Polska. Nurkowanie na wrakach. Duchy z g喚bin Ba速yku

Na polskim Ba速yku rozegra造 si trzy najwi瘯sze tragedie morskie wszech czas闚, przy kt鏎ych katastrofa ?Titanica? wygl康a na niewinn st逝czk. Przez kilka lat prowadzi貫m w ich sprawie moje prywatne 郵edztwo
Szuka貫m niemieckich pasa瞠r闚 ocalonych z trzech okr皻闚, kt鏎e zabra造 na dno 20 tysi璚y ludzi. Znalaz貫m ich w Niemczech i w USA. Dotar貫m te do radzieckich marynarzy, kt鏎zy w czasie Wielkiej Wojny Ojczy幡ianej (u nas zwanej drug 鈍iatow) kilkoma torpedami pos豉li hitlerowskie stalowe kolosy na dno. Zanurkowa貫m te w Ba速yku, 瞠by na w豉sne oczy ujrze wraki titanik闚 Ba速yku.

Nurkowanie w Polsce. Ostatni wielki wrak Ba速yku

Wiosn 2004 roku marynarze z Biura Hydrograficznego Marynarki Wojennej opu軼ili w odm皻y Ba速yku podwodnego robota. Robot opad na g喚boko嗆 ponad 70 metr闚 i p造n掖 powoli, przesuwaj帷 si metr nad dnem. Wida by這, 瞠 p造nie nad obszarem usianym pozosta這軼iami po katastrofie. Na piachu le瘸造 ko軼i, czaszki, strz瘼y mundur闚 i wyposa瞠nia okr皻u. Obraz si zamazywa, czarno-bia貫 zdj璚ia ludzkich szcz徠k闚 pojawia造 si na ekranie monitora i znika造. Pojazd kierowa si w stron wielkiego stalowego cielska. Na ekranie wida by這 dzi鏏, ruf i mostek prawie 170-metrowego pasa瞠rskiego liniowca.

- Robot podp造n掖 do burty, zamajaczy造 okna pok豉du spacerowego. Secesja, troch modernizmu. - To by jeden z najbardziej eleganckich statk闚 niemieckiej floty okresu mi璠zywojennego - m闚i cudem ocala造 steward.

Jeszcze nie ma pewno軼i, co to za wrak. Polscy marynarze por闚nuj szczeg馧y jego budowy z planami konstrukcyjnymi r騜nych statk闚, kt鏎e znikn窸y przez ostatnie stulecie w falach Ba速yku. Jak ula pasuje jeden - niemiecki liniowiec zwodowany w przedwojennym Szczecinie. - Nie ma w徠pliwo軼i - to "Steuben" - wyrokuj wojskowi. Ostatni wielki wrak Ba速yku.

- "Steubena" zwodowano w 1923 roku w Szczecinie, pod zmienion p騧niej nazw "Mnchen" - opowiada mi Paul Niehaus, kt鏎y na "Steubenie" by stewardem, a dzi jest w豉軼icielem hotelu.

Ikona luksusu

Jednostka p造wa豉 w rejsy z Niemiec do USA i nazwana zosta豉 na cze嗆 pruskiego genera豉, który razem z Pu豉skim walczy w wojnie o niepodleg這嗆 Stanów Zjednoczonych. By豉 jednym z najstarszych niemieckich statków handlowych i jednym z pierwszych, który zacz掖 p造wa w rejsy dalekomorskie. W prospektach nazywano go "Pi瘯nym bia造m » Steubenem «". Nic dziwnego! Na zdj璚iach, jakie zachowa造 si z tamtego okresu, mo積a podziwia wysmakowane wn皻rza kabin inspirowane secesj, przytulne salony koncertowe i stylowe palarnie cygar. Damy w piórach smakuj帷e homary, adoruj帷y je d瞠ntelmeni w smokingach, wypr篹eni kelnerzy.

Czar prys 1 wrze郾ia 1939 roku - wraz z wybuchem II wojny 鈍iatowej statek zamiast wozi na urlop roze鄉ianych utracjuszy, zacz掖 pe軟i rol okr皻u-bazy. Na pok豉dzie zacumowanego w ba速yckich portach okr皻u nocowali i szkolili si hitlerowscy marynarze. Od 1 sierpnia 1944 roku "Steuben" s逝篡 jako transportowiec do przewozu rannych 穎軟ierzy z frontu wschodniego. W tym czasie elegancka biel kad逝ba dawno ju ust徙i豉 maskuj帷ym wojskowym odcieniom szaro軼i, a pok豉dy zeszpeci這 pojawienie si dzia貫k przeciwlotniczych.

- W po這wie stycznia 1945 roku "Steuben" zosta skierowany do dzia豉 w ramach "Operacji Hannibal" - opowiada Heinz Schoen, historyk-amator z Niemiec, kt鏎y sam bra w niej udzia i dokumentowaniu jej po鈍i璚i 篡cie. Motorem "Operacji Hannibal" by strach przed Sowietami. B造skawiczne sukcesy armii Stalina na froncie wschodnim powodowa造 panik w鈔鏚 mieszka鎍闚 Prus Wschodnich. Cywile z Warmii, Mazur, Suwalszczyzny i dzisiejszego Obwodu Kaliningradzkiego oraz ranni 穎軟ierze mieli by wi璚 przewo瞠ni przez Ba速yk na zach鏚. Akcja ta sta豉 si najwi瘯sz w historii operacj ewakuacyjn. Przez nieca貫 p馧 roku prawie 1100 statk闚 przewioz這 przez Ba速yk oko這 2,4 miliona ludzi.

- G堯wnym punktem zbi鏎ki uchod嬈闚 by豉 Pi豉wa niedaleko Kaliningradu. Tylko z tego jednego portu do rdzennych Niemiec przewiezionych zosta這 441 tysi璚y os鏏 - opowiada Schoen.

Obok "Steubena" - liniowca w III Rzeszy najelegantszego, w tej masowej ba速yckiej ucieczce bra te udzia liniowiec najs造nniejszy, "Wilhelm Gustloff". By dla hitlerowc闚 okr皻em-symbolem.

- Zwodowany w Hamburgu przez Hitlera w 1937 roku pe軟i funkcj flagowej jednostki organizacji "Kraft durch Freude", czyli "Si豉 przez Rado嗆" - m闚i Heinz Schoen, kt鏎y pracowa na jego pok豉dzie. "KdF" zapewnia豉 niemieckim robotnikom wypoczynek. Dzi瘯i "Gustloffowi" tysi帷e ubogich Niemc闚 po raz pierwszy zobaczy造 norweskie fiordy, Mader, Wyspy Brytyjskie i Morze 字鏚ziemne. Z g鏎 200-metrowej d逝go軼i statek nazwany zosta na cze嗆 zastrzelonego przez zamachowca przyw鏚cy szwajcarskiego NSDAP (wypromowanego na narodowo-socjalistycznego 鈍i皻ego). Wraz z wybuchem wojny okr皻 zosta uzbrojony i skierowany do s逝瘺y na froncie wschodnim, po czym na ponad cztery lata utkn掖 w Gdyni. Sta w porcie, pe軟i帷 funkcj koszar i bazy dla za堯g U-boot闚 - niemieckich okr皻闚 podwodnych.

- Fale przera穎nych uchod嬈闚 dociera造 do port闚, gdzie sta造 zakotwiczone okr皻y - do Pi豉wy, gdzie by "Steuben", i do Gdyni, gdzie czeka "Gustloff". Daliby wszystko, by dosta si na pok豉d - opowiada Schoen. Ilu ich wsiad這 na pok豉d "Gustloffa"? Nie wiadomo. Mo瞠 sze嗆, a mo瞠 10 tysi璚y ludzi. Pewnych danych nie ma.

- Ja na pok豉d "Steubena" w郵izgn窸am si przez okienko, pomogli mi marynarze - m闚i Helena Sichelshmidt, p馧 Polka, p馧 Niemka z Mazur. Do Pi豉wy sz豉 dwa tygodnie piechot. By豉 wycie鎍zona i przestraszona. Wspomina nieko鎍z帷 si rzek uchod嬈闚, noclegi w przypadkowych domach, g堯d, naloty sowieckich samolot闚 i srogi wschodnioeuropejski mr霩.

