Wok馧 Pa豉cu Kultury

Ma造, ale gustowny - mia豉 szepn望 kr鏊owa Holandii, Juliana, na widok Pa豉cu Kultury. Ogromna budowla wzniesiona w latach 1952-55 wg projektu rosyjskiego architekta, Lwa Rudniewa, jako dar ZSRR dla Warszawy w chwili swego powstania by豉 drugim co do wysoko軼i wie穎wcem Europy. By豉 te przez kilkadziesi徠 lat symbolem zniewolenia Polski. Dzi jest wpisana do rejestru zabytk闚, a wn皻rza s prawdziw skarbnic dzie sztuki wykonanych w latach 50. przez najlepszych polskich artyst闚. Proponujemy zacz望 poznawanie Pa豉cu od spaceru wok馧 budynku.

W latach 50. Pa豉c zmieni sylwet Warszawy. Powsta w miejscu, gdzie do niedawna znajdowa造 si g瘰to zabudowane ulice pe軟e cz窷ciowo zrujnowanych domów. Przed wojn w kwadracie przez niego zajmowanym sta這 ponad 160 budynków. Cz瘰to po dwa na jednej posesji. Najbardziej znanym adresem jest dzi Z這ta 25. Tu po wojnie zamieszkali bohaterzy popularnego serialu "Dom". Adres jest jednak fikcj. Wypalon kamienic rozebrano ju bowiem w1946 roku. Obecnie w jej miejscu wznosz si masywne kolumny przed portykiem Teatru Dramatycznego.

Pod budow Pa豉cu zburzono wszystkie te domy, zlikwidowano dawne ulice. Dzi jedyn pami徠k np. po skrzy穎waniu Wielkiej i Chmielnej jest tablica wmurowana w posadzk placu Defilad. Ale Pa豉c Kultury to nie tylko budowla. To te przestrzenie publiczne wokó, ma貫 placyki wci郾i皻e mi璠zy ni窺ze partie budowli, park od strony 安i皻okrzyskiej oraz wiele elementów ma貫j architektury. Maj klasyczno-proletariacki smaczek, budz jednak szacunek solidno軼i wykonania, precyzj detalu i 瞠lazn konsekwencj, z jak zrealizowano ca這嗆.

Nasz spacer rozpoczynamy przed gównym wej軼iem do Pa豉cu Kultury. Sta闓y na schodach przed monumentalnym portykiem kolumnowym. Ogromne kolumny ob這穎no ciep造m wapieniem pi鎍zowskim. Ponad wej軼iem wypatrzymy p豉skorze嬌. Nie sposób ogarn望 jej wzrokiem. Zosta豉 tak usytuowana, 瞠 zauwa篡my j dopiero w ostatniej chwili. K喚bi si na niej cia豉 robotników, robotnic, ch這pów oraz przedstawicieli inteligencji pracuj帷ej. To alegoria w豉dzy socjalistycznej, pod której panowaniem, w pokoju, ludzie 篡j szcz窷liwie, a sztuka, nauka i kultura kwitn. Jeszcze kilka lat te mu, gdy zagl康ali鄉y pod znajduj帷y si nad wej軼iem neon, mo積a by這 od czyta wykuty w kamieniu napis: "Pa豉c Kultury i Nauki im. Józefa Stalina". Dzi jest on wstydliwie zas這ni皻y blach. Po bokach schodów siedz dwie granitowe postaci - Adam Mickiewicz autorstwa Stanis豉wa Horno-Pop豉wskiego i Miko豉j Kopernik wyrze嬌iony przez Ludwik Nitschow. Na wprost wej軼ia do Pa豉cu - na placu Defilad - wypatrzymy kamienn trybun.

Od strony Marsza趾owskiej ozdobiona jest or貫m. Ju w dniu otwarcia Pa豉cu 22 lipca 1955 r. na trybunie stan瘭i dostojnicy odbieraj帷y defilad wojskow oraz przemarsz socjalistycznej m這dzie篡. Prawdziwe morze gów wype軟i這 plac Defilad 24 pa寮ziernika 1956 r. Z trybuny do kilkuset tysi璚y mieszka鎍ów Warszawy przemawia nowo wybrany I sekretarz PZPR W豉dys豉w Gomu趾a. Przed gównym wej軼iem do Pa豉cu Kultury i Nauki omal nie stan掖 15-metrowy pos庵 Józefa Stalina. Mimo rozpisanego konkursu pos庵i przedstawione przez rze嬌iarzy tak dalece odbiega造 od ówczesnych oczekiwa, 瞠 realizacj od這穎no. Po pa寮zierniku 1956 r. nigdy ju do tego pomys逝 nie wrócono. Skr璚amy w prawo i po mini璚iu portyku Teatru Studio idziemy w lewo. Ogl康amy rze嬌y spoczywaj帷e na postumentach schodów oraz stoj帷e w niszach. Odwo逝j si one do ró積ych dziedzin sztuki, co uzasadnione jest funkcj pó軟ocno-wschodniego skrzyd豉 Pa豉cu mieszcz帷ego teatry Studio i Lalka. W pierwszej niszy ogl康amy alegori teatru z mask. Przy sporej dozie dobrej woli mo瞠my te ujrze w niej socrealistyczn wersj greckiej muzy. Posta w drugiej niszy ma rysy wyra幡ie 鈔odkowo-azjatyckie. W r瘯u trzyma k這sy. Taka rze嬌a w elewacji Teatru Lalka wydaje si absurdalna, gdyby nie to, 瞠 teatr po wsta w 1945 r. w Uzbekistanie. W trzeciej niszy ogl康amy alegori muzyki ze skrzypcami. Mijamy schody z wysokim, granitowym postumentem, na którym przy siad豉 masywna niewiasta z piórem i ksi捫k w r瘯u - poezja, z ca陰 pewno軼i ko販hozowa.

Za portykiem skr璚amy na lewo, mijaj帷 kolejny portyk kryj帷y wej軼ie do Teatru Lalka. Teatr Lalka za這篡豉 w1945 r. pochodz帷a ze Lwowa Janina Kilian-Stanis豉wska, plastyczka i krytyk sztuki. Nazwa豉 go Teatrem Marionetek "Niebieskie Migda造" i je寮zi豉 z nim po ZSRR na wielb陰dzie podarowanym pono przez Stalina. Do Polski Niebieskie Migda造 przyby造 w1946 r. w ramach akcji repatriacyjnej. Ju jednak bez wielb陰da. Obecna nazwa pochodzi z 1950 r., a do Pa豉cu Kultury teatr sprowadzi si w 1955 r. Podobno wn皻rze urz康zono wówczas wed逝g wskazówek Siergieja Obrazcowa, 鈍iatowej s豉wy rosyjskiego lalkarza.

Po lewej stronie ulicy ujrzymy 瞠liwn fontann z delfinami. Takie fontanny stoj z czterech boków Pa豉cu. Nieco dalej dostrze瞠my granitowy obelisk. Dwa takie obeliski niczym antyczne scenografie z rzymskich placów wznosz si po dwu stronach placu Defilad.

Dalej ci庵nie si park 安i皻okrzyski. Po zbudowaniu PKiN-u po dwóch jego stronach - od ul. Marsza趾owskiej i ul. 安i皻okrzyskiej - posadzono blisko 20 tys. drzew. By造 one darem ró積ych miast polskich. Mimo to na starych zdj璚iach teren wokó Pa豉cu Kultury wydaje si nieomal pusty. Podobnie w kultowym dzi filmie Andrzeja Wajdy "Niewinni czarodzieje" z 1960 r.

Mijamy pó軟ocn elewacj Pa豉cu. A cztery kondygnacje zajmuje znajduj帷y si tu Pa豉c M這dzie篡. Rozpocz掖 dzia豉lno嗆 5 kwietnia 1955 r., jeszcze przed oficjalnym otwarciem Pa豉cu Kultury. Pocz徠kowo przyjmowano tu wy陰cznie szkolnych prymusów. Dzi w zaj璚iach w46 pracowniach uczestniczy ok. 5 tys. uczniów. Na ozdobionym kandelabrami dziedzi鎍u przed Pa豉cem M這dzie篡 od kilku lat zim wylewana jest sztuczna 郵izgawka, a latem urz康zane s boiska do gry w koszykówk.

Za bocznym skrzyd貫m Pa豉cu M這dzie篡 skr璚amy w lewo i idziemy wzd逝 ul. Emilii Plater. Na schodach przy bocznym wej軼iu do Pa豉cu M這dzie篡 siedzi masywna po sta m這dzie鎍a z 這篡skiem w d這ni. Mo瞠 on symbolizowa zarówno wynalazczo嗆 jak i przemys precyzyjny.

W pierwszej niszy elewacji skrzyd豉 Pa豉cu M這dzie篡 od strony ul. Emilii Plater musku造 pr篹y dyskobol.

W drugiej niszy widzimy m這dzie鎍a wspartego na dziwacznym przedmiocie. Mo瞠 to by zarówno lemiesz, jak i 逝k.

W trzeciej niszy pr篹y swe mi窷nie m這da miotaczka kul.

Kolejna siedz帷a posta to masywna kobieta z ksi捫k otwart na kolanie i z rylcem w r瘯u.

Zaraz za skrzyd貫m Pa豉cu M這dzie篡 mijamy pot篹n bram na wewn皻rzny dziedziniec z dat budowy Pa豉cu: 1955. Na wewn皻rzny dziedziniec wje盥瘸li niegdy ni notable, dla których przy gotowano kompleks pomieszcze na zapleczu Sali Kongresowej.

Dochodzi my do Sali Kongresowej. Sala Kongresowa jest najwi瘯sz sal widowiskow w Warszawie. Jest podr璚znikowym przyk豉dem sztuki socrealizmu. To w tym wn皻rzu od 50. lat gra j najwybitniejsi muzycy 鈍iata. Tutaj te w czasach PRL-u odbywa造 si zjazdy partii. W璠ruj帷 wokó Sali Kongresowej, widzimy w niszach kolejne rze嬌y. Wszystkie trzymaj w d這niach ksi璕i lub rulony papieru.

W pierwszej niszy widzimy m這dego mieszka鎍a Afryki.

Kolejn nisz zaj窸a dziewczyna z jednej z republik Azji 字odkowej.

W trzeciej niszy stoi m這da Chinka w tradycyjnym fartuszku i z p璠zelkiem do malowania hase z my郵ami marksistowskich klasyków. W czasie gdy budowano pa豉c, wci捫 trwa豉 przyja潯 mi璠zy Chinami i Zwi您kiem Radzieckim.

Posta w czwartej niszy to sowiecka inteligentka.

W nast瘼nej znajdziemy posta m這dzie鎍a z tomem klasyków marksistowskich. To najcz窷ciej fotografowana rze嬌a Pa豉cu Kultury i Nauki. Ubrany w robociarski strój m篹czyzna trzyma pod pach ksi璕 z nazwiskami klasyków: Marks, Engels, Lenin. Pierwotnie by這 tu jeszcze jedno imi - Sta lin - zosta這 jednak usuni皻e po 1956 r.

W niszy szóstej widzimy kolejnego m這dzie鎍a z tomem klasyków. Na g這wie ma beret, a pod r瘯 zwój papieru.

Z siódmej niszy srogim wzrokiem rewolucjonistki patrzy na nas kolejna komsomo趾a.

Bez porównania 豉godniejszy wyraz twarzy ma egzotyczna dziewczyna w stroju arabskim czy mo瞠 bedui雟kim. Przystan窸a skromnie w ostatniej niszy.

Idziemy dalej, mijaj帷 po lewej rze嬌y na bocznej elewacji Muzeum Techniki. Pierwsza rze嬌a to siedz帷a ko販ho幡ica - na g這wie ma chust, a w d這niach snopek zbo瘸.

Dalej stoi pó軟aga posta m這dzie鎍a z modelem wie穎wca. Gdyby by ubrany, mo積a by uzna go za personifikacj architektury. Ale tak to raczej przedstawiciel szeroko poj皻ych rzesz robotników budowlanych.

W drugiej niszy widzimy górnika z bry陰 w璕la w d這ni i 鈍idrem pod pach.

W trzeciej - mechanika z kluczem i w kombinezonie.

Kolejna posta siedz帷a na cokole to górnik albo robotnik drogowy z m這tem pneumatycznym. Za portykiem skr璚amy w lewo i mijamy gówne wej軼ie do Muzeum Techniki. Otwarto je ju 22 lipca 1955 r., a pierwsza wystawa nosi豉 nazw "Post瘼 techniczny w s逝瘺ie cz這wieka". Dzi w muzeum znajdzie my m.in. jeden z dwóch w Warszawie fotoplastykonów i zrekonstruowany fragment chodnika kopalni. Idziemy dalej, ogl康aj帷 po逝dniow elewacj pa豉cu. I tu znajdziemy kolosalny portyk. Kryje on wej軼ie m.in. do wielosalowej Kinoteki. Kiedy by造 tu trzy kina: M這da Gwardia, Przyja潯 i Wiedza. Bilety kupowa這 si w jednej kasie. Pod nogami wypatrzymy tabliczk: " Tu by豉 ulica Chmielna". Na wprost wej軼ia do Kinoteki mi璠zy kamiennymi basenami fontann odnajdziemy zegar s這neczny . Mosi篹ne cyfry oznaczaj帷e godziny i rzymska data powstania zegara MCMLV wtopione s w bruk chodnika. Brakuje tu wskazówki. Jej funkcj pe軟i cz這wiek. Dochodzimy do kolejnego portyku na ty豉ch Teatru Dramatycznego i ponownie skr璚amy w lewo, ogl康aj帷 kolejne rze嬌y na elewacji skrzyd豉 mieszcz帷ego teatr. Pierwsza to wcielenie Erato - muzy poezji mi這snej. Ho瘸 dziewoja w rozwianym p豉szczu i z tamburynem w r瘯u to zapewne socrealistyczna Terpsychora, muza ta鎍a. W Warszawie pocz徠ku lat 50. ta鎍zono ta鎍e ludowe. Nie na balach, ale na wieczornicach organizowanych np. w urodziny Bieruta. "Ta鎍zy這 si >>Sz豉 dzieweczka<< i inne rytmy ludowe oraz piosenk >> Gimnastyka<<. Przebój ten wszyscy uwielbiali鄉y (...), bo by to jedyny wówczas utwór dozwolony utrzymany w parzystym rytmie" - pisa豉 Agnieszka Osiecka w ksi捫ce "Szpetni czterdziestoletni".

Posta z d逝tem w trzeciej niszy to bez w徠pienia personifikacja rze嬌y.

Ostatnia, siedz帷a posta robotnika trzyma w d這ni wielkie ko這 z瑿ate. To by mo瞠 alegoria przemys逝. Tematyka niezrozumia豉 na elewacji skrzyd豉 teatralnego. Skr璚amy ponownie w prawo i stajemy na gównym placyku przed Pa豉cem Kultury. Z lewej widnieje niezwykle okaza造 portyk Teatru Dramatycznego. Powsta ju w 1949 r. jako Teatr Domu Wojska Polskiego. Pocz徠kowo mia jednak siedzib w sali by貫go Teatru Pota鎍ówka przy ul. Królewskiej. Do po逝dniowo-wschodniego skrzyd豉 Pa豉cu Kultury i Nauki sprowadzi si w1955 r. Próby pierwszego spektaklu - "Wesele" - odbywa造 si jeszcze na korytarzach. Dwa la ta pó幡iej zmieniono nazw na Teatr Dramatyczny Miasta Sto貫cznego Warszawy. Pa豉c Kultury to jeden z pierwszych budynków w Warszawie zaopatrywanych w ciep這 sieciowe przez EW SA, dzisiejszy Vattenfall Heat.

Czytaj wi璚ej w Spacerownikach Warszawskich - cz窷 I i II

Spacerownik Warszawski, cz窷 I / Kulturalnysklep.pl