Plac Czerwony - nieprzewidywalny żywioł

Sercem Moskwy (a może i całej Rosji) jest Kreml i plac Czerwony. To tu najpierw zmierzają wszystkie wycieczki, to tu młodzi przyjeżdżają w ślubnych strojach i te miejsca uważa się tradycyjnie za wizytówkę Moskwy. Plac Czerwony jest jak Rosja - ogromna przestrzeń, wspaniałe budynki z czerwonej cegły i niezwykłe wrażenie, jakie ogarnia po wejściu na to miejsce. Jest to jedno z niewielu miejsc na świecie, o którym jest głośno, które się ogląda w mediach i które, gdy się zobaczy na żywo, zapiera dech...
Plac Czerwony był zawsze najważniejszym placem w Moskwie. Odbywały się tu targi, państwowe uroczystości, stąd najczęściej -szturmowano mury Kremla. Przede -wszystkim "czerwony" nie znaczy tu -czerwony. Nazwę nadano, kiedy jeszcze słowo "krasnyj" było formą skróconą od "krasiwyj" i znaczyło "-piękny". Poza tym w momencie, kiedy powstawał, otaczające go mury nie były z cegły, a z białego kamienia - Moskwę wtedy nazywano "Białokamiennaja" - Białokamienna.

Przez cały długi okres swojego istnienia plac był świadkiem wielu wydarzeń. Tu zbierały się pułki Tatarów i Polaków, którzy atakowali ściany Kremla. Tysiące strzał leciało w stronę murów, a spadające ciała hamowały wspinaczkę napastników po murach.

W okresach pokoju plac pełnił rolę najważniejszego rynku w mieście. Cały dzień kłębiły się tu tłumy ludzkie, cały plac był zastawiony straganikami, gdzie sprzedawano (głównie czyniły to kobiety) żywność. Wokół -placu na ławeczkach, w szałasach (namiotach) drobni sprzedawcy sprzedawali swoje towary. Tam też były piwniczki z winami - w końcu XVII w. było ich 200. W części sprzedawano wina z winorośli, w pozostałych - miód i inne alkohole. Funkcjonowało wiele punktów "szybkiego żywienia" z pierożkami, blinami i kwasem. Od sprzedających była pobierana opłata, a pod koniec XVII w. ustalono też co można sprzedawać w poszczególnych częściach rynku. Namiastkę tego, jak to kiedyś mogło wyglądać, można zobaczyć w filmie Cyrulik syberyjski Michałkowa.

Na tym placu od 1685 r. odbywało się wymierzanie kar i tędy chodzili "jazyki" (obmawiający) z zasłoniętymi twarzami, tak, aby ich nie poznano. W masce z materiału był zostawiony mały prześwit na oczy. Ludzie uciekali od nich, bojąc się -okrzyku: "Słowo i czyn!"... Na kogo wskazali, był bez sądu zabierany i poddawany surowym torturom...

Większości współczesnych turystów plac kojarzy się z paradami odbywającymi się 1 maja - czołgi, przedstawiciele różnych grup zawodowych i członkowie rządu pozdrawiający z podium na Mauzoleum Lenina. Namiastkę tego można zobaczyć 9 maja - w Dzień Zwycięstwa.

Od zawsze plac Czerwony ma niezmiennie kształt prostokąta. Po prawej stronie jest Kreml. Po środku prawej strony znajduje się mauzoleum Lenina. Lewa strona to GUM - może już nienajważniejszy, ale cały czas najbardziej znany sklep moskiewski. Plac zamyka cerkiew Wasilija Blazennego. Z tyłu jest Państwowe Muzeum Historyczne.

Grobowiec, czyli Mauzoleum Lenina Plac Czerwony (Mawzoliej Lienina) został zbudowany w 1930 r. według projektu A. W. Szczusiewa. Inne projekty tego architekta to m.in. stacja metra "Komsomolskaja", hotel "Moskwa", dworzec Kazanski, Moskworiecki most. W pewnym okresie prócz Lenina pochowany był tu również Stalin. Pod murami Kremla spoczywają ludzie zasłużeni dla Związku Radzieckiego (m.in. Stalin i Gagarin).

Samo mauzoleum to -budowla z czarnego i czerwonego marmuru. Nad wejściem znajduje się napis z czerwonego kwarcytu: "Lenin". Po śmierci Lenina jego ciało umieszczono w szklanym sarkofagu i już w tydzień po jego śmierci -tysiące ludzi przechodziły wokół grobu, patrząc na wodza. Przeciwko takiemu pochówkowi protestowało -wiele bliskich Leninowi osób (m.in. Nadieżda Krupska, brat i siostra Lenina). To jego trzecie mauzoleum. Wcześniejsze dwa były tymczasowe (drewniane). Pierwsze (otwarte 27 stycznia 1924 r.) miało formę piramidy, a kształt drugiego (otwartego w sierpniu tego samego roku) to kopia dzisiejszej marmurowej wersji. Otwarcie miało miejsce w październiku 1930 r. Zwiedzający wchodzą głównym wejściem, schodzą w dół schodami po lewej (szerokość 3 m) do sali żałobnej. Sala to sześcian - długość krawędzi wynosi 10 m. Odwiedzający obchodzą sarkofag z trzech stron po niewysokim podium i wychodzą schodami po prawej stronie.