- Na "Steubenie", kt鏎y normalnie na pok豉d przyjmowa oko這 tysi帷a os鏏, w ostatnim rejsie zmie軼i這 si a 5200 os鏏 - wyja郾ia Joachim Wedekind, trzeci oficer. - Pierwsze雟two w dostaniu si na pok豉d mieli najci篹ej ranni 穎軟ierze.

- Wszystkie kajuty, sale i korytarze by造 zaj皻e przez rannych 穎軟ierzy. Takich jak ja - opowiada Gerhard D鞿ke, w czasie wojny 穎軟ierz Wehrmachtu, dzi emerytowany nauczyciel. "Gustloff" wyszed w morze 30 stycznia. "Steuben" 9 lutego 1945 roku. Oba p造n ze s豉b eskort, a ich kapitan闚 parali簑je my郵 o zagro瞠niu, kt鏎e czai si tu pod powierzchni siwych fal Ba速yku...

Bohater upad貫go imperium

To zagro瞠nie mia這 na imi Aleksander Iwanowicz Marinesko. I by這 31-letnim, zdolnym, przystojnym i odwa積ym kapitanem sowieckiego okr皻u podwodnego o symbolu S-13. - Na prze這mie 1944 i 1945 roku m鎩 ojciec stacjonowa w Turku w Finlandii - m闚i mi c鏎ka kapitana Tatiana Marinesko.

W sylwestra Marinesko pozna pewn Szwedk, z kt鏎 tak mu si mi這 ta鎍zy這, 瞠 zaproponowa jej wsp鏊ny wiecz鏎. Ta ma這, 瞠 si zgodzi豉, to jeszcze odprawi豉 z kwitkiem m篹czyzn, kt鏎y jej towarzyszy. Pech chcia, 瞠 w tym samym czasie w bazie prze這瞠ni bezskutecznie poszukiwali dow鏚cy S-13, by z nim om闚i plany bojowe. Jeden z marynarzy odnalaz Marinesko w restauracji i pr鏏owa sk這ni do powrotu do bazy. Na to Szwedka powiedzia豉: "Ja swego m篹czyzn odprawi豉m, to i ty odpraw swego". No i dow鏚ca wr鏂i na okr皻 dopiero rano.

Kiedy Marinesko pojawi si wreszcie w bazie, rozp皻a這 si piek這. Na koniec szef floty powiedzia: "Czekam na ciebie ze zwyci瘰twem" i wys豉 S-13 w morze.

Marinesko postanowi udowodni, na co go sta, i obra kurs na polskie wybrze瞠, by tam przyczai si na grubszego "zwierza". 30 stycznia zauwa瘸 nieprzyjacielskie statki. Goni ma造 konw鎩, jak si oka瞠 z這穎ny z "Gustloffa" i mikroskopijnej obstawy, i pr鏏uje przyj望 najlepsz pozycj do strza逝. Kilka minut po godzinie 21 odpala trzy torpedy. Wszystkie trafiaj w przedni cz窷 "Wilhelma Gustloffa".

- My郵a貫m, 瞠 鈍iat si ko鎍zy. Ludzie ton瘭i, uciekali, tratowali si i walczyli jak bestie o miejsca w szalupach - opowiada mi Schoen, kt鏎y si uratowa.

Ginie mi璠zy 5,5 a 9 tysi璚y os鏏. Marinesko przeczekuje kontratak niemiecki. Triumfuje. - To co, wracamy na p馧noc? - pyta go pierwszy oficer. - Wracamy... ale na patrol! - odpowiada Marinesko i rusza na dalsze polowanie.

Kolejna "zwierzyna" sama wpada mu w r璚e - w nocy z 9 na 10 lutego 1945 roku obserwuj帷a horyzont na wysoko軼i Ustki za這ga S-13 zobaczy豉 逝n z komin闚 starego tra這wca p造n帷ego pe軟 par ze "Steubenem". Zaczyna po軼ig i po kilku godzinach ustawia si do strza逝. Kiedy "Steuben" pojawia si na celowniku, Marinesko odpala dwie torpedy. Dziobu okr皻u dosi璕a jedna z nich. "Wystraczy" - m闚i Marinesko i odp造wa na p馧noc. Eksplozja na "Steubenie" jest tak pot篹na, 瞠 okr皻 natychmiast nabiera wody i przechyla si na burt.

