Wilno. Cmentarz na Rossie

Dzielnica Rossa odcięta od Starówki przecinającymi południową część Wilna torami kolei warszawsko-petersburskiej, warta jest uwagi przede wszystkim ze względu na kompleks zabytkowych cmentarzy.
W Polsce słynie zwłaszcza zabytkowy cmentarz katolicki - Stara Rossa, uważany za bezcenny pomnik narodowej kultury, pełniący także role mauzoleum marszałka Piłsudskiego. Nietrudno nań dotrzeć piechotą z centrum Wilna. Warto wiedzieć, że Rossa jest jedna z tych części Wilna, gdzie nadal mieszka liczna społeczność polska. Paradoksalnie, zachowaniu proporcji narodowościowych, należących w innych dzielnicach juz dawno do przeszłości, sprzyja swoiste zacofanie tej części Wilna. Wiele uliczek, zwłaszcza tych "na górze", niewiele się zmieniło od międzywojnia. Większość zabudowy stanowią ciągle pojedyncze kamienice i przedmiejskie, często drewniane domostwa, otoczone ogrodami.

Wilno. Stara Rossa

Cmentarz katolicki Na Rossie (Rasu kapines) leży po obu stronach ulicy Listopadowej. Arteria dzieli nekropolie na dwie części, zwane Stara Rossa i Nowa Rossa. O wiele ciekawsza Stara Rossa rozciąga się pomiędzy ulicami Listopadową i Rossa. Jej ranga w kulturze polskiej jest doprawdy ogromna - dość powiedzieć, ze wymienia się ją zazwyczaj w gronie czterech najważniejszych polskich nekropolii, obok warszawskich Powązek, krakowskiego cmentarza Rakowickiego i lwowskiego Łyczakowa.

Wilno Rossa. Zabytkowy, nieczynny cmentarz stanowi prawdziwy portret zbiorowy nieistniejącego już polskiego Wilna. Jest skarbnicą pamiątek kultury narodowej pod względem symbolicznym (liczne groby osób zapisanych w dziejach) i artystycznym (wyjątkowa kolekcja sztuki sepulkralnej o randze europejskiej). Nie sposób też nie zwrócić uwagi na wyjątkową szatę krajobrazową i przyrodniczą Rossy. W odróżnieniu od innych słynnych polskich nekropolii, rozciągniętych na obszarach płaskich, cmentarz zajmuje strome wzgórza morenowe.

Wilno Rossa. Wiadomo, ze tereny dzisiejszej Rossy wykorzystywano dla pochówków w czasie morów juz w średniowieczu (najwcześniejsza wzmianka z 1436 r.). W połowie XIX w. Rossa zyskała status najbardziej elitarnego cmentarza w Wilnie, kryjącego pochówki osób najwyżej stojących w hierarchii społecznej i najbardziej zasłużonych (wcześniej palmę pierwszeństwa dzierżył cmentarz Bernardyński). Zaczęto wznosić reprezentacyjne kaplice grobowe w modnych wówczas stylach architektonicznych, jak klasycyzm, historyzm, eklektyzm, secesja, neorenesans, neoklasycyzm. Cmentarz przetrwał szczęśliwie okres II wojny światowej, ale pod panowaniem sowieckim dotknęły go liczne dewastacje.

Wilno Rossa - Mauzoleum Piłsudskiego. Historyczne i ciągle czynne wejście główne na Starą Rossę znajduje się przy ulicy Rossa. Przed główną nekropolią niewielki otoczony murem teren zajmuje założony w 1920 r. cmentarz wojskowy, pierwotnie kryjący prochy żołnierzy polskich poległych u zarania niepodległości, a w 1936 r. poszerzony o centralnie umieszczone mauzoleum z sercem marszałka Piłsudskiego i szczątkami jego matki, Marii z Bielewiczów. Wielka płytę kamienna, sprowadzona z kamieniołomów wołyńskich, ozdobiono napisem "Matka i Serce Syna" oraz dwoma cytatami z dzieł ulubionego poety Marszałka - Juliusza Słowackiego. Grób otaczają nagrobki żołnierzy polskich poległych podczas walk w 1919 i 1920 r., a także późniejsze mogiły - ofiar września 1939 r. i akowskiej operacji "Ostra Brama" w 1944 r. Co zadziwiające, monument ten przetrwał w stanie nienaruszonym cały okres ZSRR.

Wilno Rossa. Pomimo całego zachwytu, jaki wywołuje do dziś Stara Rossa, nie można zapomnieć, ze mamy do czynienia z zabytkiem znacznie zubożonym. Jak już wspomniano, w czasach ZSRR zniszczono ogromne wielokondygnacyjne kolumbaria, zwane tez katakumbami. Brakuje ponadto wielu pomniejszych elementów architektury cmentarnej, jak pięknie rzeźbione drewniane krzyże; wiele kaplic grobowych spustoszono, zamieniając je na składy, warsztaty czy wręcz rupieciarnie; z licznych pomników zdjęto napisy i tablice, czyniąc je nieodwracalnie anonimowymi.

Wilno. Nowa Rossa

Leżąca po drugiej stronie ulicy Listopadowej Nowa Rossa obejmuje m.in. wspólny cmentarz wojskowy polsko-litewski, kryjący szczątki poległych w okresie 1919-1920, w tym także członków Samoobrony Wileńskiej - pierwszej samorzutnie powstałej polskiej władzy w Wilnie, funkcjonującej jedynie przez kilka pierwszych dni stycznia 1919 r. Centralnym elementem polskiej kwatery jest odnowiona w 1989 r. wielka kolumna z napisem "Wilno swym wybawcom". Przed wojną wieńczył ją Orzeł w koronie z rozpostartymi skrzydłami.

Wilno Rossa. Cmentarz prawosławny i staroobrzędowców

Zwiedzając Rossę, warto zapuścić się także na cmentarz prawosławny św. Eufrozyny, ciągnący się wzdłuż ulicy Tyzenhauzowskiej. Założony w 1796 r., jest jednym z najstarszych cmentarzy w Wilnie, wypełnionym wielka liczba starych pomników. Jako ze w głównej mierze rosyjski, cieszył się większą niż Rossa przychylnością władz w okresie ZSRR. Zachowała się dzięki temu spora grupa nagrobków klasycystycznych i krzyży żeliwnych z 1. połowy XIX w. Po drugiej stronie Tyzenhauzugatve do cmentarza prawosławnego przylega cmentarz staroobrzędowców. Jest tam mniej zabytkowych grobowców, należy do nich m.in. domek-sarkofag fundatora nekropolii, Aleksieja Nowikowa. Cmentarna cerkiew Pokrowska z 1895 r. to jedyna świątynia staroobrzędowców we współczesnym Wilnie.

Więcej informacji na ten temat znajdziesz w przewodniku Miasta Marzeń - Wilno



Do kupienia w Kulturalnym Sklepie