Gwatemala. 安i皻o Zmar造ch w Santiago Sacatep廦uez

Na jeden dzie w roku dusze zmar造ch powracaj na ziemi. By wskaza im drog, mieszka鎍y Santiago Sacatep廦uez wypuszczaj w powietrze barwne latawce
Bambus musi by prosty, o odpowiedniej grubo軼i, wytrzyma造 i elastyczny. M篹czy幡i z uwag ogl康aj przywiezione znad wybrze瘸 nar璚za dr庵闚. Pukaj w nie palcami, unosz w g鏎, oceniaj帷 kszta速, dumaj nad ka盥ym kawa趾iem - zaakceptowane odk豉daj na jeden stosik.

- Bambus jest niezwykle wa積y - t逝maczy pi耩dziesi璚ioparoletni Escobar. - Z niego powstanie rama latawca. Je瞠li wybierzesz nieodpowiedni, latawiec rozpadnie si przy silniejszym podmuchu wiatru. I zmarli nie przyjd.

Budowa tych barriletes rozpoczyna si na czterdzie軼i dni przed el d~a del los difuntos - Dniem Zmar造ch przypadaj帷ym na 1 listopada.

***

W Santiago Sacatepéquez, niewielkim mie軼ie na po逝dniu Gwatemali, zamieszkanym gównie przez Indian Kakchiquel, organizacj obchodów zajmuje si sze嗆 bractw religijnych . Za這篡li je misjonarze w XVII w., licz帷, 瞠 pomo瞠 to zaanga穎wa tubylców w 篡cie Ko軼io豉. Do katolickich obrz璠ów Indianie do陰czyli w豉sne zwyczaje i wierzenia si璕aj帷e czasów prekolumbijskich. 安i皻o Zmar造ch sta這 si wi璚 uroczysto軼i 陰cz帷 wiar chrze軼ija雟k z tym, co wi瘯szo嗆 ksi篹y okre郵i這by jako ciemne zabobony.

- Latawce to nasi pos豉鎍y, znak, 瞠 czekamy na zmar造ch - t逝maczy Escobar. - Dzi瘯i nim odnajduj oni drog na ziemi. A po 鈍i璚ie wracaj do swojego 鈍iata.

Barriletes powstaj powoli, a wszystkie wykorzystywane materia造 s naturalnego pochodzenia. - Klej robimy z m彗i jukowej wymieszanej ze skórk z limonki i wod - wyja郾ia mój przewodnik. - Sznurki s z wókna agawy, a ogon latawca z r璚znie tkanej we軟y. Du瞠 barriletes maj ramy bambusowe, mniejsze ze splecionej 這dygi castilli , ro郵iny przypominaj帷ej pszenic.

M篹czy幡i i kobiety codziennie zbieraj si w siedzibie bractwa. Najpierw ustalaj, ile latawc闚 powstanie, jakiej wielko軼i, co b璠zie na nich namalowane.

- Ja bym postawi teraz na "diamentowe" - m闚i Escobar.

- "Diamentowe" by造 rok temu, zr鏏my "ksi篹ycowe" - proponuje siedz帷a pod 軼ian starsza kobieta.

"Diamentowe" maj od kilkudziesi璚iu centymetr闚 do kilku (nawet dziesi璚iu) metr闚 鈔ednicy, oparte s na ramie w kszta販ie diamentu. "Ksi篹ycowe" maj du瞠, okr庵貫 ramy i s nie mniejsze ni dziesi耩 metr闚. S jeszcze "koronne" mierz帷e od trzech do pi璚iu metr闚, wykorzystuj帷e kolist ram z pust przestrzeni wewn徠rz. Gdy cz這nkowie bractwa dojd wreszcie do porozumienia, zacznie si kilkutygodniowa praca.

***

Gdy 1 listopada wracam do Sacatep廦uez, wszystko jest ju gotowe. O 鈍icie budzi mnie g逝chy, suchy trzask petardy rozrywaj帷y powietrze - znak rozpocz璚ia obchod闚 安i皻a Zmar造ch.