- Spa貫m, kiedy obudzi mnie potworny huk. Bieg貫m w stron pok豉du. Po drodze s造sza貫m na korytarzach huk wystrza堯w - to pozbawieni nadziei ci篹ko ranni 穎軟ierze pope軟iali samob鎩stwa - opowiada Niehaus. Sam wyskoczy do wody z przywi您an do pasa tratw ratunkow. Helen Sichelshmidt wci庵n掖 pod wod wir - uratowa豉 si, ale straci豉 przyjaci馧k. Gerhard Depke wy這wiony z wody przez okr皻 eskorty zostaje uznany za zmar貫go. Kiedy si ockn掖, lekarz powiedzia szczerze: "Nikt tu panu najmniejszej szansy nie dawa".

Po oko這 20 minutach "Steuben" znika pod wod. Towarzysz帷e mu dwa okr皻y uratowa造 z lodowatej wody 659 os鏏. Zgin窸o oko這 4500. Na "Titanicu", najs造nniejszym zatopionym statku, kt鏎y zaw豉dn掖 masow wyobra幡i dzi瘯i filmowi Jamesa Camerona, 篡cie straci這 oko這 1,5 tysi帷a ludzi.

Sam Marinesko wraca do portu w Turku przekonany, 瞠 za "atak torpedowy stulecia", jak nazwano jego eskapad, dostanie zaszczytny tytu "Bohatera ZSRR". Nic z tego - cho w porcie czeka造 na za這g dwa pieczone prosiaki za dwa zatopione statki, to zwierzchnicy nie zapomnieli sylwestrowej niesubordynacji. Marinesko otrzyma mniej presti穎wy "Order Czerwonego Sztandaru". Wyczekiwany tytu "Bohatera ZSRR" dostaje dopiero po鄉iertnie - ostatnim dekretem Gorbaczowa w 1990 roku.

Wyprawa na "Gustloffa"

Poraniony torpedami "Wilhelm Gustloff", opadaj帷 na dno, rozpocz掖 drugie 篡cie legendy hitlerowskiej floty. 砰cie wraku. Owiane ju nie s豉w, lecz tajemnic, naznaczone 鄉ierci kilku p貫twonurk闚. Zosta zlokalizowany tu po wojnie - prawdopodobnie w 1948 roku - przez flot sowieck.

Nurkowie z ZSRR wrak le膨cy na g喚boko軼i 47 metr闚 penetrowali bez pardonu. 圭iany ci瘭i palnikami gazowymi, a nawet wysadzali. Czego szukali? Co znale幢i? Nie wiadomo. Pop造n掖em obejrze to, co z niego zosta這.

Miejsce jednej z najwi瘯szych tragedii morskich wszech czas闚 nie jest nijak oznaczone. Nie ma 瘸dnej boi, p豉wy - 瘸dnych 郵ad闚 na powierzchni. Obci捫ony dwiema wielkimi butlami ze spr篹onym gazem na plecach opadam w stron dna. Widoczno嗆 jest rewelacyjna - jakie 20 metr闚. "Jak nie Ba速yk" - my郵 sobie. Opadam na sko郾ie stercz帷 ruf. Jest gigantyczna! Robi nies造chane wra瞠nie. D瑿owe deski pok豉du s nienaruszone przez z帳 czasu. Podobnie reling. Na zewn徠rz wida wielkie blaszane litery g這sz帷e gotykiem: "Wilhelm Gustloff". Gdyby nie omu趾i zwisaj帷e z balustrady i delikatna warstwa osadu, mo積a by powiedzie, 瞠 okr皻 zaton掖 wczoraj. Zagl康am przez otwarte okienka - w 鈔odku pl徠anina desek i jakich drut闚. Kieruj si w stron 鈔鏚okr璚ia. Przep造wam pod stalowym sufitem i w 鈍ietle latarki ogl康am pl徠anin sieci rybackich, lin, pozosta這軼i po cumach i mas lu幡ego z這mu. Kawa貫k dalej wrak si "urywa". Od tego miejsca jest ju tylko pot篹ne zwalisko blach poszycia le膨cych jedne na drugich. To tu nurkowie radzieccy zacz瘭i u篡wa trotylu. Podp造wam bli瞠j. Pl徠anina 瞠lastwa. W jednym miejscu spomi璠zy blach wystaje... wojskowy but. "Dzi瘯uj, wystarczy" - m闚i sam do siebie.

Pi瘯ny bia造 "Steuben"

Kiedy polska Marynarka Wojenna odkry豉 wrak "Steubena", pojecha貫m do Waszyngtonu, do siedziby "National Geographic", 瞠by przekona redakcj do ekspedycji. Amerykanie wsparli mnie finansowo i dwa miesi帷e p騧niej wynaj皻ym 42-metrowym statkiem na czele 18-osobowej ekipy dop造n掖em do miejsca, gdzie spoczywa wrak.

Ba速yk by szary niczym burzowe chmury, a pogoda prawie sztormowa. Nie oci庵aj帷 si, wskakuj do wody - i to w doborowym towarzystwie! Razem ze mn nurkuj Jacek Ksi捫ak, 鈍ietny nurek i m鎩 przyjaciel, oraz Christoph Gerigk, fotograf podwodny, dwukrotny zdobywca najwy窺zego lauru w fotografii - nagrody World Press Photo, a tak瞠 jego asystent. Ka盥y ma na sobie po pi耩-sze嗆 butli do nurkowania nape軟ionych czterema r騜nymi gazami do oddychania a do g喚boko軼i 72 metr闚. Sprz皻 wa篡 oko這 100 kilogram闚, ale pod wod si tego nie czuje. Kiedy opadamy ku le膨cemu na dnie wrakowi "Steubena", z ka盥ym metrem nastr鎩 robi si coraz bardziej ponury. Na g喚boko軼i 35 metr闚 praktycznie zapada noc. W 鈍ietle lamp wida tylko lin przesuwaj帷 si przed oczami.

Stalowe cielsko wynurza si z mrok闚 Ba速yku, gdy jeste鄉y na g喚boko軼i 50 metr闚. Podp造wamy i zbli瘸my si do niego bardzo ostro積ie - kad逝b le篡 na boku i jest spowity ca逝nem sieci rybackich, w kt鏎e w ka盥ej chwili mo瞠my si zapl徠a. Jest parali簑j帷o zimno - woda ma 4 stopnie Celsjusza.

Po chwili oczy przyzwyczajaj si do ciemno軼i i w 鈍ietle reflektor闚 podziwiam zgrabny kszta速 kad逝ba zwie鎍zonego eleganckim relingiem i r闚ne rz璠y okr庵造ch bulaj闚. Gdy mijam pok豉d spacerowy, do g這wy cisn mi si my郵i o scenach sprzed ponad p馧wiecza, kt鏎e opowiadali mi 鈍iadkowie. Widz oczami wyobra幡i t逝m ludzi walcz帷ych o miejsce w szalupie. Przez wybite okna zagl康am do 鈔odka - tam zadziwiaj帷a pustka. Ani jednego przedmiotu, 瘸dnych sprz皻闚, baga篡. Wdzieraj帷a si woda wymiot豉 wszystko. Nie wchodzimy do 鈔odka wraku. Wszyscy uczestnicy naszej wyprawy byli zgodni, 瞠 ofiarom bez wzgl璠u na nasze przekonania nale篡 si szacunek. Odwiedzamy gr鏏, ale nie wchodzimy do niego. Robimy tylko jeden wyj徠ek, kiedy podczas kolejnego nurkowania dop造wamy do mostka kapita雟kiego. Od mojego rozm闚cy z USA - Joachima Wedekinda, oficera, kt鏎y z niego schodzi ostatni, wiem, 瞠 nikt tam nie zgin掖. Wp造wa wi璚 tylko sam Christoph i robi przepi瘯ne zdj璚ia - ko豉 sterowego, kompasu, wielkich okien, przez kt鏎e kapitan "Steubena" Karl Homann widzia zbli瘸j帷 si katastrof. Wok馧 wej軼ia, jak jakie upiorne firany, z這wr騜bnie wisz girlandy rybackich sieci. Kilka dni p騧niej docieramy te do gigantycznej dziury, jak w poszyciu zrobi wybuch torpedy. Ma 10 metr闚 d逝go軼i! Nic dziwnego, 瞠 "Steuben" tak szybko poszed na dno...

Nasza dwutygodniowa wyprawa na wrak "Steubena" mia豉 si ku ko鎍owi, gdy przyjecha doktor Heinz Peters, szef wydzia逝 kulturalnego Ambasady Niemiec w Polsce, by z這篡 ho責 poleg造m. - Niech narody zamieszkuj帷e wybrze瞠 Morza Ba速yckiego nigdy wi璚ej nie b璠 鈍iadkami wojny, poniewa zdarzenie, kt鏎ego pami耩 dzi czcimy, dosi璕這 ofiar, jako ostatnia i tragiczna konsekwencja wojny rozp皻anej przez ich w豉sny nar鏚 - powiedzia, sk豉daj帷 na wodzie ogromny bia這-czerwony bukiet. Kwiaty d逝go unosi造 si na wodzie, nim znikn窸y w odm皻ach.

Komentarze (20)
Polska. Nurkowanie na wrakach. Duchy z g喚bin Ba速yku
Zaloguj si
  • obywatelpiszczyk

    Oceniono 47 razy 43

    widz, 瞠 jednak nie wszystkie artyku造 w gazecie pisane s przez praktykant闚.
    Publikujcie wi璚ej pasjonat闚, droga gazeto, bo to a przyjemnie si czyta jak kto wie o czym pisze i pisze z pasj.

    Pozdrawiam autora.
    PS. zdj璚ie na pewno jest z jakiego ciep貫go morza, ale troch rozumiem redakcj. Zdj璚ia robione na 50-60 metrach w Ba速yku s do嗆 ma這 widowiskowe (generalnie g..o na nich wida)

  • Gość: klm

    Oceniono 13 razy 11

    Autor powinien tworzy literatur pi瘯n. Tak poetycko pisze.

  • kklement

    Oceniono 8 razy 6

    Wrak na zdj璚iu g堯wnym to chyba MS "Hamada", le篡 przy brzegu w miejscu zwanym Abu Ghusun na po逝dnie od Marsa Alam. Nurkowa貫m na nim jesieni ubieg貫go roku. Ale nie mia貫m tak cudnej wizurki jak na tym zdj璚iu...

  • Gość: neoart

    Oceniono 7 razy 5

    Witam.
    poczyta貫m komentarze.
    mo積a by這 lepiej foty dobra Salem to nie najlepszy wyb鏎, sporo jest zdj耩 wrak闚 Ba速yku i mo積a si by by這 postara::)

  • Gość: pocalujta_wujta

    Oceniono 7 razy 3

    Pasazerski liniowiec to chyba nie okret. Nie a bledu w terminologii? Poza tym bardzo ciekawie napisane wiec postaram sie nie czepiac ;)

  • s0ap

    Oceniono 1 raz 1

    To jest nurkowanie :)
    bopsi.com/video/free-fall

  • Gość: ale lipa!

    Oceniono 3 razy 1

    Dobre, zdj璚ie na pewno z brudnego ba速yku...

  • Gość: orsi

    Oceniono 34 razy 0

    Nie wsp馧czuj uciekinierom..
    Nie zapraszani, wle幢i w buciorach do m這dej 20-letniej Polski...Bilans musi wyj嗆 "na zero" !
    Kiedy przysz這 p豉ci za swoje "dobre uczynki" (m.in.Auschwitz, Birkenau i Stuthoff ) ...fina by przykry !

  • 3alfa.alfa

    Oceniono 26 razy -6

    Jedna rzecz rzuci豉 mi si w oczy. Jeden z tych dwustumetrowych kolos闚 zbudowano na pocz徠ku XX w. w Szczecinie.
    A dzi pod rz康ami ry瞠go mato豉 co???

    Jakie 瘸gl闚ki i kajaki

Aby oceni zaloguj si lub zarejestrujX