Południową ścianę zamyka sobór Pokrowski Plac Czerwony , bardziej znany jako cerkiew Wasilija Błogosławionego (chram Błażennowo). To chyba najpiękniejszy obiekt w mieście. Legenda głosi, że jego urodę doceniał już car Iwan Groźny, który kazał oślepić architekta, aby ten nie zbudował już więcej czegoś tak pięknego. Prawda była nieco inna. Architektów było dwóch - Barma i Postnik. W październiku 1552 r. lud moskiewski wyszedł poza ściany miasta, by powitać zwycięskie pułki Iwana Groźnego wracające z obrony Kazania. Trzy lata później rozpoczęła się budowa cerkwi. Jako lokalizację wybrano to miejsce, które znajduje się przy wjeździe na plac. Cerkiew królowała nad placem i stała się nowym centrum stolicy. Architektura cerkwi jest całkowicie unikalna - główny budynek świątyni łączy osiem samodzielnych, zupełnie inaczej wykonanych, mniejszych cerkwi, zgrupowanych wokół dziewiątej, zakończonej malutką kopułą (wysokość 60 m). Ta różnorodność ma podkreślić ludowy charakter świątyni. Po 30 latach (w 1588 r.) cerkiew otrzymała nazwę "Wasilija Błażennowo".

Przed cerkwią stoi pomnik - -polski akcent na placu Czerwonym. Pomnik Minina i Pożarskiego -przedstawia przywódców pospolitego ruszenia 1612 r., którzy uwolnili Moskwę od napaści Polaków. Pomnik powstał w 1818 r. według projektu Martosa. Na jednej z płaskorzeźb obywatele prowadzą swoich synów do wojska, na drugiej - pokazana jest ucieczka Polaków z Kremla i prześladowanie ich przez rosyjskie wojska. Na postumencie widnieje napis: "Obywatelowi Mininowu i kniaziowi Pożarskiemu - wdzięczna Rosja".

W pobliżu pomnika znajduje się Miejsce Kaźni (Łobnoje miesto) - nieduży placyk z białego kamienia na podwyższeniu ogrodzonym kutą balustradą. -Pojawiło się ono tu w połowie XVI w. i służyło za podest, z którego odczytywano carskie rozporządzenia i wyroki dla -przestępców. Miejsce znajduje się na podwyższeniu, które ma symbolizować jerozolimską górę -Golgotę, na której ukrzyżowano Chrystusa. Często występowali tu duchowni i -cudotwórcy. Stąd w 1547 r. Iwan Groźny zwrócił się do narodu, a bojarzy Borys Godunow i Wasylij Szujski zostali ogłoszeni carami. Wbrew nazwie i obiegowym opiniom nigdy nie odbywały się tu egzekucje. Szafoty ustawiano obok niego albo, częściej, na stoku Wasilewskim za cerkwią Wasilija Błażennowo.

Lewa strona placu to GUM - Główny Dom Towarowy, wcześniej Państwowy Dom Towarowy. Ostatnia, duża budowla przylegająca do placu to Państwowe Muzeum Historyczne (Gosudarstwiennyj Istoriczieskij Muziej). Muzeum założył w 1872 r. Aleksander III. Jest to największe narodowe muzeum Rosji. Odwiedza je codziennie 550 tys. turystów. Posiada ono najwięcej w kraju zbiorów dotyczących -historii Rosji. Imponujące są działy związane z Rewolucją, ale można tu też znaleźć -szaty Iwana Groźnego, powóz Piotra I, -przedmioty tortur z epoki carów, lunetę -Kutuzowa, kuchnię polową Napoleona zdobytą przez rosyjską kawalerię, rękopisy na liściach brzozy z X w. i wiele innych, bezcennych znalezisk archeologicznych i świadectw kultury rosyjskiej.

Po prawej stronie muzeum, jeszcze na terenie placu, stoi nowa cerkiew, gdzie często odbywają się msze, i kilka sklepików z pamiątkami.

Schodząc z placu Czerwonego, warto przypomnieć sobie jeszcze jedno wydarzenie z jego historii. W 2. poł. lat 80. jakiś pomysłowy Niemiec (musiał być naprawdę niezłym pilotem) wylądował na tym placu samolotem. Było to dość głośne w mediach wydarzenie - przeleciał nad granicą i leciał tak nisko, że nie wyłapały go radary. Wylądował na kocich łbach w centrum miasta i to pod górkę, co jest prawdziwą sztuką.

Na szczęście dla Niemca była to już epoka Gorbaczowa i pierestrojki. Klimat odwilży politycznej sprawił, że przygoda skończyła się "bezboleśnie". Deportowano go, a Rosja uszczelniła swoje granice powietrzne.

Był przywódcą pierwszej, udanej akcji na froncie -zachodnim w 1941 r., w latach1942-43 kierował ruchami wojsk pod Stalingradem. Zasłynął jako ten, który przerwał -blokadę Leningradu w 1944 r. i przyjął kapitulację wojsk niemieckich w 1945r.. Po wojnie pełnił funkcję polityczną - był m.in. ministrem obrony ZSRR w 1957 r. Umarł w 1974 r. i jest pochowany w honorowym szeregu wzdłuż mauzoleum. Mówi się, że największą zaletą pomnika jest jego dokumentalna dokładność - -pełne -przekazanie charakteru generała: -dumnego żołnierza, nieustępliwego stratega i nieco brawurowego polityka. Sam pomnik powstał niedawno, bo na 50-lecie zwycięstwa w II wojnie światowej - w 1995r. Rzeźbiarzem był Kłykow, autor również kilku innych moskiewskich pomników.