Wilno. Ostra Brama

W południowej części Starówki w Wilnie znajduje się jedno z najmocniej osadzonych w naszej tradycji i kulturze miejsc - Ostra Brama.
Wilno Ostra Brama

Zawieszona wysoko nad brukowaną ulicą, przeszklona i rozświetlona Ostra Brama, przez Litwinów zwana tez Miednicką, to jeden z symboli Wilna. Początkowo była tylko jedną z pięciu bram miejskich w Wilnie, prowadziła na Ruś i na miejski cmentarz. Wystawione w XVI w. mury miejskie ułożyły się przy niej klinowato, wobec czego całą dzielnicę zwano Ostrym Końcem. Ale ranga miejsca wiąże się nie z unikatowym charakterem renesansowej budowli (choć to jedyna zachowana brama dawnego Wilna), ale z sanktuarium maryjnym, którego sława rozeszła się daleko poza granice Polski i Litwy. Obraz "Panny Świętej, co w Ostrej świeci bramie" widać zresztą bezpośrednio z ulicy, a żywy wciąż obyczaj nakazuje zdejmowanie nakrycia głowy podczas przejścia pod wizerunkiem (niegdyś respektowano to niezależnie od wyznania).

Wilno Ostra Brama. Aby wejść do kaplicy, trzeba znaleźć furtkę w murze pomiędzy kościołem św. Teresy a bramą. Długie, wyślizgane schody wiodą na piętro, skąd przez nieduży przedsionek przechodzi się do pomieszczenia z cudownym wizerunkiem Matki Boskiej, zazwyczaj pełnego pielgrzymów. Obraz umieszczony jest na wspaniałym antepedium z 1799 r. Pomiedzy kolumnami stoją pozłacane figury rodziców Marii - św. Anny i św. Joachima, także z końca XVIII w. Ściany kaplicy wypełnia 14 tys. wotów, wykonanych głównie ze srebra i złota, ułożonych w początku lat 30. XX w. przez Ferdynanda Ruszczyca. Można wśród nich znaleźć blaszkę ofiarowaną przez marszałka Piłsudskiego z napisem "Dzięki Ci Matko za Wilno" (na filarze pomiędzy oknami).

Wilno Ostra Brama. Lokalizacja sanktuarium nie jest przypadkowa; wywodzi się jeszcze ze średniowiecznego przekonania, ze umieszczanie świętych obrazów na bramach i murach niejako wzmacnia ich działanie, zabezpiecza przed atakiem wroga i zarazą. Kaplice bramowe znikły z biegiem stuleci, ale Ostra Brama była wyjątkiem - kult maryjny wzmógł się tu jeszcze po 1655 r., kiedy jako jedyna brama miejska przetrzymała najazd moskiewski. Początkowo otoczony czcią wizerunek wisiał na murze. Kaplice wzniesiono dopiero w miarę wzrostu jego popularności, najpierw drewniana (1672), potem barokowa w formie łuku triumfalnego (ok. 1715), wreszcie obecna - klasycystyczna (1829). Sanktuarium funkcjonowało w najbardziej nawet ponurych okresach okupacji sowieckiej. Dziś odbywają się tutaj msze polskie i litewskie.

Wilno Sanktuarium Ostrobramskie

Umieszczony u wejścia na Stare Miasto w Wilnie niezwykły wizerunek maryjny, ściągający od stuleci tłumy pielgrzymów, ciągle przykuwa uwagę. Wrażenie potęguje fakt, ze obraz jest jednocześnie łatwo dostępny i ukryty. Można go dojrzeć już przez rozświetlone okno ze staromiejskiej ulicy, a po wspięciu się na schody kaplicy staje się z nim oko w oko, w odległości kilkudziesięciu centymetrów. Ale w dosłownym znaczeniu obraz jest niedostępny oczom pielgrzymów, bo niemal w całości zakrywa go 17 srebrnych blach, pozostawiając miejsce tylko na twarz i dłonie. Wokół głowy widać 40 promieni i 12 gwiazd, u dołu wielki srebrny półksiężyc. Jak właściwie wygląda przedstawienie pięknej Madonny, wiedzą tylko ci, którzy mieli okazje widzieć obraz bez sukienek albo na fotografii.

Wilno Ostra Brama. O autorstwie czy okolicznościach powstania nietypowego wizerunku Czarnej Madonny (bez Dzieciątka) wiadomo nadal niewiele. Odrzucono popularne legendy o tym, ze twórca jest malarz Łukasz z Krakowa (znany z podobnego przedstawienia Marii w krakowskim kościele Bożego Ciała), jak i o tym, iż twarz Matki Boskiej ma rysy Barbary Radziwiłłówny. Według najnowszych badan uważa się, ze jest to kopia kopii obrazu flamandzkiego malarza Martina de Vosa (1532-1603), namalowana w latach 20. XVII w., w stylu łączącym cechy gotyku i renesansu. Wizerunek powstał przypuszczalnie w Wilnie, naniesiony techniką temperową na cienko gruntowanej dębowej desce, a w późniejszym okresie kilkakrotnie przemalowany farbami olejnymi.

Wilno Ostra Brama. Obraz wisiał z początku bezpośrednio na bramie, bez żadnej osłony. Jego kult zapoczątkowali karmelici w połowie XVII w. W miarę jego rozrastania się, w okresie 1671-1672, wybudowano drewniana kaplicę. Kaplica "kształtna, lubo z drzewa" spłonęła jednak w 1711 r. Około 1715 r. wystawiono następną kaplicę, barokową, w formie łuku triumfalnego ze schodami, która z kolei przebudowano; taka pozostaje do dzisiaj. Nad oknami kaplicy znajdowały się niegdyś napisy po polsku: "Matko Miłosierdzia/ Pod Twoją obronę uciekamy się". Na żądanie Murawiowa, po powstaniu styczniowym, zamieniono je na łacińskie "Mater Misericordia/ sub Tuum Praesidium confugimus". W 1927 r. decyzja papieża Piusa XI odbyła się uroczysta koronacja obrazu Matki Boskiej Ostrobramskiej jako Królowej Korony Polskiej.

Więcej informacji na ten temat znajdziesz w przewodniku Miasta Marzeń - Wilno



Do kupienia w Kulturalnym Sklepie