieko trumny. Ten kształt uzyskał w trakcie przebudowy w XVIII w., choć sam kościół wzniesiono na przełomie XIV i XV stulecia. Ze względu na bogate wyposażenie barokowe jest to jedna z najciekawszych świątyń Kaszub. W prezbiterium uwagę zwraca renesansowy ołtarz główny "Wniebowzięcie NMP" z połowy XVII w. z obrazami "Wniebowzięcie" i "Ukrzyżowanie" oraz figurami św. Jana Chrzciciela, św. Marii Magdaleny i św. Hugona. Obok ołtarza znajduje się XVII-wieczny tron celebransa. Wzrok przykuwają także pochodzące z XVII w. flandryjskie kurdybany, czyli skórzane, bogato zdobione okładziny ścian, oraz cztery ołtarze boczne, w tym ten najcenniejszy - ołtarz "Wieczerzy Pańskiej" autorstwa Hansa Caspara Gockhellera. Kurdybany były niezwykle kosztowne - jeden wielkości dywanu potrafił kosztować równowartość kilku wsi. Warta uwagi jest też barokowa balustrada chóru z ciekawym wahadłem zegara przedstawiającym śmierć z kosą. Pod bocznymi ścianami świątyni ustawione są barokowe stalle. Tzw. Złota Kaplica w średniowieczu była poświęcona św. Brunonowi i stanowiła przejście do krużganków połączonych z refektarzem. W kaplicy Wszystkich Świętych, zwanej też dziś kaplicą św. Brunona, umieszczono ołtarz cysterski przeniesiony z Oliwy. Przy południowej ścianie świątyni znajduje się zegar słoneczny z trupią czaszką i dewizą zakonu kartuzów - memento mori. Obok kościoła stoi gotycki refektarz ze śladami krużganków, które łączyły go ze świątynią. Na jej tyłach zachował się oryginalny, ceglany erem z około 1400 r.

 

W południowej części miasta znajduje się Muzeum Kaszubskie, które powstało zaraz po zakończeniu II wojny światowej. Pasji i zaangażowaniu ówczesnego kustosza Franciszka Tredera, którego imię dziś nosi, muzeum zawdzięcza przetrwanie trudnych powojennych czasów. W muzeum można się zapoznać ze zbiorami etnograficznymi, w tym z kaszubską ceramiką i sztuką ludową.

 

Informacje praktyczne:

Muzeum Kaszubskie, ul. Kościerska 1, tel. 58 681 14 42, V-IX 8.00-16.00 (wt.-pt.), 8.00-15.00 (sb.), 10.00-14.00 (nd.), X-IV 8.00-16.00 (wt.-pt.), 8.00-15.00 (sb.), bilet normalny 10 zł, ulgowy 6 zł

Informacja turystyczna, Rynek 2, tel. 58 684 02 01

Polska. Szymbark > Kaszubski Park Krajobrazowy

SZYMBARK > 8 km Gołubie

Kaszubski Szymbark, leżący u stóp Wieżycy, jest najwyżej położoną na Pomorzu miejscowością. We wsi ma siedzibę Kaszubski Uniwersytet Ludowy - przedwojenny zajazd Pod Wieżycą. W placówce tej, utworzonej w 1982 r., prowadzone są obecnie m.in. kursy języka kaszubskiego i warsztaty rękodzielnicze.

 

Centrum Edukacji i Promocji Regionu założono pięć lat temu. Uwagę zwiedzających przykuwa tu dom stojący na głowie. W Centrum znajdują się także kapliczka Jedności Narodowej, replika XVII-wiecznego dworu z Salina, kopia łagru i liczący sobie 240 lat Dom Sybiraka, sprowadzony z osady Zapleskino na Syberii. W replice bunkra Ptasia Wola partyzantów Tajnej Organizacji Wojskowej "Gryf Pomorski" można zobaczyć ekspozycję militarną, a dodatkowych wrażeń dostarczają efekty dźwiękowe i świetlne. W Centrum działa Muzeum Ciesielstwa, gdzie wystawiane są urządzenia ciesielskie i kołodziejskie oraz rozmaitego typu narzędzia rolnicze, medyczne i gospodarskie, wykonane z drewna na przestrzeni od końca XVIII stulecia aż po okres międzywojenny. W muzeum czynne są także kuźnia i piec chlebowy.

 

Krajobraz wzgórz polodowcowych, przypominających teren podgórski, i ciągi malowniczych jezior wśród zieleni lasów to charakterystyczne widoki w Kaszubskim Parku Krajobrazowym. Zespół 14 jezior, z których największymi są Jeziora Raduńskie - Dolne i Górne, Stężyckie, Kłodno i Ostrzyckie, tworzy łańcuch o łącznej długości ponad 40 km wyglądający na mapie jak mocno spłaszczone koło - stąd też wzięło się określenie Kółko Raduńskie. Teren sprzyja rozwojowi różnorodnych form turystyki - pieszej, konnej, rowerowej, kajakowej, a zimą również narciarskiej, bowiem w Szymbarku działa kilka wyciągów narciarskich.

 

Wieżyca jest najwyższym wzniesieniem Niżu Europejskiego, kulminacją Wzgórz Szymbarskich sięgającą niemal 329 m n.p.m. Na platformę metalowej wieży widokowej wysokości 35 m, której nadano imię Jana Pawła II, wiodą 182 stopnie. Latem do wieży ciągną prawdziwe pielgrzymki, zimą zaś na stokach Wieżycy roi się od fanów snowboardu i nart. Są tu trzy wyciągi narciarskie o długości 300-400 m. Trasy zjazdowe są dobrze utrzymane, a stoki oświetlone.

 

Z parkingu przy drodze do Stężycy lub z Szymbarku wejście na Wieżycę zajmuje kilkanaście minut.

Kaszuby Kaszuby Drewniany kościół na Kaszubach/Fot. Shutterstock

Polska. Gołubie > Kościerzyna > Będomin

GOŁUBIE > 15 km Kościerzyna

Leżące pomiędzy dwoma jeziorami - Patulskim i Dąbrowskim, Gołubie należało początkowo do cystersów, a następnie do kartuzów. W wiosce znajduje się założony w 1935 r. i powiększony w 1972 r. ogród botaniczny, w którym na obszarze 2 ha można obejrzeć ponad 200 roślin, w tej liczbie około 140 chronionych z całej półkuli północnej.

 

KOŚCIERZYNA > 9 km Będomin

Kaszubska Kòscérzëna jest jednym z dwóch miast pretendujących do miana stolicy Kaszub. Osadę ulokowali w 1364 r. Krzyżacy. W 1398 r. uzyskała chełmińskie prawa miejskie.

 

Układ ulic centrum miasta wskazuje wyraźnie na jego średniowieczne pochodzenie - z kwadratowego rynku wybiegają prostopadłe do siebie ulice. Najstarszym zachowanym budynkiem śródmieścia Kościerzyny jest neogotycki ratusz z połowy XIX stulecia, w którym mieszczą się Muzeum Regionalne i restauracja. Pierzeje rynku zabudowane są secesyjnymi i eklektycznymi kamienicami z XIX i XX w.

 

Kościerską farę - sanktuarium Matki Boskiej Królowej Rodzin, wzniesiono w latach I wojny światowej na planie krzyża greckiego, w miejscu dawnego kościoła barokowego. Starano się zachować architektoniczną formę poprzedniej świątyni, z której pochodzi także większość wyposażenia, w tym srebrny obraz "Pielgrzymi", będący podobno darem Józefa Wybickiego urodzonego w nieodległym Będominie. Rzeźba "Ukrzyżowanie" w bocznym ołtarzu pochodzi z początków XVI, a ołtarz główny ma XVII-wieczną metrykę.

 

Skansen kolejowy "Parowozownia Kościerzyna" jest chyba największą atrakcją Kościerzyny. Mieści się on w parowozowni przelotowej z 1929 r., a jego najcenniejszymi eksponatami są polskie parowozy z lat 30. Mówiono wówczas nawet o "polskiej szkole konstruktorskiej parowozów", a same maszyny zdobywały liczne nagrody na międzynarodowych wystawach. W skansenie znajdują się także wagon z 1936 r. kolei linowo-terenowej na Gubałówkę, wagony motorowe z lat międzywojennych oraz ręczna drezyna.

 

Informacje praktyczne:

Muzeum Regionalne, Rynek 9, tel. 58 680 04 88, V-VIII 8.00?-16.00 (pn.), 10.00-18.00 (wt.-sb.), 12.00-18.00 (nd.), IX 8.00-16.00 (pn.-pt.), 10.00-18.00 (sb.), 12.00-18.00 (nd.), X-IV 8.00-16.00 (wt.-pt.), bilet normalny 8 zł, ulgowy 6 zł

Skansen "Parowozownia Kościerzyna:, ul. Towarowa 7, tel. 58 721 86 31, 10.00-18.00 (codz.), bilet normalny 8 zł, ulgowy 6 zł

Informacja turystyczna, Rynek 21, tel. 58 686 28 80

Carta Blanca

Opis wycieczki pochodzi z książki "Polska. 101 wycieczek", wydawnictwo Carta Blanca.


Książka do kupienia w księgarni Carta Blanca >>

Więcej o: