Zamki w Polsce. Zamki i pałace jak z bajki!

Niektóre zamki i warownie możemy podziwiać dziś w znakomitym stanie mimo zmiennych kolei losu. Budowle te niejednokrotnie popadały w ruinę, ale w lepszych czasach - po gruntownej renowacji - znów odzyskiwały dawną świetność. Wiele z nich pełni obecnie funkcje eleganckich pałaców.
Zamki w Polsce - Baranów Sandomierski / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Baranów Sandomierski / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Baranów Sandomierski / Zamki w Polsce, wyd. Dragon

Zamki w Polsce - Baranów Sandomierski (woj. podkarpackie)

Zamki w Polsce - Baranów Sandomierski (woj. podkarpackie)

W XV w. w miejscu zamku stał dwór obronny Baranowskich, potem majątek był własnością Kurozwęckich. Córka, Barbara, poślubiła Andrzeja Górkę, wnosząc w posagu Baranów. W 1569 r. Górka sprzedał go Rafałowi Leszczyńskiemu.

Na miejscu dworu Leszczyńscy wznieśli okazałą rezydencję, a Andrzej uczynił z niej siedzibę rodu. Zamek na planie prostokąta miał trzy skrzydła oraz wewnętrzny dziedziniec, od południa zamknięty ścianą z prostokątną wieżą, w której umieszczono bramę główną. W czterech rogach stały baszty z hełmami. Dziedziniec z trzech stron otaczały dwukondygnacyjne krużganki.

Od 1677 r. jej właścicielem był książę Dymitr Wiśniowiecki. W XVIII w. zamek należał do wielu rodów: Sanguszków, Małachowskich, Potockich. W 1795 r. przejęli go Krasiccy: odnowili wnętrza, powiększyli bibliotekę. Po pożarze brak funduszy nie pozwolił już na kolejną odbudowę. Podupadły obiekt kupił Feliks Dolański. Baranów był zamieszkany do wybuchu wojny.

f

Zamki w Polsce - Baranów Sandomierski / Zamki w Polsce, wyd. Dragon

Po wojnie zniszczony zamek przejął Skarb Państwa, a w 1968 r. przekazał go kombinatowi siarkowemu. W odrestaurowanych wnętrzach urządzono muzeum i reprezentacyjne sale. Od 1997 r. właścicielem rezydencji jest Agencja Rozwoju Przemysłu. Obecny wygląd zamku niewiele się zmienił od czasów Leszczyńskich. Otoczony pięknym parkiem, odnowiony i zadbany, nazywany jest Małym Wawelem.

Tekst pochodzi z książki "Zamki w Polsce" wydawnictwa Dragon.

h

Zamki w Polsce - Czocha / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Czocha / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Czocha / Zamki w Polsce, wyd. Dragon

Zamki w Polsce - Czocha (woj. dolnośląskie)

Zamki w Polsce - Czocha  (woj. dolnośląskie)

Obronny zamek graniczny wznosi się we wsi Czocha, niedaleko Leśnej, nad Zalewem Leśniańskim na Kwisie. Powstał w II połowie XIII w. jako warownia obronna strzegąca północnej granicy Czech. Inicjatorem budowy był król czeski, Wacław II. W 1315 r. książę piastowski, Henryk Jaworski, ożenił się z Agnieszką, córką Wacława II, która otrzymała zamek oraz okoliczne tereny w posagu. W 1345 r. Henryk zawarł porozumienie z siostrzeńcem, Bolkiem II Świdnickim, i rok później przekazał mu księstwo jaworskie wraz z zamkiem Czocha. Księstwo świdnicko-jaworskie było silne gospodarczo i militarnie. Pod koniec życia Bolka II zbliżono się z dworem czeskim, a potwierdzeniem tej bliskości było małżeństwo bratanicy Anny z królem Karolem IV. Zawarto też wtedy porozumienie o dziedziczeniu, gdyż Bolko był bezdzietny. Po śmierci jego i żony Agnieszki księstwo świdnicko-jaworskie wraz z zamkiem Czocha zostało włączone do Czech. Zamek stracił wówczas swoje znaczenie strategiczne i od tej pory był siedzibą rodów rycerskich.

Od połowy XV w. przez 250 lat panami na zamku byli możni z rodu von Nostitz. W tym czasie dwukrotnie przebudowali twierdzę w stylu renesansowym oraz dostosowali ją do założeń obronnych uwzględniających walkę z użyciem broni palnej, wznosząc basteje. Podczas wojny trzydziestoletniej Czocha skutecznie oparła się wojskom szwedzkim. Po zakończeniu wojny budowla uzyskała formę okazałej rezydencji, a głęboką fosę zamieniono na zwierzyniec, budując nad nią most. Na początku XVIII w. warownię kupił wpływowy dworzanin króla Augusta II Mocnego, Jan Hartwig von Uechtritz. 17 sierpnia 1793 r. w zamku wybuchł groźny pożar. W jego wyniku zniszczone zostały dachy, zamkowa wieża, część pomieszczeń mieszkalnych, zbrojownia, cenne archiwum zamkowe oraz bogate zbiory dzieł sztuki. Właściciele przystąpili do odbudowy w następnym roku. Kolejną rekonstrukcję przeprowadzono w latach 1909-1914, po zakupie zamku przez drezdeńskiego przemysłowca, producenta cygar,  Ernesta Gütschowa. Odbudowę, która unowocześniła wnętrza i odtworzyła stylowy nastrój zamku, przeprowadził znany berliński architekt, Bodo Ebhardt. Inspiracją dla niego była rycina z zamkiem Czocha z 1703 r. Nowy właściciel miał dobre stosunki z dworem carskim, a po rewolucji z rosyjskimi emigrantami, od których kupował cenne przedmioty. W zamku mieszkał do marca 1945 r. Opuszczając go, wywiózł najcenniejszą część wyposażenia.

Podczas II wojny światowej w zamku Czocha mieściła się szkoła szyfrantów Abwehry. Prawdopodobnie przechowywano tu urządzenie do deszyfracji radzieckich depesz. Po wojnie budowla przechodziła zmienne koleje losu, skradziono wiele cennego wyposażenia. W 1952 r. zamek Czocha przekazano Wojsku Polskiemu. Do 1996 r. znajdował się tutaj Wojskowy Dom Wypoczynkowy. Organizowane były dwutygodniowe turnusy dla wojskowych oraz ich rodzin.

Zamek jest otwarty dla zwiedzających codziennie od 10.00 do 16.30 (listopad, grudzień, styczeń, luty), w sezonie (od marca do października) od 10.00 do 17.30. Zamek zwiedza się z przewodnikiem. Warto pospacerować też po terenie wokół zamku.

Piękne zabudowania zamku były miejscem akcji kilku polskich filmów: Gdzie jest generał?, Wiedźmin, Legenda, seriali Tajemnica twierdzy szyfrów, Dwa światy oraz Pierwsza miłość. W zabytkowych budynkach gospodarczych blisko bramy wejściowej urządzono niewielkie muzeum, w którym zgromadzono m.in. rekwizyty z planów filmowych.

Tekst pochodzi z książki "Zamki w Polsce" wydawnictwa Dragon.

h

Zamki w Polsce - Gołuchów / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Gołuchów / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Gołuchów / Zamki w Polsce, wyd. Dragon

Zamki w Polsce - Gołuchów (woj. wielkopolskie)

Zamki w Polsce - Gołuchów  (woj. wielkopolskie)

Początki zamku związane są z Leszczyńskimi, którzy wybudowali tu otoczony fosą dwór obronny z czterema wieżami. Pod koniec XVI w. rezydencję rozbudowano. Powstał nowy budynek mieszkalny z basztą i krużgankami, a oba domy połączono skrzydłami, tworząc wewnętrzny dziedziniec. Późniejsze zmiany właścicieli i brak opieki spowodowały, że na początku XIX w. zamek był w ruinie. Uratowali go kolejni właściciele, Działyńscy. W wyniku zawirowań historycznych plany odbudowy przeciągały się, dopiero Izabela z Czartoryskich Działyńska przekształciła zamek w muzeum dla swych zbiorów grafiki i rzemiosła artystycznego. Nowy budynek przebudowano w ulubionym przez właścicielkę stylu francuskiego renesansu, stary dwór zburzono, pozostawiając trzy narożne baszty, a na jego miejscu urządzono taras.

W czasie wojny większość zbiorów wywieźli Niemcy, a zamek zniszczono. Prace konserwatorskie przywróciły mu dawny wygląd. Usytuowany w starym parku, nad Trzemną, z wysokimi, krytymi łupkiem dachami, smukłymi kominami i detalami kamieniarskimi z różnych stron Europy jest przykładem francuskiego neorenesansu. Obecnie działa tu muzeum, którego ekspozycja nawiązuje do dawnych zbiorów Izabeli Działyńskiej.

Tekst pochodzi z książki "Zamki w Polsce" wydawnictwa Dragon.

h

Zamki w Polsce - Kliczków / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Kliczków / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Kliczków / Zamki w Polsce, wyd. Dragon

Zamki w Polsce - Kliczków (woj. dolnośląskie)

Zamki w Polsce - Kliczków  (woj. dolnośląskie)

Początki zamku sięgają XIII w., kiedy to Bolko I Surowy, książę świdnicko-jaworski, zlecił budowę warowni granicznej ochraniającej księstwo przed najazdem ze strony sąsiednich Czech. Pod koniec XIV w. wraz z utratą niezależności księstwa świdnicko-jaworskiego obiekt przestał mieć znaczenie strategiczne, przekształcając się z czasem w założenie zamkowo-folwarczne zarządzane przez kolejnych lenników króla czeskiego. Jako pierwszy na trwałe wpisał w historię zamku ród Rechenbergów, w rękach których warownia pozostawała prawie przez 250 lat.

W połowie XVI w. Kacper Średni rozpoczął renesansową przebudowę zamku. Rozbudowana rezydencja miała dwie sale balowe, kaplicę, dwadzieścia pięknych komnat i salę dworską na najwyższej kondygnacji, czym nawiązano do średniowiecznej tradycji warowni książęcych. Dodatkowo były tu dwa dziedzińce oraz zabudowania pomocnicze. Podczas wojny trzydziestoletniej Kliczków przeżywał trudne czasy. Dwukrotnie stacjonowały tu wojska cesarskie, które dopuszczały się gwałtów i grabieży. Zamek sprzedano rodzinie von Schellendorf, która po latach przeprowadziła kolejną modernizację siedziby. Zmodernizowano wnętrza, w parku założono aleje lipowe, zbudowano barokowe fontanny oraz nową kaplicę. Powstał też nowy wjazd zwany Lwią Bramą.

W 1747 r. rezydencja po raz kolejny zmieniła gospodarza. Kupił ją Seyfried von Promnitz, a po jego śmierci wdowa wniosła zamek jako wiano do rodziny Solms-Tecklenburg, do której należał do 1945 r. W XIX w. renesansowy dwór wzbogacono o neogotycką wieżę i nową ujeżdżalnię. Dzisiejszy wygląd pałac zawdzięcza hrabiemu Fryderykowi zu Solms-Baruthowi, dzięki któremu powstało założenie w stylu francuskiego renesansu, angielskiego gotyku i włoskiego manieryzmu, nawiązujące swą formą do słynnych zamków nad Loarą. Otoczenie pałacu na nowo zaprojektował Edward Petzold, który założył 80-hektarowy park w stylu angielskim z elementami romantycznymi, rodowym mauzoleum i cmentarzem dla ulubionych koni księcia.

g

Zamki w Polsce - Kliczków / Zamki w Polsce, wyd. Dragon

Po nieudanym zamachu na Hitlera w 1944 r. członków rodziny aresztowało gestapo, a zamek skonfiskowano, wywożąc najcenniejsze rzeczy. Po zakończeniu wojny pozostałe dobra rozkradziono, a obiekt coraz bardziej niszczał. Po kilku nieudanych próbach renowacji, w roku 1999 nowy właściciel, wrocławska firma Integer SA, podjęła się jego odbudowy. Obecnie jest to malowniczy zespół dwóch dziedzińców otoczonych skrzydłami mieszkalnymi w stylu neorenesansowym i neogotyckim, najstarsza, średniowieczna część zamku jest w skrzydle południowo-zachodnim. Zabytek pełni dziś funkcję ośrodka szkoleniowo-wypoczynkowego z luksusowym hotelem oraz pełnym zapleczem rekreacyjno-gastronomicznym. W jego wnętrzach zachowały się pięknie odrestaurowane pomieszczenia, m.in. dawna Biblioteka, Sala Dworska, zwana niegdyś Białą, Sala Kominkowa z dwupiętrowym piecem na sześciu nóżkach i Sala Teatralna, którą zdobi okazała polichromia z motywem myśliwskim. Zamek udostępniono turystom, jednak wnętrza można zwiedzać indywidualnie tylko w weekendy i święta.

Tekst pochodzi z książki "Zamki w Polsce" wydawnictwa Dragon.

h

Zamki w Polsce - Kórnik / Zamki w Polsce, wyd. Dragon / Fot. Michał Kram Zamki w Polsce - Kórnik / Zamki w Polsce, wyd. Dragon / Fot. Michał Kram Zamki w Polsce - Kórnik / Zamki w Polsce, wyd. Dragon / Fot. Michał Kram

Zamki w Polsce - Kórnik (woj. wielkopolskie)

Zamki w Polsce - Kórnik  (woj. wielkopolskie)

W otoczeniu zadbanego parku można obecnie podziwiać piękną neogotycką rezydencję, która powstała w efekcie wielokrotnie przeprowadzanych modernizacji średniowiecznego zamku rycerskiego. Wzniesiono go na początku XV w., kiedy właścicielem Kórnika został kanonik gnieźnieński i kanclerz kapituły w Poznaniu, Mikołaj Górka.

Zamek składał się z dwóch 3-piętrowych skrzydeł połączonych murem od północy i wjazdem od strony południowej. W południowo-wschodnim narożniku wzniesiono cylindryczną wieżę, pozostałe naroża wzmocniono szkarpami. Wzdłuż skrzydła zachodniego biegł wsparty na arkadach kryty ganek. Całe założenie zajmowało niewielką wysepkę otoczoną fosą. Wjazd wiódł przez zwodzony most i wybudowaną w kształcie wieży bramę z opuszczaną, okutą drewnianą kratą. W 1565 r. kolejny przedstawiciel rodu Górków przystąpił do rozbudowy rezydencji. Powstało dwukondygnacyjne skrzydło północne z dwoma wieżami, między którymi poprowadzono kryty dachem ganek.

Kórnik był z pewnością jedną z bogatszych i piękniejszych rezydencji magnackich, gdyż podejmowano tu ważnych gości, np. zdążającego do Warszawy na koronację Henryka Walezego. Po bezpotomnej śmierci Stanisława Górki w 1592 r. zamek odziedziczył jego siostrzeniec, Jan Czarnkowski, kasztelan sanocki. W 1604 r. dokonał on ze swym bratem Andrzejem wymiany dóbr kórnickich na miasto Wronki i osiem wsi. Nowy właściciel wkrótce sprzedał zamek jednemu z najbogatszych magnatów Wielkopolski, Zygmuntowi Grudzińskiemu. Z kolei jego następca, Andrzej Karol Grudziński, odsprzedał Kórnik Zygmuntowi Działyńskiemu.

Na początku XVIII w. nowi właściciele przekształcili zamek w pałacową rezydencję. Zlikwidowano dachy i rozebrano gotycki budynek bramny, całość, wraz z wewnętrznym dziedzińcem, nakryto nowym łamanym dachem. Wokół zamku założono rozległy park, do którego prowadziło dawne wejście południowe. Ostatnia przebudowa miała miejsce w pierwszej połowie XIX w. Jej inicjatorem był Tytus Działyński, który zgodnie z panującą modą nadał rezydencji charakter romantycznej budowli obronnej. Jego wnuk, hrabia Władysław Zamoyski, w 1924 r. przekazał Kórnik z jego bogatymi zbiorami państwu polskiemu.

Obecnym gospodarzem rezydencji jest Polska Akademia Nauk. Mieści się tu Biblioteka Kórnicka z cennym księgozbiorem, pracownie naukowe, a także muzeum z bogatą kolekcją obrazów, rzeźb, militariów oraz trofeów myśliwskich. Dodatkową atrakcją kórnickiego zamku jest rozległy stary park z rzadkimi okazami drzew i krzewów.

Tekst pochodzi z książki "Zamki w Polsce" wydawnictwa Dragon.

h

Zamki w Polsce - Krasiczyn / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Krasiczyn / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Krasiczyn / Zamki w Polsce, wyd. Dragon

Zamki w Polsce - Krasiczyn (woj. podkarpackie)

Zamki w Polsce - Krasiczyn (woj. podkarpackie)

W XVI w. Stanisław Krasicki rozbudował rodzinną siedzibę, obronny dwór nad brzegiem Sanu. Powstało założenie obronne z czterema basztami ze strzelnicami i skrzydłem mieszkalnym wzdłuż muru północnego. Z dwóch stron zamek otaczało rozlewisko, z pozostałych - fosa i wał. Wjazd prowadził przez groblę i zwodzony most. Jednocześnie  Krasicki niedaleko założył miasto, które również nazwał Krasiczynem.

Kolejne prace rozpoczął Marcin Krasicki, który po wielu latach uczynił z Krasiczyna wspaniałą rezydencję. W rozbudowanym skrzydle północnym umieszczono pokoje właściciela oraz reprezentacyjną komnatę, Izbę Stołową Wielką Królewską. Nadbudowano baszty i nazwano je: Boska (późniejsza kaplica), Papieska, Królewska i Szlachecka, co miało symbolizować wieczny porządek, rolę Kościoła, króla oraz szlachty. Cały zamek otynkowano i ozdobiono techniką sgraffitową i płaskorzeźbami. Budynki zwieńczono attyką.

g

Zamki w Polsce - Krasiczyn / Zamki w Polsce, wyd. Dragon

Po śmierci Marcina Krasickiego w 1633 r. Krasiczyn odziedziczył jego bratanek Konstanty, którego córka Urszula była kolejną panią zamku. Potem trafił on ręce Jana Tarły. Za jego życia rezydencję najechały wojska carskie i Kozacy. Zrabowano wyposażenie, zdewastowano kaplicę, zburzono Basztę Papieską. W 1751 r. zamek odziedziczyła Ludwika z Mniszków Potocka. Przeprowadzono prace remontowe, nadbudowano skrzydło północne i otynkowano zamek, niszcząc, niestety, sgraffita. W ciągu następnych stu lat zamek miał kilku właścicieli. Gdy panem na Krasiczynie był Leon Sapieha, w 1852 r. wybuchł pożar, który zniszczył wnętrza, ocalała tylko kaplica w Baszcie Boskiej. Po zniszczeniach w czasie I wojny światowej trudności finansowe pozwoliły właścicielom tylko na doraźne remonty, a kolejne straty przyniosła II wojna.

Prace konserwatorskie podjęto na początku lat 70. XX w. i nadal trwają, ale zamkowi w znacznym stopniu przywrócono dawny splendor.

Tekst pochodzi z książki "Zamki w Polsce" wydawnictwa Dragon.

h

Zamki w Polsce - Książ / Shutterstock Zamki w Polsce - Książ / Shutterstock Zamki w Polsce - Książ / Shutterstock

Zamki w Polsce - Książ (woj. dolnośląskie)

Zamki w Polsce - Książ  (woj. dolnośląskie)

W XIII w. zamek rozbudował książę świdnicko-jaworski, Bolko I i przeniósł tu swą siedzibę. Wacław II Luksemburczyk przeznaczył Książ na siedzibę starostów. W 1509 r. Książ kupił Konrad Hoberg (od 1714 r. Hochberg) i aż do 1941 r. zamek był siedzibą rodu. W XVI w. przeprowadzono przebudowę gotyckiej budowli na renesansową rezydencję. Zamek składał się z wieży i budynku książęcego. Na dolnym dziedzińcu były zabudowania gospodarcze. Całość otoczono wałami, murami i głęboką fosą. Po wojnie trzydziestoletniej rozebrano fortyfikacje i założono ogrody. W 1705 r. Ernest Maksymilian Hochberg przekształcił rezydencję w bajkowy pałac. W XIX w. Hochbergowie uzyskali tytuł książęcy. Dzięki koligacjom weszli w posiadanie dóbr pszczyńskich i nazwali się Hochberg von Pless. W 1891 r. Henryk XV ożenił się z Marią Teresą, zwaną Daisy, która została panią na zamku po rozpadzie związku, gdzie mieszkała do 1941 r.

Zniszczony zamek zaczęto remontować w 1956 r. Dzisiaj można oglądać kilka pięknie odnowionych sal i pospacerować po ogrodach.

h

Zamki w Polsce - Książ / Shutterstock

Tekst pochodzi z książki "Zamki w Polsce" wydawnictwa Dragon.

h

Zamki w Polsce - Lublin / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Lublin / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Lublin / Zamki w Polsce, wyd. Dragon

Zamki w Polsce - Lublin (woj. lubelskie)

Zamki w Polsce - Lublin  (woj. lubelskie)

Na miejscu obecnego zamku w XII w. istniał gród kasztelana. W XIII w. przeprowadzono prace fortyfikacyjne. W obrębie wałów stanęła wieża mieszkalno-obronną, miejsce ostatecznej obrony, potem zbudowano kolejną wieżę. Na początku XIV w. część wałów zastąpiono murem, a młodszą basztę przebudowano na kaplicę św. Trójcy. Gdy Kazimierz Wielki zajął Ruś Czerwoną, sprzymierzeni z nią Tatarzy spustoszyli Lublin i bezskutecznie oblegali zamek. Król wkrótce rozbudował warownię - dobudowano Basztę Żydowską.

W czasach Jagiełły podwyższono kaplicę i ozdobiono ją polichromią. Kazimierz Jagiellończyk często bywał na zamku lubelskim, do Lublina zwołał zjazd Korony i Litwy, tutaj też pod kierunkiem Jana Długosza kształcili się jego synowie. Za czasów Zygmunta Starego rozbudowano zamek. Wzniesiono kompleks bramny z wieżą, zbudowano kolejną basztę, podwyższono pałac książęcy. W jego przyziemiu było więzienie, na pierwszym piętrze urząd starosty, skarbczyk i komory, górną kondygnację zajmowały pomieszczenia królewskie. Potem w północnej części dziedzińca wzniesiono kamienicę Grodzką, przeznaczoną na urzędy. Zabudowania zwieńczono attyką, a na wieży umieszczono zegar.

W połowie XVI w. zamek zaczął niszczeć, ale jego remont odsunął się w czasie. W latach 1655-1657 Lublin zajmowały i splądrowały wojska kozackie, moskiewskie, szwedzkie i węgierskie. Zniszczonego zamku już nie odbudowano. W 1743 r. na terenie zamkowym wzniesiono budynki kancelarii i archiwum, a wkrótce budynek bramy wjazdowej przeznaczono na mieszkania. Na początku XIX w. zamek wykorzystywano jako skład budowlany. Zbudowano więzienie, zachowując jedynie kaplicę i wieżę. W czasie II wojny światowej hitlerowcy urządzili na zamku więzienie. Po wyzwoleniu więzienie istniało jeszcze do 1954 r., potem w zamku urządzono muzeum.

Tekst pochodzi z książki "Zamki w Polsce" wydawnictwa Dragon.

h

Zamki w Polsce - Nowy Wiśnicz / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Nowy Wiśnicz / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Nowy Wiśnicz / Zamki w Polsce, wyd. Dragon

Zamki w Polsce - Nowy Wiśnicz (woj. małopolskie)

Zamki w Polsce - Nowy Wiśnicz  (woj. małopolskie)

Dobrze zachowany zamek bastionowy, przykład architektury obronnej wczesnego baroku, wznosi na jednym ze wzgórz. Warownia powstała na początku XV w. na miejscu wcześniejszego grodu. Wzrost pozycji społecznej kolejnych właścicieli, ich status majątkowy oraz powiązanie z dworem spowodowały, że pierwotna strażnica rozwinęła się w okazały zamek. Przypuszczalnie składał się z budynku mieszkalnego otoczonego murem oraz dwóch narożnych baszt.

Kolejny właściciel w latach 1615-1621 przekształcił Wiśnicz w potężną twierdzę z fortyfikacjami bastionowymi. Powstały one na planie pięcioboku, a od strony największego zagrożenia wzniesiono bastion z nasypu ziemnego. Pozostałe cztery bastiony miały kazamaty ze stanowiskami strzelniczymi. Na rogach bastionów wybudowano wieżyczki obserwacyjne, a bastiony połączono murami kurtynowymi. Urządzono w nich pomieszczenia dla służby i wojska, a na wyższych poziomach dla dworzan i oficerów. Wjazd prowadził mostem, na trzech kamiennych arkadach, nad fosą i bramę z pięknym portalem. Budynek mieszkalny starego zamku przebudowano na rezydencję właściciela, odnowiono i podwyższono stare wieże, do zamku dobudowano też kaplicę.

W pobliżu zamku wzniesiono ufortyfikowany klasztor, więc zespół uchodził za niemożliwy do zdobycia. Jednak w czasie potopu szwedzkiego zamek poddał syn Stanisława Jerzego Lubomirskiego - Szwedzi zdobyli klasztor i mogli stamtąd prowadzić ostrzał artyleryjski. Skapitulował, chcąc ratować rodową siedzibę, ale nie uchroniło to zamku przed rabunkiem i dewastacją. W wyniku kolejnych zmian właścicieli zamek trafił w ręce rodu Potockich i był ich własnością przez kilka pokoleń. Opustoszał po pożarze w 1831 r. W latach późniejszych zamek należał do Zamoyskich, Straszewskich i Lubomirskich. Na początku XX w. przeprowadzono pierwsze prace zabezpieczające. Przerwane przez wybuch II wojny światowej, zostały wznowione w 1949 r. W zamku działa muzeum, można zobaczyć piękny budynek zamkowy, baszty i kaplicę. Zachowały się też fortyfikacje bastionowe oraz brama wjazdowa z kartuszem Lubomirskich.

Tekst pochodzi z książki "Zamki w Polsce" wydawnictwa Dragon.

h

Zamki w Polsce - Pieskowa Skała / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Pieskowa Skała / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Pieskowa Skała / Zamki w Polsce, wyd. Dragon

Zamki w Polsce - Pieskowa Skała (woj. małopolskie)

Zamki w Polsce - Pieskowa Skała (woj. małopolskie)

Przy ważnym szlaku handlowym z Krakowa na Śląsk wzniesiono jeden z najcenniejszych zabytków architektury w Polsce, renesansowy zamek w Pieskowej Skale. Reprezentuje on najpiękniejsze wzory renesansu włoskiego oraz rzadko spotykanego w Polsce renesansu niderlandzkiego, a jego założenie architektoniczne wzorowano na Zamku Królewskim na Wawelu. Warownia wznosi się na wyniosłej skalnej platformie, której trzy urwiste pionowe zbocza tworzyły naturalną obronę. Od strony wschodniej, pozbawionej naturalnych cech obronności, prowadziła droga strzeżona systemem umocnień i fortyfikacji. Murowany zamek zbudowano w XIV w. z polecenia Kazimierza Wielkiego. Gotycka strażnica zajmowała północną, najbardziej niedostępną część skały zwanej Dorotką. Składała się z górującej nad okolicą wieży mieszkalno-obronnej i zabudowań gospodarczych otoczonych murem obronnym. W XIV w. zamek stał się dziedziczną własnością rodu Szafrańców.

Gruntowne prace renowacyjne przeprowadzono w XVI w. i w efekcie powstała wspaniała renesansowa rezydencja. Połączono wszystkie wolno stojące budynki zamkowe, a dziedziniec o kształcie trapezu otoczono krużgankami z herbami i maszkaronami. Do budynku obok wieży zegarowej dobudowano utrzymaną w stylu włoskim ażurową loggię widokową. W XVII w. zamek przeszedł w ręce Macieja Łubnickiego, a wkrótce potem starosty lanckorońskiego, Michała Zebrzydowskiego. Nowy właściciel przeprowadził kolejną rozbudowę, wzniósł kaplicę, a od strony wschodniej system fortyfikacji bastionowych. Składał się on z dwóch bastionów połączonych kurtyną, w której znajdował się nowy wjazd, prowadzący mostem zwodzonym nad głęboką fosą.

Kolejny właściciel, kanclerz koronny i starosta krakowski Jan Wielopolski, odrestaurował i wzmocnił fortyfikacje zamku. Następną przebudowę przeprowadzono w 1760 r., usuwając zniszczenia po pożarze z 1718 r. Nie była ona jednak udana, gdyż zatracono renesansowy charakter budowli. W 1842 r. posiadłość kupił Jan Mieroszewski, za czasów którego zaszły kolejne zmiany w wyglądzie rezydencji. Rozebrano zabudowania stajni, wozowni i spichrzów. Pożary zniszczyły najstarszą, gotycką część zamku. W czasie powstania styczniowego w zamku broniły się oddziały powstańcze Langiewicza, które skapitulowały po ostrzale artyleryjskim Rosjan. Zamek ograbiono i spalono. Właściciel rozpoczął kolejne prace remontowe, wzbogacając obiekt o elementy neogotyckie. Całkowitej ruinie zamku zapobiegła inicjatywa Adolfa Dygasińskiego, by wykupić i przekształcić obiekt w pensjonat - w latach 1903-1939 zamek pełnił funkcję letniskową.

Szczęśliwie uniknął większych zniszczeń w czasie II wojny światowej, a po jej zakończeniu prace konserwatorskie przywróciły mu piękny renesansowy wygląd. Obecnie zamek jest siedzibą filii Państwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu.

Tekst pochodzi z książki "Zamki w Polsce" wydawnictwa Dragon.

h

Zamki w Polsce - Pałac w Pszczynie / Shutterstock Zamki w Polsce - Pałac w Pszczynie / Shutterstock Zamki w Polsce - Pałac w Pszczynie / Shutterstock

Zamki w Polsce - Pszczyna (woj. śląskie)

Zamki w Polsce - Pszczyna  (woj. śląskie)

Powstanie gotyckiego zamku wiąże się z panowaniem na ziemi pszczyńskiej bratanicy Władysława Jagiełły, Heleny Korybutówny. Warownia składała się z dwóch budynków w skrzydle zachodnim i budynku wschodniego. Obydwa skrzydła łączyły mury z wieżami. Z dwóch stron zamek otaczał wał i fosa. W 1517 r. książę cieszyński sprzedał Pszczynę magnatowi węgierskiemu Aleksemu Turzo, którego syn wkrótce odstąpił ją Baltazarowi Promnitz. Jego bratanek rozpoczął przebudowę zamku. Powstała trójskrzydłowa budowla z krużgankami wokół dziedzińca. Po zniszczeniach podczas wojny trzydziestoletniej oraz pożaru w 1679 r. zamek odbudowano. Po kolejnym pożarze prace budowlane przekształciły zamek w barokowy pałac. Trwające ponad 200 lat władanie Promnitzów zakończyło się w 1765 r., kiedy ostatni z rodu zrzekł się ordynacji pszczyńskiej na rzecz siostrzeńca, księcia Fryderyka Erdmanna Anhalt-Koethen. Po wygaśnięciu linii Anhaltów, którzy dodali do nazwiska trzeci człon Pless, dobra przejął Jan Henryk X, hrabia Hochberg. W 1850 r. król pruski nadał mu dziedziczny tytuł księcia von Pless.

Ocalały od zniszczeń wojennych pałac w 1946 r. przeznaczono na muzeum. Zachowane częściowo oryginalne wyposażenie uzupełniono najwartościowszymi zbiorami przejętymi z opuszczonych majątków z terenu Górnego Śląska.

Tekst pochodzi z książki "Zamki w Polsce" wydawnictwa Dragon.

h

Zamki w Polsce - Zamek Książąt Pomorskich / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Zamek Książąt Pomorskich / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Zamek Książąt Pomorskich / Zamki w Polsce, wyd. Dragon

Zamki w Polsce - Szczecin (woj. zachodniopomorskie)

Zamki w Polsce - Szczecin  (woj. zachodniopomorskie)

Pierwszy murowany zamek wzniósł książę Barnim III w 1345 r. Powstał podpiwniczony dom z głazów narzutowych i cegły usytuowany równolegle do muru otaczającego miasto. Na zachód od niego wzniesiono jednonawowy kościół św. Ottona, który później rozbudowano i podniesiono do rangi kolegiaty. Był on miejscem pochówków członków rodziny książęcej. Pod koniec XIV w. w zachodniej części dziedzińca zbudowano nowy obiekt mieszkalny, ceglany budynek z apartamentami księcia i Salą Rycerską. Pozostałą zabudowę stanowiły drewniane budynki gospodarcze. Kolejni książęta kontynuowali rozbudowę zamku.

Następny z rodu Gryfitów, Jan Fryderyk, podjął decyzję o gruntownej przebudowie średniowiecznej rezydencji. Zbudowano nowe skrzydła północne i zachodnie, uzyskując zwarty kompleks zabudowy. W budynku północnym mieściła się kaplica zamkowa oraz apartamenty książęce, a od zachodu dobudowano do niego Wieżę Dzwonów. Skrzydło zachodnie zajmowały mieszkania dla służby i gości oraz stajnie w piwnicach. Budynki przykryto płaskimi dachami z renesansową attyką oraz ozdobiono bogatą kamieniarką, a od strony dziedzińca dobudowano krużganki. Wjazd do zamku prowadził przez bramę południową oraz umieszczoną w skrzydle północnym przelotową sień.

Kolejny właściciel rozpoczął budowę piątego skrzydła zamku zwanego muzealnym. Miało ono trzy kondygnacje i było połączone ze skrzydłem zachodnim dwoma łącznikami bramowymi. Powstał w ten sposób drugi zamknięty dziedziniec, pierwotnie nazywany Żurawim. W salach nowego budynku umieszczono zbrojownię, gabinet księcia, bibliotekę oraz ekspozycję dzieł sztuki. Ostatnim władcą z dynastii Gryfitów był Bogusław XIV. Czasy jego rządów przypadły na lata wojny trzydziestoletniej. Szczeciński zamek stał się siedzibą szwedzkiego gubernatora. Podczas oblężenia miasta w 1677 r. przez wojska elektora Fryderyka Wilhelma warownia uległa poważnym zniszczeniom.

Na początku XVIII w. Pomorze wraz ze Szczecinem zajął król pruski Fryderyk Wilhelm I. Odnowiony zamek przeznaczono na urzędy państwowe i mieszkania dla urzędników. Po przeprowadzce znajdujących się na zamku urzędów do nowych siedzib, na początku XX w. przystąpiono do pierwszych prac konserwatorskich. Warownia bardzo ucierpiała podczas II wojny światowej. Wkrótce po zakończeniu działań przystąpiono do zabezpieczania ocalałych murów oraz podjęto prace mające na celu odbudowę zamku.

Obecnie renesansowy zamek z elewacją maswerkową jest wizytówką Szczecina. Działa tu wiele instytucji kulturalnych i artystycznych.

Tekst pochodzi z książki "Zamki w Polsce" wydawnictwa Dragon.

h

Zamki w Polsce - Zamek Królewski w Warszawie / Zamki w Polsce, wyd. Dragon / Fot. Artur Bogacki Zamki w Polsce - Zamek Królewski w Warszawie / Zamki w Polsce, wyd. Dragon / Fot. Artur Bogacki Zamki w Polsce - Zamek Królewski w Warszawie / Zamki w Polsce, wyd. Dragon / Fot. Artur Bogacki

Zamki w Polsce - Warszawa (woj. mazowieckie)

Zamki w Polsce - Warszawa  (woj. mazowieckie)

Syn Bolesława II, założyciela Warszawy, rozpoczął przebudowę drewnianego grodu na murowany zamek rozbudowany za czasów ostatnich Jagiellonów. Wniesiono renesansowy Dom Królewski, w którym znalazły się komnaty króla i zaufanych dworzan. Przebudowano Dom Wielki i przeznaczono na miejsce obrad parlamentu.

W 1587 r. królem Polski został Zygmunt III Waza, który przeniósł stolicę z Krakowa do Warszawy. Czasy jego rządów to okres największych zmian w wyglądzie głównej siedziby królewskiej. Do Dworu Wielkiego i Domu Nowego dobudowano budynki, które tworzyły pięć skrzydeł. Dom Wielki nadal był siedzibą parlamentu, a obok wzniesiono Wieżę Władysławowską. Z trzech nowych skrzydeł najpierw powstała część północna, pośrodku której umieszczono bramę. W przyziemiu były mieszkania dworzan, a na piętrze kaplica połączona z apartamentami króla. Potem powstało frontowe skrzydło zachodnie, przeznaczone na najważniejsze urzędy państwowe i mieszkania dla dworskich dostojników. W środku budynku wzniesiono wieżę bramną, na cześć króla nazwaną Zygmuntowską. Nadbudowane za czasów Władysława IV, zostało siedzibą królewskiego teatru. Z jego inicjatywy wzniesiono również pomnika Zygmunta III Wazy, kolumnę Zygmunta na placu Zamkowym. Zamkowe wnętrza otrzymały bogaty wczesnobarokowy wystrój. Rezydencja miała też odpowiednie fortyfikacje. Od strony Wisły usypano dwa bastiony połączone murem kurtynowym, a wokół miasta wały ziemne. Zarówno miasto, jak i zamek dwukrotnie zdobyli Szwedzi. Ich pobyt na zamku zakończył się dewastacją. Prace nad jego odbudową ciągnęły się wiele lat. Kolejny raz wojska szwedzkie zajęły Warszawę podczas wojny północnej, a w następnych latach jeszcze kilka razy obce armie grabiły i niszczyły zamek. Generalną przebudowę rozpoczęto w 1741 r. Skrzydło wschodnie w całości przeznaczono na rezydencję królewską, a pozostałe budynki mieściły urzędy państwowe. Zamek przeżywał okres swej świetności za rządów Stanisława Augusta Poniatowskiego. Król, znany mecenas sztuki, zgromadził duże zbiory dzieł sztuki, głównie malarstwa, dobudowano budynek Biblioteki Królewskiej.

Po utracie niepodległości Stanisław August wywiózł część zbiorów do Grodna, a zamek zajęły wojska pruskie. Po utworzeniu Księstwa Warszawskiego wyremontowano go, po upadku Napoleona na wiele lat stał się siedzibą carskich namiestników. Po odzyskaniu niepodległości przystąpiono do prac konserwatorskich. Kilka sal udostępniono zwiedzającym, pozostałą część gmachu zajęły biura i mieszkania. Zamek legł w gruzach podczas bombardowania 17 września 1939 r. Prace przy odbudowie trwały w latach 1970-1984. W zamkowych wnętrzach znalazło się wiele uratowanych dzieł sztuki i autentycznych detali architektonicznych.

Tekst pochodzi z książki "Zamki w Polsce" wydawnictwa Dragon.

h

Zamki w Polsce - Malbork / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Malbork / Zamki w Polsce, wyd. Dragon Zamki w Polsce - Malbork / Zamki w Polsce, wyd. Dragon

Zamki w Polsce - Malbork (woj. pomorskie)

Zamki w Polsce - Malbork  (woj. pomorskie)

Około 1275 r. po przygotowaniu wzgórza nad Nogatem Krzyżacy przystąpili do wznoszenia zamku. Składał się z trzech skrzydeł wokół dziedzińca, od wschodu zamkniętego murem kurtynowym. W skrzydle zachodnim było mieszkanie komtura i kuchnia, a w południowym refektarz i dormitoria. Wokół dziedzińca powstały krużganki. Zamek otaczała fosa oraz dodatkowy mur, zbudowano też gdanisko. Powstało podzamcze z własnym systemem obronnym.

W 1309 r. przeniesiono główną siedzibę zakonu z Wenecji do Malborka i rozbudowano zamek konwentualny, nazwany Zamkiem Wysokim. Wzniesiono skrzydło wschodnie z dormitoriami i przebudowano kapitularz. Na przedzamczu (Zamek Średni) powstała nowa zabudowa. W skrzydle zachodnim była rezydencja wielkich mistrzów połączona z kaplicą św. Katarzyny. Potem powstał Wielki Refektarz. W części północnej umieszczono infirmerię i pomieszczenia wielkiego komtura. Pośrodku budynku był wjazd wzmocniony wieżą bramną. Skrzydło wschodnie przeznaczono dla gości, a w XIV w. dobudowano kaplicę św. Bartłomieja. Podczas przebudowy powstała trzecia część warowni - Zamek Niski - o charakterze gospodarczym. Wraz ze wzrostem znaczenia i zamożności Krzyżaków przez cały XIV w. zamek był powiększany.

Wielką wagę Krzyżacy przywiązywali do fortyfikacji zamku. Podwójne, czasami potrójne mury, liczne baszty i głębokie obmurowane fosy, drewniany most strzeżony przez wieże Bramy Wodnej - wszystko to sprawiło, że na początku XV w. był twierdzą nie do zdobycia. W 1626 r. warownię zdobyły wojska szwedzkie, a do Polski wróciła w 1635 r. Przystąpiono do odbudowy zniszczeń i dozbrojenia twierdzy. Kolejne lata nie były pomyślne dla Malborka: pożar, potop szwedzki, zniszczenie i ograbienie zamku. Podjęte próby odbudowy nie przywróciły już warowni dawnej świetności.

Po pierwszym rozbiorze zamek trafił w ręce Prusaków, którzy przekształcili go w koszary. Potem była tu manufaktura włókiennicza, magazyn zboża. Planowano nawet rozebranie warowni. Protesty niemieckich środowisk romantycznych zmieniły te plany i zaczęto pierwsze prace remontowe. Poważne zniszczenia nastąpiły podczas II wojny światowej. Dzięki wieloletnim pracom konserwatorskim przywrócono obiektowi dawną świetność i zamek wpisano na Światową Listę Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO.

Tekst pochodzi z książki "Zamki w Polsce" wydawnictwa Dragon.

h

Zamki w Polsce - Zamek Królewski na Wawelu / Shutterstock Zamki w Polsce - Zamek Królewski na Wawelu / Shutterstock Zamki w Polsce - Zamek Królewski na Wawelu / Shutterstock

Zamki w Polsce - Zamek Królewski na Wawelu (woj. małopolskie)

Zamki w Polsce - Zamek Królewski na Wawelu (woj. małopolskie)

Zamek na Wawelu wzniesiono na wapiennym wzgórzu na lewym brzegu Wisły. Około 1000 r. gród był siedzibą biskupstwa, a wkrótce główną siedzibą książęcą. Wzmocniono otaczający wzgórze wał i rozpoczęto wznoszenie pierwszych budowli. Zbudowano trójnawową bazylikę, książęce palatium i inne świątynie. Potem na miejscu przedromańskiej kaplicy stanął kościół św. Gereona, w połowie XI w. wybudowano pałac książęcy. Kolejni królowie wznieśli romańską katedrę z czterema wieżami i romańską wieżę. Sytuacja polityczna oraz zagrożenie ze strony Tatarów wymogły wzmocnienie fortyfikacji - Leszek Czarny rozpoczął budowę zamku.

W 1305 r. pożar zniszczył katedrę i zabudowania zamkowe, odbudowne przez Władysława Łokietka. Wtedy też nastąpił podział na Zamek Wyższy i Niższy. Inicjatorem kolejnej rozbudowy był Kazimierz Wielki. Po wyburzeniu części muru wzniesiono budynek pałacowy, nadbudowano i powiększono palatium, stanął też budynek dla urzędników. Po pożarze zamku w 1499 r. rozpoczęto prace, które zmieniły warownię w renesansowy pałac. Ich inicjatorem był Zygmunt Stary. Jego zasługą jest także budowa kaplicy Zygmuntowskiej i podwyższenie wieży katedry, w której zawieszono dzwon Zygmunt. XVI w. to okres świetności Wawelu. W komnatach było cenne wyposażenie, sufit w Sali Poselskiej zdobiły rzeźbione głowy, a na ścianach wisiały flamandzkie arrasy. Przebudowa prawie pozbawiła zamek cech obronnych, dlatego w 1545 r. wybudowano nowe mury i usypano tarasy artyleryjskie.

Po kolejnym pożarze Zygmunt III Waza przebudował zamek, nadając mu cechy baroku. Z powodu przeniesienia stolicy do Warszawy Wawel stał się jedynie miejscem koronacji i pochówków królewskich. Po pierwszym rozbiorze Kraków był miastem granicznym, rozpoczęto więc prace fortyfikacyjne, przerwane przez drugi rozbiór. Po upadku powstania kościuszkowskiego Kraków zajęli Prusacy, potem znalazł się w rękach Austrii. W 1846 r. wybuchło powstanie, stłumione wkroczeniem wojsk cesarskich. Ponownie wrócił pomysł wykorzystania zamku jako koszar. Adaptacja zniszczyła wnętrza, kolejne szkody przyniosła rozbudowa fortyfikacji. Zbudowano też budynki szpitalne i dom dla rekonwalescentów. Po odzyskaniu niepodległości odbudowa zamku i katedry była sprawą narodową. Prace przerwał wybuch II wojny. Niemcy urządzili na Wawelu siedzibę gubernatora, Hansa Franka.

Po zakończeniu wojny wrócono do prac na Wawelu, a wieloletnie starania przywróciły obiektowi dawną świetność. Znów można podziwiać komnaty, skarbiec i zbrojownię. Szczególnym miejscem jest katedra, miejsce pochówku królów i słynnych Polaków.

Tekst pochodzi z książki "Zamki w Polsce" wydawnictwa Dragon.

h

Więcej o:
Komentarze (9)
Zamki w Polsce. Zamki i pałace jak z bajki!
Zaloguj się
  • Gość: lu

    Oceniono 10 razy 6

    tak! zwłaszcza zamkami z dolnego śląska i szczecina polska może się chwalić...

  • Gość: HALLANGER

    Oceniono 3 razy 3

    a CO Z PŁAWNIOWICAMI, MOSZNĄ?

  • Gość: ld

    Oceniono 12 razy 2

    99 % zamków w Polszcze zniszczyli Szwedzi w latach 1650-55.To tzw."potop".Resztę wykończyli ruscy i komuniści.

  • Gość: Stefan

    Oceniono 3 razy 1

    Zamek w Warszawie rok budowy 1975 - też mi zabytek.

    A gdzie są: Niepołomice, Sucha Beskidzka, Korzkiew, Niedzica, Dębno, Wytrzyszczka, Książ Wielki, to w samej Małopolsce. A poza nią Łańcut, Moszna, Będzin, Bielsko i wiele innych.

    I to są tylko zakmi zachowane lub odrestaurowane, a ile jest jeszcze pięknych ruin.

  • Gość: ffb

    Oceniono 5 razy 1

    Fatalne zdjecia.

  • Gość: jms

    Oceniono 6 razy 0

    A co z zamkami na Kresach ,są polskie a o nich zapominacie , czas odzyskać swoje włości.

  • annaprus

    Oceniono 5 razy -1

    Widać, że autor artykułu starał się pokazać nasze zamki z jak najlepszej strony, na mnie zrobiło to jednak przygnębiające wrażenie - odrapane, niezagospodarowane po prostu biedne. Chciałabym aby nabrały tego blasku www.photo-travels.org/pl/collection/7/

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX