Polska. Szlak Orlich Gniazd

Szlak łączy 25 zamków i ruin na wapiennych skałach. Na turystów czekają też malownicze krajobrazy krasowej wyżyny oraz legendy i duchy, które nocami krążą po zamkowych murach.
Zobacz koniecznie:

1. efektowne formacje wapienne i świat jaskiń w Ojcowskim Parku Narodowym

2. przepiękny zamek Pieskowa Skała

3. urokliwe ruiny zamku Ogrodzieniec

4. wspinaczkowy raj na skałkach w okolicach Podlesic

5. "kosmiczny" pokaz sztucznych ogni i laserów na Wzgórzu Zamkowym w Olsztynie

Region

Wyżyna Krakowsko-Częstochowska rozpościera się od Przełomu Warty między Częstochową a Mstowem na północy po dolinę Wisły między Krakowem a Zatorem na południu. Zbudowana jest ze skał węglanowych, podlegających procesom krasowienia, czyli rozpuszczania przez wodę z zawartością dwutlenku węgla. Procesy te wymodelowały niezwykle zróżnicowany krajobraz samotnych skał ostańcowych, wąwozów, bram skalnych i jaskiń. Naturalne walory trudno dostępnych skalistych wzgórz wykorzystał król Kazimierz Wielki, budując system obronny strzegący polskiej granicy i traktów handlowych. Bogactwo tutejszej przyrody, zarówno ożywionej, jak i nieożywionej, było przyczyną objęcia tego obszaru ochroną prawną: w 1956 r. został utworzony Ojcowski Park Narodowy, a w latach 80. XX w. powstał Zespół Jurajskich Parków Krajobrazowych.

Nazwa szlaku nawiązuje do romantycznego określenia ruin wzniesionych wysoko na skałach - orlich gniazd.

Długość szlaku

Szlak pieszy, 163,9 km.

Trasa

Kraków - Ojców - Pieskowa Skała - Rabsztyn - Bydlin - Smoleń - Pilica - Podzamcze - Morsko - Bobolice - Mirów - Potok Złoty - Olsztyn - Częstochowa

Na szlaku

Propozycję utworzenia szlaku przedstawił w 1927 r. Stanisław Leszczycki, a projekt jego przebiegu wykonał w 1948 r. Kazimierz Sosnowski.

Wyprawę rozpoczynamy w Krakowie przy Krowodrzej Górce w Parku Krowoderskim i podążamy stąd do oddalonego o 18 km Ojcowa. Tu znajdują się ruiny zamku wzniesionego przez Kazimierza Wielkiego w 2. połowie XIV w. Do dziś zachowała się wieża, baszta bramna oraz fragmenty murów. W Ojcowie mieści się również siedziba parku narodowego i interesujące Muzeum im. Władysława Szafera. Warto także obejrzeć secesyjne wille, Muzeum Regionalne PTTK, a w okolicy udostępnione do zwiedzania jaskinie Łokietka i Ciemną, wzniesioną na początku XX w. nad potokiem Prądnik kaplicę Na Wodzie i ciekawe formy krasowe: Bramę Sąspowską, Igłę Deotymy, Dolinę Sąspowską i wąwóz Korytania. 8 km dalej wznosi się piękny i dobrze zachowany zamek Pieskowa Skała, także z czasów panowania Kazimierza Wielkiego.

Liczne budowle obronne wzniesione na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej przez króla Kazimierza Wielkiego potwierdzają słuszność słów, że władca zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną.

ZOBACZ TAKŻE: Jura na wakacje: Dolinki Podkrakowskie >>

W latach 1542-1580 rezydencja została przebudowana w stylu renesansowym przez Szafrańców. W kolejnych wiekach nie oszczędzały jej pożogi i zawieruchy dziejowe. Po raz ostatni Pieskową Skałę odrestaurowano w połowie XX w. W jego wnętrzach mieści się muzeum - oddział Państwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu. Budowla stanowiła również naturalną scenografię licznych produkcji filmowych. W okolicy wznosi się najsłynniejsza ze skalnych formacji Wyżyny - Maczuga Herkulesa - oraz nie mniej ciekawa Skała Wernyhory.