Wychodz na ulic pogr捫on jeszcze w nocnych ciemno軼iach i do陰czam do mieszka鎍闚 pod捫aj帷ych na cmentarz. Trwa tam ju krz徠anina. Kolorowe groby s czyszczone i odmalowywane, a ca貫 rodziny siedz przy nich, plotkuj帷, 鄉iej帷 si, wymieniaj帷 nowinami i zajadaj帷 smako造kami. Co jaki czas odmawiaj kr鏒k modlitw, okadzaj帷 teren dymem z copalu - sosnowej 篡wicy. Po alejkach przemykaj ch這pcy sprzedaj帷y kolorow wat cukrow, owoce i drobne przek御ki. Wszyscy s weseli i zadowoleni. Cho jeste鄉y na cmentarzu, nie odczuwa si tu smutku i powagi.

- To dobry dzie - wyja郾ia Escobar, kt鏎ego spotykam przy jednym z grob闚. - Wszyscy b璠ziemy dzi razem, nie trzeba si smuci i p豉ka.

Podekscytowane dzieci biegaj wko這, nie mog帷 si doczeka wypuszczania latawców. Te stoj nieopodal, podparte na drewnianych stojakach, gigantyczne i barwne. Pojawiaj si operatorzy gwatemalskiej telewizji - cho barriletes s popularne w wielu miejscach kraju, 鈍i皻o w Sacatepéquez jest najbardziej znane.

***

Wyniesienie w powietrze latawca, który ma nawet kilkana軼ie metrów 鈔ednicy, jest nie lada sztuk - potrzeba sporej przestrzeni i kilkudziesi璚iu m篹czyzn. Biegn najszybciej jak si da, ci庵n帷 barrilete za d逝gi sznur. Rzadko udaje si za pierwszym razem. Latawiec wznosi si na kilka metrów, odfruwa na bok i opada na ust瘼uj帷y w panice t逝m gapiów. Bywa, 瞠 poszybuje w gór dopiero po kilkudziesi璚iu próbach. Wtedy jednak jego si豉 no郾a jest tak du瘸, 瞠 bez trudu godzinami utrzymuje si w przestworzach.

Latawce tkwi wysoko w powietrzu do pó幡ego popo逝dnia. Z ich pomoc dusze zmar造ch wracaj do Sacatepéquez i do swych dawnych domów. Tam czekaj na nich kapliczki i o速arzyki, a tak瞠 pocz瘰tunek i alkohol. Oko這 godz.16 barriletes sprowadza si na ziemi, a Indianie wracaj do domów na spotkanie z duszami przodków.

Nie mam tam wst瘼u, ale mog do陰czy do procesji, kt鏎a kr捫y po mie軼ie. Na jej czele niesiona jest figura 鈍i皻ego - patrona wybranego bractwa. Poch鏚 zachodzi do kolejnych dom闚 w akompaniamencie huku petard i akordeonowej muzyki. Do mieszka wchodz nieliczni, ale ci, kt鏎zy si nie zmieszcz, mog r闚nie liczy na przek御ki i mocny napitek. Z godziny na godzin t逝mek id帷y w procesji robi si coraz g這郾iejszy. Indianie nie s造n z mocnej g這wy, noc wielu z nich le篡 bez przytomno軼i na poboczach dr鏬 i w krzakach.

Ci, kt鏎ym uda這 si przetrwa w lepszej kondycji, rankiem 2 listopada zn闚 id na cmentarz, by jeszcze raz wypu軼i latawce, kt鏎e teraz wska膨 duszom drog powrotn do niebia雟kich siedzib. Pomi璠zy grobami jest ju bardziej pusto, a latawc闚 o wiele mniej. Panuje nieco senna atmosfera, a po uczestnikach 鈍i皻a 豉two pozna, 瞠 ca陰 noc nie zmru篡li oka.

Pó幡ym wieczorem zniszczone przez wiatr lub uderzenia o ziemi barriletes zostan spalone. Dym z ogniska wska瞠 drog powrotn ostatnim zagubionym duszom. Pozosta貫 latawce czeka podobny los, wcze郾iej jednak zostan uroczy軼ie wystawione w ko軼iele.

- Rytua si wype軟i - m闚i Escobar, patrz帷 na mnie przekrwionymi oczyma, gdy spotykam si z nim par godzin p騧niej. - I wszystko pi瘯nie si uda這 - dodaje z szerokim u鄉iechem.



Artyku pochodzi z "Gazeta Turystyka", sobotniego dodatku do Gazety Wyborczej