W這chy. 安i皻a i sylwester w Bolonii

安i徠eczna Bolonia pachnie pieczonymi kasztanami, a w sylwestra na piazza Maggiore zn闚 sp這nie Vecchione - Stary Rok
Ju same nazwy ulic s pi瘯ne, dla mnie maj magiczny wdzi瘯: Griffoni, Volturno, Marsala, Bentivoglio, Altabella... P騧n jesieni i zim co krok natkniemy si na nich na piecyki na wysokich n騜kach z okr庵陰 patelni-siatk, na kt鏎ej - przykryte kawa趾iem blachy - piek si kasztany w 逝pinkach. Trudno si im oprze. Mo積a je lekko posoli albo wzmocni kieliszkiem wina (mo積a te upiec w domu, pami皻aj帷 o naci璚iu 逝pinki, 瞠by nie wybuch造 w piecyku). Papierowa tutka z gor帷ymi kasztanami mi這 grzeje r璚e, cho w listopadzie czy grudniu w Bolonii nie jest zimno, co najwy瞠j rze鄂o. 安ieci s這鎍e, cieszy mocny b喚kit nieba. Na dziedzi鎍ach wiekowych pa豉c闚 rosn nawet palmy, nie m闚i帷 o wiecznie zielonych pn帷zach.

Zatrz瘰ienie szopek

安i徠ecznych choinek nie wyrasta tak du穎 jak u nas, za to szopek jest zatrz瘰ienie. Pojawiaj si nie tylko w przyko軼ielnych kaplicach czy na dziedzi鎍ach klasztorów, ale tak瞠 w nieczynnych zim fontannach, we wn瘯ach i na parapetach domów. W nich figury naturalnej wielko軼i albo ca趾iem malutkie, zielone ga陰zki i cyklameny w doniczkach. Co roku w grudniu Associazione Italiana Amici del Presepio (Towarzystwo Przyjació Szopki) organizuje ich wystaw po陰czon z konkursem w ko軼iele San Giovanni in Monte przy via Santo Stefano 27. Historyczne bolo雟kie szopki od XVI po XIX w., z terakoty, porcelany, drewna, papier mâché, mo積a podziwia przez okr庵造 rok w ciekawym Museo Davia Bargellini przy Strada Maggiore 44 (wst瘼 gratis). W tym XVII-wiecznym pa豉cu z portalem podtrzymywanym przez dwóch Atlasów zobaczymy te dzie豉 dawnych bolo雟kich rzemie郵ników, przedpotopowe urz康zenia, meble, skrzynie, paradne karoce i lektyki. Jest nawet kompletne wyposa瞠nie apteki z XVIII w. z Ospedale della Morte i wspania造 Teatrino Bolognese z weneckimi marionetkami z tego wieku.

Notabene Strada Maggiore to jeden z moich ulubionych traktów. Sklepy z ceramik wedle dawnych wzorów, antykwariaty, siedziby mo積ych rodów cz瘰to przerobione (jak瞠 udatnie!) na wytworne galerie. W鈔ód nich najpi瘯niejsza jest bez w徠pienia Corte Isolani w Casa Isolani (rzadki przyk豉d XIII-wiecznej "cywilnej" architektury), której trzy pi皻ra wisz nad podcieniami wspartymi na d瑿owych krokwiach si璕aj帷ych 10 m. Na jej ty豉ch o pó速ora wieku pó幡iejszy renesansowy pa豉c tego imienia. Ca這嗆 - wprost bajeczna, i do zwiedzania, i do kupowania (cho ceny wysokie). Blisko st康 do otwartego zaledwie sze嗆 lat temu Museo Internazionale della Musica (Strada Maggiore 34, wst瘼 wolny) w XVIII-wiecznym palazzo Sanguinetti. Pokocha豉m to miejsce od pierwszych odwiedzin, ujrzawszy najpierw obydwa czarowne dziedzi鎍e z wiecznie zielonym bluszczem, freskami i... k瘼 olbrzymich bananowców (jak zapewnia kustoszka, co roku kwitn i nawet maj owoce!). Ju od progu czuje si tu 鈍i徠eczn atmosfer. Wspi患szy si na pi皻ro po imponuj帷ych schodach, znajdziemy si w otoczeniu s這dkich d德i瘯ów muzyki dawnej. W gablotach cytry, tr帳y i rogi, pod 軼ianami harfy, viole da gamba i klawicymba造 sprzed wieków. Pierwsze klawesyny i przodkowie fortepianów ze s造nnych pó幡iej manufaktur Erarda i Pleyela. No i przede wszystkim spoczywaj帷e w wysuwanych i pod鈍ietlanych szufladach bezcenne manuskrypty. W鈔ód nich "Missarium liber primus", któr Giovanni Pierluigi da Palestrina skomponowa w 1554 r., i "Armida" Christopha Willibalda Glucka z 1777 r. I jeszcze te wn皻rza - posadzki z marmurowych mozaik, stiuki i malowid豉 na sufitach i 軼ianach, intarsjowane meble...

Targowiska bo穎narodzeniowe

Pod koniec listopada "zakwitaj" w Bolonii mniejsze i wi瘯sze mercatini di Natale , czyli targowiska bo穎narodzeniowe - z gwiazdkowymi gad瞠tami, r瘯odzie貫m i ze smako造kami. Ju z daleka wabi 鈍iate趾ami, muzyk i zapachem. Wy鄉ienity spo篡wczy targ rozk豉da si cz瘰to na piazza XX Settembre, tu obok dworca Bologna Centrale. W domkach z jasnego drewna najlepsze produkty z ca造ch W這ch: surowa szynka z Parmy (spod daszków zwisaj ud嬈e z ko軼i), sezonowana s這nina z Colonnaty (w po販iach), kie豚asy z Abruzji (fantazyjne 豉鎍uchy o skórce pokrytej ple郾i) i niezliczone sery...Do gównej piazzy idzie si st康 kwadrans bogat via Indipendenza obramowan z obydwu stron portykami. S prawdziwym symbolem Bolonii, zwanej te citta dei portici - tylko w 軼is造m centrum doliczono si ich blisko 40 km! Za witrynami luksusowe butiki i wspania貫 bary. Ca豉 droga a l郾i od komet - b造szcz帷e lampki o tym kszta販ie podtrzymywane przez niewidoczne linki tworz nad ni 鈍ietlisty tunel. Wygl康a to niesamowicie!

Na przyleg造ch uliczkach i placykach rozk豉daj si kramy. W nich mnóstwo bi簑terii, zabawnych nakry g這wy i co tylko dusza zapragnie. Ale najwi瘯szy chyba targ - Fiera di Santa Lucia - zajmuje otoczony renesansowymi arkadami placyk przed bazylik Santa Maria dei Servi (Strada Maggiore 43, od 20 listopada a do 26 grudnia). W powietrzu unosi si zapach migda這wych ciasteczek, pra穎nych orzeszków i podobnych do spaghetti any磬owych cukierków. Mo積a napi si wina i przypomnie sobie smak cukrowej waty w鈔ód zielonych girland i kolorowych lampek. Znajdziemy tu olbrzymi wybór figurek do domowych szopek. Mo積a je kupi na sztuki ju za kilka euro, ale te wi瘯sze albo najs造nniejsze, z neapolita雟kich warsztatów, kosztuj i kilkadziesi徠. Targ narodzi si w XIII wieku (wówczas przy ko軼iele Santa Lucia na via Castiglione), by dostarcza dewocjonaliów pielgrzymom, dla których Bolonia by豉 wa積ym przystankiem w drodze do Rzymu, Composteli czy Jerozolimy. T逝mnie odwiedzali oni istniej帷y do dzi s造nny kompleks zwany Bolo雟kim Jeruzalem, znany te jako Siedem Ko軼ioów, a wspó販ze郾ie - bazylika Santo Stefano (sk豉daj si na 鈍i徠ynie longobardzkie, bizantyjskie, roma雟kie). To tu znajduje si najstarsza szopka w mie軼ie i jedna z najwi瘯szych w kraju. Drewniane polichromowane figury "Adoracji Trzech Króli" pochodz z 1250 r.

Popularne s te mercatini di beneficenza - stoiska przy ko軼io豉ch, w zdesakralizowanych 鈍i徠yniach i kaplicach czy nawet w klubach. Znajdziemy tu rzeczy od Sasa do Lasa - w徠pliwej jako軼i r瘯odzie這, wydziergane ubranka i serwetki, zdekompletowane porcelanowe serwisy, maskotki i dziwaczne pami徠ki z ca貫go 鈍iata. Ale za to atmosfera jest niemal rodzinna. Na szklanych kloszach le膨 domowe wypieki - do skosztowania i do kupienia. Sprzedaje si tu piccole cose a piccoli prezzi (drobiazgi za grosze), za dochód idzie na cele dobroczynne, jak cho熲y wspieranie ubogich mieszka鎍ów odleg造ch krain.

Stoiska pe軟e jedzenia

W najstarszej cz窷ci miasta, tu obok olbrzymiej bazyliki San Petronio z surow ceglan fasad (51 m wysoko軼i!) mamy cudowny, ca這roczny Mercato di Mezzo (dawniej Quadrilatero) na kwadracie wyznaczonym przez ulice Orefici, Caprarie, Drapperie i Clavature. Od 鈔edniowiecza rynek zajmuje ca貫 partery domów, chodniki i uliczki. I jest dowodem na to, 瞠 Bolonia ma prawo szczyci si we W這szech swoim kulinarnym prymatem. Wszystkie stoiska s tak malowniczo zakomponowane, jakby mia造 pozowa mistrzom martwych matur. Pi皻rz si piramidy domowych makaronów i tortellini (piero磬i wymy郵one w豉郾ie w tym regionie), roztaczaj zapachy 鈍ie穎 upieczone piadiny i focaccie (bardzo popularne prza郾e placuszki), a olbrzymie walce wybornej mortadelli (miejscowy wynalazek, nie ma nic wspólnego z polsk wersj) tylko czekaj, by je pokroi. A jak bosko prezentuj si owoce i warzywa! Jest tu dro瞠j ni w supermarketach, ale ju sam widok wart jest wy窺zych cen. Gdy si tam udacie, natychmiast poczujecie si g這dni. Na szcz窷cie mo積a si posili wprost na stoisku, s te liczne trattorie i osterie .

La citta dell' aperitivo e del buon vino - g這si transparent powiewaj帷y nad via Clavature. Nawet w grudniu na jej wiekowym bruku czekaj na go軼i eleganckie stoliczki (maj je i restauracje i wi瘯sze stoiska z garma瞠ri). Na nich kraciaste b康 koronkowe obrusy, prawdziwe kieliszki i porcelana, 瘸dnych plastików. Przyjemnie grzej i 鈍iec gazowe piecyki w postaci wysokich rur zako鎍zonych kapturkiem. A nad g這wami wisz girlandy z iglastych ga陰zek ozdobionych jarz瑿in. Co uliczka to inne ozdoby. Kolorowe lampki przybieraj kszta速y gwiazdek, anio趾ów, dzwoneczków czy 鈍ietlistych kurtyn. Uko郾e nitki z nanizanymi na nie 鈍iec帷ymi kulkami sp造waj z s御iaduj帷ych z Mercato di Mezzo s造nnych Due Torri (dwie "herbowe" wie瞠 Bolonii, wy窺za Asinelli, ni窺za Garisenda). Poniewa zawieszono je pod k徠em, wie瞠 wygl康aj jak nakryte a簑rowymi kloszami.

W璠ruj帷 po mie軼ie nie pomijajmy barów! Jest ich mnóstwo i ka盥y ma swój styl. Zazwyczaj odwiedza je sta豉 klientela (przy kolejnych wizytach i wy poczujecie si jak starzy znajomi), miewaj te w豉sne gad瞠ty na sprzeda, np. T-shirty. W 鈔odku mi豉 atmosfera i wieczny ruch. Rozmowy, muzyka, gazety, czasem TV. Ja prócz obowi您kowej fili瘸nki espresso (kilka razy dziennie) lubi te wpada na popo逝dniowe aperitivo . Tym bardziej 瞠 do kieliszka wina czy mojego ulubionego crodino (bezalkoholowy napój o smaku gorzkich pomara鎍zy) podawane s drobne przek御ki - oliwki, kanapeczki, minipizze, orzeszki. Gdy nie ma si zbyt wiele czasu, starcz nawet za obiad.

Muzeum pod go造m niebem

Bolonia jako jedno z citta d'arte (miasto sztuki), zwana te bywa muzeum pod go造m niebem (ale i muzeów we wn皻rzach doliczymy si tu ponad 40!). Prócz portyków wyró積ia j wszechobecna czerwie ceglanych murów i dachówek. Je郵i domy s tynkowane, to wy陰cznie na rudoczerwono, ciemnoró穎wo, czasami na ciemnoó速o (nie to co u nas!). Po mie軼ie mo積a si wóczy w niesko鎍zono嗆, podziwiaj帷 cho熲y pi瘯ne dziedzi鎍e ukryte za wysokimi na 豉dnych par metrów bramami (portone ) - czasem s uchylone b康 otwarte na sta貫, ale odgrodzone od niepo膨danych go軼i 瞠lazn krat. I pi瘯ne place z platanami, które wygl康aj niczym rze嬌y. Jednym z sekretów miasta s ukryte wodne kana造 powsta貫 jeszcze w 鈔edniowieczu, gdy Bolonia by豉 pi徠ym co do wielko軼i miastem w Europie i najwi瘯szym na ca造m pó逕yspie zag喚biem tkackim (tak瞠 i dzi jest tekstyln pot璕). Aby je odkry, trzeba wybra si na 5-kilometrow w璠rówk. Mapki tego i wielu innych szlaków oraz ciekawe materia造 promocyjne dostaniemy gratis w znakomitym centrum informacji turystycznej na parterze palazzo d'Accursio w sercu starego miasta, jakim jest piazza Maggiore i przylegaj帷y do piazza Nettuno. Wokó wznosi si jeszcze kilka gotyckich i renesansowych pa豉ców zamienionych na muzea i miejskie urz璠y: del Podesta, Re Enzo, dei Nottai, dei Banchi, dei Priori. No i fontanna Neptuna z 1565 r. d逝ta Giambologny. To obok niej wyrasta najwa積iejsza bolo雟ka choinka.

W sylwestra na piazza Maggiore znów sp這nie Vecchione, olbrzymia kuk豉 Starego Roku, jako symbol jak najlepszych 篡cze na ten kolejny. Ma by dzie貫m m這dego artysty, który wygra og這szony przez burmistrza konkurs (trzeba mie 18-35 lat i mieszka, pracowa b康 studiowa w regionie Emilia-Romania, którego stolic jest Bolonia; zg這szenia do 29 listopada). Powstanie z materiaów nieszkodliwych dla 鈔odowiska i b璠zie wysoka na co najmniej 12 metrów. Buon Natale!