Kolejny przystanek na naszym szlaku stanowią ruiny XIV-wiecznego zamku w Rabsztynie w pobliżu Olkusza. Należał on do rodów Melsztyńskich, Tęczyńskich i Myszkowskich, którzy przebudowali go na renesansową rezydencję. W czasie potopu szwedzkiego (1657) budowla została spalona i popadła w ruinę.

Zamek ten stanowi doskonały przykład typowej dla regionu przemiany średniowiecznej strażnicy w magnacką rezydencję.

W nieco dalej na północ położonym Bydlinie zachowały się pozostałości XIV--wiecznego zamku, który pod koniec XVI w. przebudowano na kościół Świętego Krzyża (spełniał swe funkcje do XVIII w.). Ze wzgórza, na którym wznoszą się ruiny, w listopadzie 1914 r. Legiony Polskie przypuściły szturm na stacjonujące w Załężu wojska rosyjskie (bitwa pod Krzywopłotami). Doliną Wodącej szlak podchodzi do zamku w Smoleniu. Zbudowany w XIV w. należał do rodu Pileckich. Z dawnej budowli pozostała cylindryczna baszta zamku górnego. Ze Wzgórza Zamkowego (485 m n.p.m.) roztacza się wspaniały widok na Pasmo Smoleńsko-Niegowonickie - jeden z najpiękniejszych zespołów skalnych na Wyżynie.

Z kolei na zachód od miejscowości Pilica, nad brzegiem Pilicy stoi potężna XVII-wieczna twierdza bastionowa, której budowniczym był Wojciech Padniewski. Obecnie obiekt jest remontowany i niedostępny dla zwiedzających. W Pilicy szlak skręca na zachód i prowadzi nas na Górę Jankowskiego (502 m n.p.m.) w okolicy Podzamcza, do jednych z najbardziej znanych i malowniczych ruin jurajskich.

Aleksander Janowski był jednym z założycieli Polskiego Towarzystwa Turystycznego (1906 r.). W logo PTK znajdował się zarys zamku Ogrodzieniec.

Zamek Ogrodzieniec wzniósł kasztelan krakowski Seweryn Boner w latach 1530-1545. Budowla w stylu gotycko-renesansowym jest perfekcyjnie wkomponowana w skały. W okolicy rozlokowane są fantazyjne formacje skalne, jak choćby charakterystyczna skała Wielbłąd. Na zamku mieści się m.in. interesująca wystawa osobliwości jurajskich z rzadkimi skamieniałościami, eksponatami etnograficznymi oraz archeologicznymi. Warto wspomnieć, że to właśnie tutaj Andrzej Wajda nakręcił Zemstę Aleksandra Fredry.

Zamki jurajskie są oczywiście nawiedzane przez duchy. W Ogrodzieńcu straszy Czarny Pies z łańcuchem na szyi, który pojawia się nocami. Przeraża okolicznych mieszkańców i płoszy zwierzęta. Według legendy jest to duch okrutnego wojewody Stanisława Warszyckiego, który za życia urządził w lochach katownię dla niepokornych poddanych.

ZOBACZ: Wakacje dla niezależnych, czyli ABC podróżowania kamperem!>>

Mijając Okiennik Wielki - duży ostaniec z owalnym otworem w górnej części - szlak dociera do wsi Morsko, gdzie stoi XIV-wieczny zamek Bąkowiec (obecnie ruiny znajdują się na terenie Ośrodka Rekreacyjnego Morsko). Budowla, wzniesiona z lokalnego łamanego wapienia, świetnie wykorzystywała naturalne warunki obronne. Ta część Wyżyny znana jest wszystkim wspinaczom skałkowym w Polsce. Skały Podlesickie, Rzędkowickie i Kroczyckie w okolicach Podlesic oferują wymarzone warunki do uprawiania tego sportu. W sezonie letnim ściany skalne są wprost obklejone wspinaczami. Szlak u podnóża Góry Zborów (462 m n.p.m., rezerwat przyrody) zdąża do Bobolic. Tutejszy zamek królewski z XIV w. został oddany przez Ludwika Węgierskiego w lenno Władysławowi Opolczykowi (1370 r.). Po potopie szwedzkim popadł on w ruinę jak inne jurajskie warownie. Ze wzgórza można dostrzec zamek w pobliskim Mirowie. Wzniesiona przez Kazimierza Wielkiego rezydencja należała do prywatnych właścicieli, by w końcu trafić do rodu Myszkowskich. W XVIII w. popadła w ruinę. Stanowi ona przykład doskonałego wkomponowania budowli w skalny ostaniec. Obecnie jest własnością prywatną. Między Mirowem a Bobolicami ciągnie się skalna grań, będąca wspaniałym punktem widokowym na okolicę: Górę Mirowską (tu znajduje się otwór jednej z najgłębszych na Wyżynie jaskiń - Piętrowej Szczeliny o głębokości 45 m) i Skały Kroczyckie. Szlak przechodzi przez atrakcyjne tereny okolic Potoku Złotego (ruiny zamku Ostrężnik, rezerwat Parkowe, dworek Krasińskich i pałac Raczyńskich) oraz przez przecudne jesienią Góry Sokole, zwane ze względu na charakter krajobrazu miniaturowymi Beskidami.

Ostatnim orlim gniazdem na trasie są piękne ruiny w podczęstochowskim Olsztynie. Zamek górujący nad wsią był jednym z największych na Wyżynie. Do jego budowy prócz łamanego kamienia użyto także czerwonej cegły (górna część cylindrycznej wieży). Ludwik Węgierski przekazał go Władysławowi Opolczykowi. Ponownie do Korony przyłączył zamek Władysław Jagiełło. Budowla odgrywała istotną rolę w systemie obronnym granic kraju od strony Śląska. Jej poważne zniszczenia powstały w czasie oblężenia zamku przez wojska Maksymiliana III Hasburga (1587 r.). Dzieła zniszczenia dokonał pożar w 1722 r. Popadający w ruinę zamek był źródłem materiału budowlanego dla okolicy. We wrześniu w ruinach odbywa się festiwal sztucznych ogni i świateł laserowych.

Szlak Orlich Gniazd kończy się na Starym Rynku w Częstochowie .

Informacje praktyczne:

Ruiny zamku kazimierzowskiego, Ojców, 10 IV-V 10.00-17.45, VI-VIII 10.00-16.45, X 10.00-15.45, bilet normalny 2,5 zł, ulgowy 1,5 zł

Muzeum Przyrodnicze im. Władysława Szafera, Ojców, budynek dawnego hotelu Pod Łokietkiem, tel. 12 389 20 05 w. 208, 10 IV-30 X 9.00-15.00 (wt.-pt.), 10.00-16.00 (sb., nd.), pn. i poza sezonem zwiedzanie w grupach min. 15-osobowych po zgłoszeniu, bilet normalny 10 zł, ulgowy 7 zł

Muzeum Regionalne PTTK, Ojców, budynek "Bazar Warszawski", tel. 12 389 20 10

Zamek Pieskowa Skała, tel. 12 389 60 04, XI-III po dokonaniu zgłoszenia dla grupy min. 15 osób (wt.-pt.), 10.00-16.00 (sb., nd.), IV i X 10.00-16.00 (wt.-czw., sb., nd.), 10.00-13.00 (pt.), V-IX 9.00-17.00 (wt.-czw.), 9.00-13.00 (pt.), 10.00-18.00 (sb., nd.), bilet normalny 10 zł, ulgowy 7 zł, w pt. wstęp wolny, www.pieskowaskala.eu

Zamek Ogrodzieniec, tel. 32 673 22 20, IV 11.00-18.00, V-VIII 9.00-20.00 (codz.), IX 9.00-19.00 (codz.) X 9.00-16.00, bilet normalny 6 zł, ulgowy 5 zł

Dworek Krasińskich, Potok Złoty, ul. Kościuszki 11, tel. 34 327 81 91, III-X 9.00-17.00 (pn.-pt.), 10.00-18.00 (sb., nd.), XI-II 8.00-16.00 (pn.-pt.), 11.00-15.00 (sb., nd.), bilet normalny 4 zł, ulgowy 2 zł

Częstochowa, al. Najświętszej Marii Panny 65, tel. 34 324 34 12

Kraków, Rynek Główny 1 (Wieża Ratuszowa), tel. 12 433 73 10; ul. Wiślna 12, tel. 12 430 20 10

ZOBACZ: Warmia i Mazury. Cuda natury i kultury!>>

***

Opis wycieczki pochodzi z książki "Polska. 101 wycieczek" wydawnictwo Carta Blanca. Książka do kupienia w księgarni Carta Blanca >>