Polska. Główny Szlak Sudecki - najdłuższy wodospad, skalne miasta i alpejskie krajobrazy

Główny Szlak Sudecki jest najdłuższym pieszym szlakiem w Sudetach, prowadzącym przez najpiękniejsze i najwyżej położone części tych gór. Trasa łączy Świeradów-Zdrój w Górach Izerskich z Paczkowem w Górach Złotych. Przejście GSS jest naprawdę fantastyczną przygodą górską!
Karkonosze Karkonosze Karkonosze/Fot. Shutterstock

Polska. Główny Szlak Sudecki - trasa

Zobacz koniecznie:

1. zabytkowe uzdrowiska sudeckie

2. malowniczy i najwyższy w Karkonoszach Wodospad Kamieńczyka oraz o 5 m niższy wodospad Wilczki

3. alpejskie krajobrazy Karkonoszy

4. bazyliki - sanktuaria maryjne w Krzeszowie i Wambierzycach

5. skalne miasta w Górach Stołowych

6. podziemia sudeckie: kompleks Olbrzym, Jaskinię Niedźwiedzią, kopalnie uranu w Kletnie i złota w Złotym Stoku.

 

Region

Sudety położone są na terytorium trzech krajów: Polski, Czech i Niemiec. Długość całego pasma, od okolic Drezna do Bramy Morawskiej, wynosi około 320 km, a maksymalna szerokość około 80 km. Sudety, które dzielą się na Zachodnie, Środkowe i Wschodnie, są starymi górami zrębowymi, obejmującymi grzbiety, pasma i odosobnione masywy. Najwyższym ich pasmem są Karkonosze (Śnieżka 1602 m n.p.m.), wiele szczytów przekracza też 1000 m n.p.m. Zróżnicowana budowa geologiczna i rzeźba powierzchni terenu jest przyczyną zmienności krajobrazów. Sudety obfitują w surowce i wody mineralne. Urozmaicenie przyrodnicze oraz wielowiekowa spuścizna historyczna objęte są ochroną w formie Karkonoskiego Parku Narodowego, Parku Narodowego Gór Stołowych, parków krajobrazowych, rezerwatów i pomników przyrody.

 

Długość szlaku:

Szlak pieszy, 356 km.

 

Trasa:

Świeradów-Zdrój > Góry Izerskie > Szklarska Poręba > Karkonosze > Karkonoski Park Narodowy > Karpacz > Mysłakowice > Rudawy Janowickie > Lubawka > Krzeszów > Góry Kamienne > Jedlina-Zdrój > Góry Sowie > Wambierzyce > Park Narodowy Gór Stołowych > Kudowa-Zdrój > Duszniki-Zdrój > Góry Orlickie > Góry Bystrzyckie > Masyw Śnieżnika > Międzygórze > Śnieżnik > Lądek-Zdrój > Góry Złote > Złoty Stok > Paczków

 

Wodospad Kamieńczyka Wodospad Kamieńczyka Wodospad Kamieńczyka w Karkonoszach/Fot. JDawid/CC/Wikimedia

Polska. Świeradów-Zdrój i Wodospan Kamieńczyka

Prace nad znakowaniem trasy rozpoczęto w 1948 r. W 1973 r. szlakowi nadano imię wybitnego działacza turystycznego i krajoznawcy Mieczysława Orłowicza.

 

GSS rozpoczyna się w uzdrowisku Świeradów-Zdrój, przy ul. Sienkiewicza (plac targowy). Wędrując przez miasto, można podziwiać zabudowę uzdrowiskową, m.in. Dom Zdrojowy z najdłuższą na Dolnym Śląsku modrzewiową halą spacerową. Przed dalszą drogą warto wzmocnić się wodą mineralną w pijalni. Najpierw szlak prowadzi nas do schroniska na Stogu Izerskim (1107 m n.p.m. - szczyt jest poza szlakiem). Obiekt zbudowano w 1924 r. z inicjatywy dr. Józefa Siebelta, który w "cudowny" sposób wyleczył się w świeradowskich zdrojach. Spod schroniska podążamy przez Góry Izerskie- najdalej na zachód wysunięte pasmo polskiej części Sudetów, opadające progiem tektonicznym ku Pogórzu Izerskiemu. GSS wiedzie widokowymi halami i wchodzi na stoki Wysokiej Kopy - najwyższej góry pasma, ale wierzchołek omija. Przechodzi obok Kopalni Kwarcu "Stanisław" i przez widokowy Wysoki Kamień (1058 m n.p.m.) schodzi do Szklarskiej Poręby, dużego ośrodka wypoczynkowego i centrum sportów zimowych. Przebywając w mieście, warto wykorzystać okazję i zobaczyć jego najciekawsze zabytki: willę braci Hauptmannów - obecnie oddział Muzeum Okręgowego w Jeleniej Górze, dom Wlastimila Hofmana - malarza czeskiego pochodzenia i ucznia Jacka Malczewskiego, dom Jana Sztaudyngera (część budynku spłonęła w 2005 r.) - autora licznych fraszek, oraz zabytkowe XIX-wieczne kościoły. Ciekawie czas można spędzić również w niezwykłym Muzeum Mineralogicznym, w którym zebrano najpiękniejsze okazy sudeckich minerałów i skał. Szklarska Poręba, której nazwa nawiązuje do hutnictwa szkła (pierwsza huta powstała tu w 1366 r.), jest dziś tętniącym życiem modnym ośrodkiem turystycznym. GSS wiedzie dalej w najwyższą partię Sudetów - Karkonosze. O ile Sudety zaliczane są do gór średnich, o tyle Karkonosze należą do gór wysokich. Szlak dochodzi do Wodospadu Kamieńczyka.

 

Wodospad o wysokości 27 m jest najwyższy w polskich Karkonoszach. Wody Kamieńczyka wyżłobiły 100-metrowy wąwóz. Za środkową z trzech kaskad znajduje się Złota Jaskinia - naturalna forma podziemna, która była eksploatowana w XV w. przez poszukiwaczy cennego kruszcu.

 

Zobacz także:

Polska. Warmia i Mazury. Cuda natury i kultury

Sokolik Sokolik Sokolik, jeden z dwóch filarów skalnych/Fot. Biedrek/CC/Wikimedia

Polska. Karkonoski Park Narodowy, Sokolik i Łabski Szczyt

W pobliżu wodospadu zlokalizowane jest nowe schronisko górskie Kamieńczyk. Szlak wkracza na obszar Karkonoskiego Parku Narodowego (wstęp płatny). Po trzech kwadransach dochodzimy do schroniska na Hali Szrenickiej. Jest to jeden z najstarszych tego typu obiektów w Sudetach - w 1786 r. na stokach Szrenicy otwarto drewnianą Nową Budę Śląską. Następny odcinek trasy należy do najpiękniejszych na GSS. Spod schroniska wyznaczona trasa osiąga granicę polsko-czeską i wiedzie nią, mijając kulminację Szrenicy (1362 m n.p.m.), przez skalne grupy Trzech Świnek i Twarożnika. Wędrując głównym grzbietem Karkonoszy, można wręcz zachłysnąć się oszołamiającymi panoramami.

 

Warto poświęcić nieco czasu i zejść żółtym szlakiem na czeską stronę, by dotrzeć do źródeł Łaby.

 

Zdobywając Sokolik (1384 m n.p.m.) i Łabski Szczyt (1471 m n.p.m., na hali pod Łabskim Szczytem znajduje się schronisko), przechodzimy nad przepaścistymi ścianami Śnieżnych Kotłów Małego i Wielkiego. Niesamowite wrażenie robią 200-metrowe skalne ściany polodowcowych "dziur", w których mienią się malutkie górskie jeziorka - stawy. Zimą schodzą tutaj groźne lawiny. Spod stacji przekaźnikowej nad krawędzią kotłów szlak trawersuje stoki Wielkiego Szyszaka (1509 m n.p.m.) - drugiego pod względem wysokości szczytu karkonoskiego. Turystom nieustannie towarzyszą przepiękne górskie panoramy. Nadal główną granią wzdłuż granicy, wchodząc na przełęcze i wspinając się na wierzchołki, docieramy do schroniska Odrodzenie (budowa w latach 20. XX w.) na Przełęczy Karkonoskiej. Trawersując kolejne szczyty w głównej grani, GSS przechodzi nad krawędzią Kotłów Wielkiego Stawu i Małego Stawu, zwanych oczyma Ducha Gór. W oszołamiająco piękne krajobrazy wpisują się dwa schroniska górskie. Nad Małym Stawem stoi najładniejsze karkonoskie schronisko Samotnia, a wyżej na hali Złotówka drugie pod względem wielkości w Karkonoszach - Strzecha Akademicka. Czerwone znaki prowadzą nas na Równię pod Śnieżką, skąd następuje zejście na Przełęcz pod Śnieżką (1394 m n.p.m., schronisko Dom Śląski). GSS schodzi z przełęczy w dół do Karpacza, mijając pod drodze schronisko nad Łomniczką.

 

Zobacz także:

Polskie odpowiedniki światowych atrakcji

Obserwatorium na Śnieżce Obserwatorium na Śnieżce Obserwatorium na Śnieżce/Fot. Shutterstock

Polska. Karpacz i Śnieżka

Na najwyższą w Sudetach górę Śnieżkę (1602 m n.p.m.) prowadzą szlaki czerwony i czarny (strome podejście, około 25 min).

 

Karpacz - miejscowość turystyczno-wypoczynkowa - jest otoczony doskonałymi terenami narciarskimi i przyciąga zimą licznych miłośników "białego szaleństwa". Największą atrakcją dla zwiedzających jest średniowieczna drewniana świątynia Wang. Ewangelicki kościół został zbudowany na przełomie XII i XIII w. nad jeziorem Vang w południowej Norwegii. Bezcenne dzieło sztuki nordyckiej do Karpacza przeniesiono w XIX w. Dla najmłodszych ciekawą propozycją może być wycieczka do Muzeum Zabawek. Z Karpacza udajemy się na północ częściowo asfaltowymi drogami do Mysłakowic nad Łomnicą w Kotlinie Jeleniogórskiej, a następnie przez wieś Bukowiec wspinamy się na najwyższy szczyt Rudaw Janowickich - Skalnik (945 m n.p.m.), położony na terenie parku krajobrazowego. Przecinając południkowo rozciągnięte zalesione pasmo, szlak schodzi nad zbiornik Bukówka i do Lubawki w Kotlinie Kamiennogórskiej, miasteczka, które prawa miejskie uzyskało pod koniec XIII w. Z ciekawszych zabytków należy wymienić zespół domów tkaczy z XVIII w., zabytkowe kamieniczki w rynku i barokowo-renesansowy kościół Wniebowzięcia NMP z pięknym ołtarzem. Niecałe 10 km dalej, w Krzeszowie znajduje się najcenniejszy zabytek architektury na Dolnym Śląsku - barokowa bazylika Wniebowzięcia NMP w opactwie cysterskim - pomniku historii. Świątynia słynie z cudownego obrazu Matki Boskiej Krzeszowskiej, według legendy jednego z najstarszych wizerunków Madonny w Europie (z XIII w.). Do kościoła przylega bogato zdobione Mauzoleum Piastów Świdnickich. Czerwone znaki prowadzą nas dalej przez Góry Kamienne. Po drodze pokonujemy dwa wzniesienia: Górę św. Anny (593 m n.p.m.) i Górę Ziuty (631 m n.p.m.). Za wsią Grzędy szlak podchodzi na Lesistą Wielką (851 m n.p.m.) w Parku Krajobrazowym Sudetów Środkowych i schodzi do Sokołowska. Górami Suchymi (najwyższym pasmem Gór Kamiennych) wiedzie na Przełęcz Trzech Dolin u stóp najwyższej Waligóry (934 m n.p.m.). Tu mieści się schronisko Andrzejówka (rok budowy 1933). Stąd udajemy się do małego uzdrowiska: Jedliny-Zdroju. Tutejsze szczawy znane były już w XVII w. Po przekroczeniu rzeki Bystrzycy przechodzimy przez Park Krajobrazowy Gór Sowich i docieramy do wsi Rzeczka.

 

W okolicy (Głuszyca, Walim, Włodarz) znajdują się podziemne hitlerowskie fabryki kompleksu Riese (Olbrzym). Obiekty są udostępnione dla zwiedzających.

 

Zobacz także:

Okolice Lidzbarka Warmińskiego

Karkonosze Karkonosze Karkonosze -- skały/Fot. 123rf

Polska. Wielka Sowa i Park Narodowy Gór Stołowych

Z Rzeczki GSS wspina się na Wielką Sowę (1015 m n.p.m.). Trasa biegnie przez schroniska Orzeł (rok budowy 1931) i Sowa (uruchomione w 1897 r.). Na wierzchołku stoi kamienna wieża widokowa o wysokości 25 m (zbudowana w 1906 r.). Panorama, którą można z niej oglądać, obejmuje większość pasm sudeckich, ale także dużą część Niziny Śląskiej i samotny stożek Ślęży. Dalej droga wiedzie w dół przez przełęcze Kozie Sioło i Jugowską do małego schroniska Zygmuntówka. Przez zalesione szczyty i przełęcze Gór Sowich dochodzimy do XVIII-wiecznej twierdzy srebrnogórskiej nad Przełęczą Srebrną. Pruska, wykuta w skale twierdza znana jest z najpotężniejszego w Europie donżonu (wieży obronnej).

 

Grupa skałek na stokach Kalenicy to prekambryjskie gnejsy, których wiek szacowany jest na 2,7 miliarda lat.

 

Z przełęczy czerwone znaki kierują nas do Słupca (dzielnica Nowej Rudy). Stąd musimy się wspiąć na Górę Wszystkich Świętych do sanktuarium Matki Boskiej Bolesnej. Przez Ścinawkę Średnią kierujemy się do Wambierzyc, gdzie w bazylice Nawiedzenia NMP znajduje się jedna z najsłynniejszych szopek, składająca się z ponad 300 ruchomych elementów (wszystkich jest 800). Przybywający do sanktuarium pielgrzymi modlą się przed cudowną XIV-wieczną figurą Matki Boskiej.

 

Następnie GSS kieruje się do Parku Narodowego Gór Stołowych. Są to góry o niesamowitych kształtach, przez wielu krajoznawców uważane za najpiękniejsze pasmo górskie w Polsce. Skały, które je tworzą, leżą płasko jak stół. Piaskowce są bardzo stare i popękane. Tysiąclecia niszczenia przez mróz, wiatr, słońce i wodę doprowadziły do powstania fantastycznych form skalnych. Szlak dociera do Skalnych Grzybów - rezerwatu osobliwych skalnych ostańców i wiedzie do Karłowa, wsi położonej w sercu parku narodowego.

 

Karłów z Kudową-Zdrój łączy słynna Droga Stu Zakrętów - bardzo malownicza, ale też wyjątkowo niebezpieczna.

 

Zobacz także:

Polska. Szlak Wielkich Jezior Mazurskich

Kudowa Zdrój Kudowa Zdrój Kudowa Zdrój - pijalnia wód oraz fragment Parku Zdrojowego/Fot. Rommanesco/CC/Wikimedia

Polska. Szczeliniec Wielki i Kudowa-Zdrój

Z Karłowa na najwyższy masyw Gór Stołowych - Szczeliniec Wielki (919 m n.p.m.) - doprowadza szlak żółty. Na górę trzeba się wspiąć po kamiennych stopniach, których jest ponad 650. Nie przez przypadek masyw określa się mianem skalnego miasta. To istna gmatwanina uliczek, tuneli, skalnych bloków i okien. Na górze znajduje się schronisko Pasterka. Ze wsi przez Lisi Grzbiet GSS prowadzi do kolejnego labiryntu - Błędnych Skał. Wijąca się wśród bajkowych skalnych gigantów ścieżka wchodzi w głębokie szczeliny i rozpadliny. Sieć korytarzy jest bardzo myląca i najlepiej poruszać się tylko po oznakowanych trasach.

 

Gdy król Fryderyk Wilhelm II przybył w Góry Stołowe, na Szczelińcu odbyła się uczta. Wówczas to zwrócono uwagę na podobieństwo pasma górskiego do blatu stołu.

 

Po nasyceniu się bajecznymi krajobrazami Gór Stołowych można rozpocząć długie zejście do Kudowy-Zdroju. Jest to jedno z najbardziej popularnych uzdrowisk w tej części kraju. Warto pospacerować po urządzonym w stylu angielskim parku zdrojowym oraz odetchnąć w największej w Sudetach pijalni wód mineralnych. Młodsi uczestnicy wycieczki powinni nacieszyć się kolekcjami w muzeach Zabawek i Żaby. Osobliwą atrakcją jest Kaplica Czaszek w Czermnej (dzielnicy Kudowy). W barokowej kaplicy, założonej w 2. połowie XVII w. przy kościele św. Bartłomieja, ksiądz Václav Tomášek, z pochodzenia Czech, zgromadził zbiór szczątków 20 000 ofiar wojen trzydziestoletniej i siedmioletniej oraz cholery. Następne 15,5 km szlaku przez góry (im wyżej, tym ładniejsze widoki) i położone w dolinach wioski prowadzi do równie znanego uzdrowiska Dusznik-Zdroju. Koniecznie należy zwiedzić Muzeum Papiernictwa w zabytkowym młynie papierniczym, jedynym tego typu w Polsce i jednym z nielicznych na świecie. Tutejsza papiernia działała przez cztery wieki, a technika produkcji ręcznie czerpanego papieru była pilnie strzeżoną tajemnicą.

 

W 1971 r. wznowiono produkcję czerpanego papieru; jest okazja, żeby zamówić kartki i artystycznie zdobione papiery.

 

Zobacz także:

Polska. Cieplice. Polskie uzdrowiska

Uzdrowisko Lądek-Zdrój Uzdrowisko Lądek-Zdrój Uzdrowisko Lądek-Zdrój/Fot. Grzegorz Wysocki/CC/Wikimedia

Polska. Góry Orlickie, Jaskinia Niedźwiedzia i Lądek-Zdrój

Przez centrum Dusznik-Zdroju czerwone znaki kierują nas w Góry Orlickie, ciągnące się wzdłuż granicy polsko-czeskiej. W Zieleńcu, ośrodku sportów zimowych, znanym z długiego czasu zalegania pokrywy śnieżnej, zlokalizowane jest schronisko górskie Orlica. Stąd czeka nas podróż drogą asfaltową do Lasówki (schronisko Szarotka) i dwugodzinny marsz do schroniska Jagodna na przełęczy Spalone w Górach Bystrzyckich. Drogą Sudecką przez Długopole-Zdrój nad Nysą Kłodzką i Wilkanów docieramy do kameralnego schroniska na Iglicznej (847 m n.p.m.) w Masywie Śnieżnika. Masyw, oddzielony od sąsiednich terenów dolinami i przełęczami, pod względem wysokości zajmuje w polskich Sudetach drugie miejsce po Karkonoszach. Ponadpółgodzinny marsz od schroniska umilą nam odgłosy drugiego pod względem wysokości sudeckiego wodospadu Wilczki (22 m) w Międzygórzu na terenie Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego, który można podziwiać z platformy widokowej. We wsi stoją interesujące wille w stylu szwajcarskim i norweskim. Na Iglicznej znajduje się sanktuarium - kościół pątniczy Matki Boskiej Śnieżnej z lat 80. XVIII w. Z Międzygórza szlak wspina się na kulminację Masywu - Śnieżnik (1425 m n.p.m.), którego bezleśny wierzchołek długo pozostaje pokryty śniegiem. Następnie wiedzie nas na Halę pod Śnieżnikiem, do schroniska na Śnieżniku (pierwsze schronisko w tym miejscu stanęło w 1871 r.), skąd na szczyt prowadzi szlak zielony. Spod samotnego krzyża na wierzchołku roztacza się rozległa panorama na sudeckie pasma.

 

Schodząc ze Śnieżnika, warto zboczyć do Jaskini Niedźwiedziej z bogatą i barwną szatą naciekową. Nazwa nawiązuje do odnalezionych w korytarzach jaskini kości niedźwiedzia jaskiniowego. Niedaleko znajduje się też jedyna w Polsce podziemna trasa turystyczna wytyczona w nieczynnej kopalni uranu w Kletnie.

 

Z Hali pod Śnieżnikiem GSS zdąża na północ, by po 21 km osiągnąć Lądek-Zdrój. Stare i zaciszne uzdrowisko - pierwsze urządzenia kąpielowe zainstalowano tu już w XIII w. - zachęca do krótkiego odpoczynku. Po regeneracji w parku i Domu Zdrojowym, pobraniu kąpieli borowinowej i łyknięciu nisko mineralizowanej wody można wyruszyć w odludne Góry Złote, najbardziej na wschód wysunięte pasmo polskich Sudetów. Jest to także najsłabiej zagospodarowany fragment tych gór. Przez Jawornik (872 m n.p.m.) czerwone znaki prowadzą nas do Złotego Stoku. Nazwa miejscowości nie jest przypadkowa ? od średniowiecza był to ośrodek wydobycia i wytopu złota. Eksploatację ostatecznie zakończono w 1961 r. Natomiast w 1996 r. otwarto nowy rozdział w dziejach kopalni - Podziemną Trasę Turystyczną w sztolni Gertruda, a przy niej Muzeum Górnictwa i Hutnictwa Złota.

 

Ostatni odcinek górskiego szlaku ze Złotego Stoku do Paczkowa jest najbardziej "nizinny". Średniowieczne miasto, położone nad brzegiem Nysy Kłodzkiej w Obniżeniu Otmuchowskim, jest jednym z najładniejszych na Dolnym Śląsku. Otoczone murami z 19 zachowanymi z 24 baszt oraz trzema wieżami bramnymi, wypełnione jest gotyckimi, renesansowymi i barokowymi zabytkami. Z ciekawostek należy wymienić jedne z zasobniejszych na kontynencie europejskim Muzeum Gazownictwa.

 

Zobacz także:

Polska. Sandomierz - miasto legend

Carta Blanca

Opis szlaku pochodzi z książki "Szlaki turystyczne", Izabela i Robert Szewczykowie, wydawnictwo Carta Blanca.


Książka do kupienia w księgarni Carta Blanca >>

Więcej o: