Podróże po Warmii i Mazurach. Morąg, czyli armaty szczęścia nie dają

W pięknie wyremontowanym ratuszu przeżywał swoje przygody Pan Samochodzik
Do Morąga (15 tys. mieszkańców) docieramy pociągiem od strony Gdańska, jedną z pierwszych na terenie Prus linii kolejowych - oddano ją do użytku w 1882 r. Od tego czasu została z pewnością zmodernizowana, jednak kiedy wjeżdżamy na stację, nerwowe drgania wagonu zdają się temu przeczyć. Tuż przy torach zobaczymy koszary wybudowane w latach 1932-37, w których do 1945 r. stacjonowały wojska Wehrmachtu, a obecnie 16. Pomorsko-Warmińska Brygada Zmechanizowana.

***

Po kilku minutach spaceru schludnymi uliczkami docieramy na rynek ze starannie odrestaurowanym ratuszem. Pochodzi z końca XV w., od tego czasu kilkakrotnie niszczyły go pożary, jednak najpoważniejsze zniszczenia przyniosła II wojna światowa. Odbudowa zakończyła się w 1953 r., a w budynku umieszczono zbiory Muzeum Warmii i Mazur. W momencie, gdy przeniosło się ono do nowej siedziby, ratusz ponownie popadł w ruinę. Obecnie dzięki środkom unijnym przeznaczonym na remont wygląda bardzo efektownie, szczególnie pięknie prezentuje się nowa wieża zegarowa. W ratuszu rozgrywała się akcja powieści "Pan Samochodzik i niewidzialni" Zbigniewa Nienackiego (prawdziwe nazwisko Zbigniew Tomasz Nowicki, ur. 1929 r. w Łodzi, zmarł w 1994 r. w Morągu).

Chcieliśmy zobaczyć jeden z symboli miasta - dwie francuskie armaty, które miały znajdować się przed ratuszem. Niestety, właśnie powędrowały do renowacji do Poznania. To ich kolejna podróż w ciągu ostatnich lat. Odlane w Liege, pochodzą z 1870 r. Wojsko pruskie zdobyło je podczas działań wojennych wywołanych przez Napoleona III. W 1998 r., kiedy Morąg walczył o miano siedziby powiatu, armaty pojechały pod kancelarię premiera w Warszawie (wspierała je łódź wikingów). Starania morążan nie przyniosły skutku - już ponad 100 lat wcześniej okazało się, że te armaty zwycięstwa nie dają.

Symbolem miasta mają szansę stać się również wikingowie, na czele których stoi Jarmeryk (Marek Szabliński). Pojawili się w Morągu pod koniec lat 60., zbudowali łódź "Świętosławę" i w 1971 r. przepłynęli nią z Krakowa do Gdańska (wyprawę powtórzyli w 1997 r.). Obecnie flota morąskich wikingów liczy już trzy łodzie: "Morąg", "Mirasława", "Świętosława II", które co roku biorą udział w spotkaniach wikingów na Wolinie.

Tuż obok ratusza znajduje się strzelisty, trzynawowy gotycki kościół parafialny św. Apostołów Piotra i Pawła z początku XIV w. Początkowo była to budowla jednonawowa, z czasem dobudowano nawy boczne, prezbiterium i wieżę. W kościele zwraca uwagę bogato zdobiony barokowy ołtarz oraz ogromny drewniany krucyfiks z końca XIV w. Dla miłośników muzyki organowej atrakcją będą rzeźbione organy z 1705 r. z 32 głosami, wyremontowane w latach 1993-95. W kościele odbywały się letnie koncerty organowe, podczas których mieszkańcy Morąga i turyści mieli okazję usłyszeć wielu znakomitych muzyków (niestety, gdy zmienił się proboszcz, skończyły się koncerty). W kościele znajdują się także epitafia rodziny Dohnów, która zapisała się nie tylko w historii Morąga, ale i całego regionu.

Obok kościoła stoi pomnik najsłynniejszego morążanina Johanna Gottfrieda Herdera (1744-1803), niemieckiego filozofa i pisarza okresu oświecenia, który spędził w tym mieście pierwszych 18 lat życia. Do 1945 r. stał tu rodzinny dom filozofa.

***

Na tyłach kościoła zobaczymy fosę, zarys baszt i ruiny zamku krzyżackiego, w okresie swej świetności jednego z największych w dawnych Prusach. Ocalało tylko jedno skrzydło (północno-zachodnie), więc trudno wyobrazić sobie jego dawną wielkość. Budowę zamku rozpoczęto pod koniec XII w. na końcu cypla oblanego z trzech stron wodami jeziora Morąg (osuszone w 1817 r.), od miasta oddzielała go fosa. Mieszkał w nim wielki mistrz krzyżacki Heinrich Reuss von Plauen, który zmarł w 1470 r. Po upadku państwa zakonnego zamek stał się rezydencją świecką - mieszkali tu starostowie książęcy, przedstawiciele rodziny Dohnów. Z niewiadomych przyczyn w drugiej połowie XVI w. Dohnowie postanowili przenieść się z okazałej siedziby (3,5 tys. m kw., pięć skrzydeł, trzy ponad 30-metrowe wieże) do wybudowanego tuż przy murach obronnych tzw. zameczku, dużo mniejszego. Potem w zamku była m.in. kaplica protestancka, szkoła, sąd, więzienie, kino... Pod koniec XX w. zaczął chylić się ku upadkowi, a to, co można obejrzeć dziś, zawdzięczamy jego obecnym prywatnym właścicielom.

Jak każdy zamek, również i ten ma swego ducha - czarnowłosą kobietę w długiej szkarłatnej sukni. We wschodnim rogu murów obronnych wznosiła się Wieża Czarownic, w której kobiety oskarżone o czary poddawano okrutnym torturom. Może jest to duch 14-letniej Barbary Schwann, którą publicznie stracono 22 lipca 1749 r.? Oskarżono ją o uduszenie i zakopanie własnego niemowlęcia i ścięto po wielogodzinnych torturach. Wbita na pikę, przez wiele tygodni wisiała na murach miasta.

***

Warto zwiedzić Muzeum im. J.G. Herdera we wspomnianym zameczku Dohnów, ładnie wkomponowanym w mury obronne. Na początku XVIII w. przebudowano go w stylu barokowym i nabrał charakteru rezydencji pałacowej. Pod koniec II wojny na skutek działań wojsk radzieckich uległ bardzo poważnym zniszczeniom. Odbudowę zakończono dopiero w 1985 r. W Muzeum można obejrzeć wystawę biograficzną poświęconą Herderowi oraz m.in. pokój, w którym filozof pracował. Inne wystawy to "Sztuka Prus Książęcych z XVI-XVIII w." oraz grafika i portret holenderski XVII w. Na dziedzińcu zamkowym czas pokazuje zegar słoneczny pochodzący z pałacu w Sztynorcie.

W pobliżu Morąga znajduje się jezioro Narie (1240 ha) z licznymi zatokami i 19 wyspami, nad którym znajdują się ośrodki wypoczynkowe, m.in. w Kretowinach i Bogaczewie. Miłośnicy nurkowania docenią jezioro Wuksniki o głębokości 68 m, a ptasiarze - Rozlewisko Morąskie (w granicach miasta), ostoję ok. 150 gatunków ptaków, wśród których jest orzeł bielik.

Noclegi: hotel Morąg - http://www.hotelmorag.pl, hotel Irena - http://www.hotelirena.pl, Gościniec Herder - http://www.gosciniec-herder.pl

sieci

http://www.flotajarmeryka.pl - strona morąskich wikingów

http://www.muzeum.olsztyn.pl - Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie z linkiem do muzeum w Morągu

http://www.lot.mazury.pl - informacja turystyczna