Który region w Polsce świętuje Wielkanoc najhuczniej? Jedź i sprawdź! [POTRAWY I ZWYCZAJE]

18.04.2014 08:42
Wielkanoc to bardzo ważne święto w Polsce. Ile regionów Polski, tyle zwyczajów i sposobów obchodzenia Wielkanocy. Oto kilka z nich.
1 Śniadanie wielkanocne Śniadanie wielkanocne Fot. Shutterstock

Wielkanoc w Polsce - Kaszuby

Wielkanoc w Polsce - Kaszuby

Jastrë to kaszubska nazwa Wielkanocy. Ze świętem tym związanych jest na Kaszubach wiele ciekawych zwyczajów. W niektórych kaszubskich domach są one wciąż praktykowane. Dawniej nie było na Kaszubach zwyczaju robienia kolorowych palm. Do kościoła nosiło się pęczek wierzbowych bazi związanych wstążeczką. Kaszubi wierzyli, że poświęcone gałązki wierzbowe posiadają magiczną moc, dlatego umieszczali je w całym swoim obejściu. Według dawnych wierzeń, popiół po ich spaleniu jest świetnym lekarstwem, a palemka wrzucona w fundamenty domu przynosi szczęście. Święcone gałązki miały zabezpieczać przed chorobami i po przyjściu z kościoła domownicy połykali jednego kotka bazi, co miało zapewnić im zdrowie. Od Wielkiego Czwartku wokół kościołów rozlegały się trzy razy dziennie dźwięki klekotek używanych przez chłopców. Wielki Piątek to według Kaszubów idealny dzień na sadzenie krzewów, kwiatów i przesadzanie drzew owocowych. Pogoda wielkopiątkowa ma dla nich charakter wróżebny - jeśli pada, rok będzie urodzajny. Zwyczaj święcenia pokarmów jeszcze kilkadziesiąt lat temu nie był na Kaszubach znany. Wprowadzono go pod wpływem sąsiednich regionów. Najbardziej wyjątkowy był jednak na Kaszubach Poniedziałek Wielkanocny. Zwyczaj polegający na oblewaniu się wodą był oczywiście znany, jednak znaczną przewagę miał nad nim "dyngus zielony" polegający na smaganiu dziewcząt gałązkami jałowca. Zwyczaj ten jest na Kaszubach żywy do dziś.

Kaszuby - potrawy wielkanocne
Najczęściej spotykanymi potrawami na tradycyjnym świątecznym stole kaszubskim są gotowana i wędzona szynka, wątrobianka, salceson, zylc - wieprzowa galareta z nóżek w wersji kaszubskiej, czyli z dodatkiem głowizny, która nadaje potrawie specyficzny smak i konsystencję. Na stołach gościć też może czernina -słodkawa zupa przyrządzana jest na bazie krwi z kaczki lub gęsi. Podaje się ją z ziemniakami lub kluskami kładzionymi. Ulubioną potrawą u Kaszubów podawaną na śniadanie w pierwszy dzień Wielkanocy jest tzw. prażnica, czyli jajecznica na słoninie lub na gęsiej okrasie. Z ciast wielkanocnych najważniejsza jest na Kaszubach babka oraz młodzowy kuch z kruszonką - czyli placek drożdżowy, który w wersji wielkanocnej zawiera więcej cukru, kruszonki i rodzynek.

2 Zakopane, Wielkanoc Zakopane, Wielkanoc Fot. Marek Podmokły /AG

Wielkanoc w Polsce - Małopolska

Wielkanoc w Polsce - Małopolska

Małopolskie tradycje wielkanocne są nieodłącznie wpisane w historię i kulturę regionu.
Na południu Małopolski, w okolicach Limanowej grasują "dziady śmigustne", czyli owinięci w słomę, zamaskowani przebierańcy, którzy w nocy z niedzieli na poniedziałek zbierają datki, lejąc wodą opornych. Nie wypowiadają przy tym ani jednego słowa - nawiązując do opisanych w Biblii wysłanników żydowskich, którzy nie uwierzyli w zmartwychwstanie Jezusa i stracili mowę. W Krakowie trudno wyobrazić sobie Wielki Poniedziałek bez Emausu - odpustu, odbywającego się na Salwatorze przy klasztorze Sióstr Norbertanek i kościele pw. św. Norberta. Rodzinne spacery wzdłuż brzegu Wisły i Rudawy, jakie towarzyszą odpustowi, mają swoją symbolikę - nawiązują do wędrówki Jezusa do Emaus.

W Wieliczce i okolicach, szczególnie we wsi Lednica Górna, pod kościołem czatuje Siuda Baba, a właściwie usmolony sadzą, ubrany niechlujnie mężczyzna, który poszukuje młodych dziewcząt. Jeśli któraś zostanie złapana musi się wykupić - na szczęście wystarczy drobny datek lub pocałunek. W Wielką Sobotę we wszystkich parafiach Gminy Kościelisko odbywa się Konkurs na tradycyjny koszyczek wielkanocny.

Małopolska - potrawy wielkanocne

W Małopolsce nie brakuje przepisów na wyjątkowe wielkanocne potrawy. Na wszystkich wielkanocnych stołach pojawiają się żury, chłodniki, pyszne drożdżowe ciasta oraz miodowniki. W miejscowości Lanckorona na wielkanocnym stole pojawia się polewka, zwana lanckorońską chrzanówką. To rodzaj zupy z serwatki, startego chrzanu, wędzonki, kiełbasy i jajek. Potrawa ta uważana jest za afrodyzjak działający zarówno na panów jak i na panie, pewne z powodu dodatku lubczyku lanckorońskiego. Podobną zupę zwaną sodrą, święceliną lub trzęsionką je się też w innych zakątkach Małopolski. W Wielkanoc jada się także żur na serwatce - który przygotowuje się m.in. ze świątecznych wędlin. Z ciast popularny jest miodownik oraz kołacz z serem i bryndzą - drożdżowe ciasto, które według tradycji można jeść już w Wielką Sobotę, kiedy jeszcze trwa post.

3 Wielkanocne pisanki Wielkanocne pisanki Fot. Rafał Mielnik / Agencja Gazeta

Wielkanoc w Polsce - Śląsk

Wielkanoc w Polsce - Śląsk

Na Śląsku, podobnie jak na Kaszubach, święci się palmy zrobione z wierzbowych witek.

Palmom święconym w Niedzielę Palmową, przypisuje się właściwości ochronne, a niektórzy rolnicy przygotowują z nich krzyżyki i zatykają w ziemi na polach, by chroniły uprawy przed gradem, suszą oraz powodziami. Według dawnych wierzeń, w Wielkim Tygodniu nie powinno pracować się na polu ani w ogrodzie, gdyż ziemia nie wyda plonu. W Skoczowie do dziś oprowadza się i pali w Wielkim Tygodniu słomianą kukłę Judasza, a w Beskidzie Śląskim dziewczynki odwiedzają domy ze szmacianą lalką Morzaneczką. Wielki Piątek to dzień ścisłego postu, tradycyjnie też bez radia i telewizji. W Wielką Sobotę święci się pokarmy. Śląskie pisanki, zwane kroszonkami, zdobione są misternym, roślinnym ornamentem, wyskrobanym w kolorowo zabarwionej skorupce. Dawniej na jajkach wypisywano jeszcze krótkie miłosne wierszyki lub życzenia. Co ciekawe, kroszonki robione na Śląsku mają swoiste znaczenia i tak: czerwony kolor pisanki oznacza miłość, a kolor zielony nadzieję, żółtą zaś pisankę można podarować chłopakowi, którego się nie chce. Do śląśkich zwyczajów należy także obsypywanie ogrodu skorupkami ze święconych jaj - pod żadnym pozorem nie wolno ich wyrzucić. Poniedziałek Wielkanocny jest dniem oczekiwanym tak przez dorosłych, jak i przez dzieci. Dzieci szukają upominków, które przyniósł im zajączek, a wszyscy kultywują żywą na Śląsku tradycję lania wodą dziewcząt. Dawniej za polanie każdy chłopiec otrzymywał pisankę. Obecnie oprócz pisanek chłopcy dostają czekoladowe jaja, batony, lizaki.

Śląsk - potrawy wielkanocne

Najważniejszym posiłkiem wielkanocnym na Śląsku jest śniadanie w pierwszy dzień świąt. W niektórych częściach Śląska żywy jest wciąż zwyczaj dzielenia się święconym jajkiem przed rozpoczęciem posiłku. Na stole wielkanocnym obowiązkowo pojawiają się pasztety, wędliny, biała kiełbasa, a także śląskie ciasta - kołocze z serem i z makiem, strucle i babki zwane buchetkami. W wielkanocnych potrawach Śląska odnaleźć można charakterystyczne połączenie różnych smaków słodkiego i słonego. Wyjątkowym daniem jest babka majonezowa, która dzięki majonezowi jest bardzo puszysta, albo też święcelnik - ciasto drożdżowe ze słonym, mięsnym, najlepiej wędzonym nadzieniem. Pozostałe resztki jedzenia, nie mogły być wyrzucone. Zgodnie ze starą śląską tradycją, resztki ciasta świątecznego, bądź kawałeczki potrawy z wielkanocnego śniadania powinny zostać dodane do paszy zwierząt.

4 Wielkanoc, Polska Wielkanoc, Polska Fot. Shutterstock

Wielkanoc w Polsce - Podlasie

Wielkanoc w Polsce - Podlasie

Niedziela Palmowa jest na Podlasiu zwana "Wierbnicą". Palma na ten dzień przygotowywana jest dużo wcześniej. Robi się ją z gałązek wierzbowych, przystraja wstążkami, listkami oraz różnego rodzaju kwiatami z kolorowej bibuły. Musi być jak najwyższa - wysoka palma zwiastuje siłę, długie życie i powodzenie. Palmy kurpiowskie osiągają wysokość nawet do 10 metrów. Z palmą, wiąże się też zwyczaj, który w wielu podlaskich wsiach zachował się do dnia dzisiejszego - poświęcone palmy wykorzystywane są do poklepywania domowników. Dziewczętom palmowe smagnięcia miały dodawać urody, chłopcom zaś dzielności i siły. Na Białostocczyźnie zabawny jest zwyczaj wybijania się świątecznymi jajkami - czyli stukania się czubkami pisanek przez dwie osoby do czasu aż stłucze się skorupkę przeciwnika. Inną zanikającą już i praktykowaną raczej przez dzieci zabawą jest toczenie jajek z górki. Wygrywa ta pisanka, która potoczy się dalej.

Podlasie - potrawy wielkanocne

Obowiązkową potrawą na Podlasiu jest czerwony barszcz wielkanocny - gotowany na wędzonej szynce, ze specjalnie kiszonych buraków. Potrawą, która na Podlasiu ma szczególnie wiele odmian i smaków jest pascha wielkanocna - potrawa na bazie twarogu, zwykle z dodatkiem żółtek, cukru, wanilii, bakalii i innych składników. Już dwa, trzy tygodnie przed świętami, przygotowuje się szołdrę (sołdrę) - specjalną szynkę wielkanocną, wędzoną w dymie z olchowego lub bukowego drewna z dodatkiem jałowca. Popularna na Podlasiu jest także kresowa zalewajka, która od zwykłego żurku różni się tym, że pływają w niej ziemniaki, marchewka, pietruszka czy seler i dużo leśnych grzybów.

5 żur, wielkanoc, polska żur, wielkanoc, polska Fot. Agata Jakubowska/Agencja Gazeta

Wielkanoc w Polsce - Kujawy

Wielkanoc w Polsce - Kujawy

Dawniej palmy kujawskie były bardzo skromne w porównaniu z palmami z innych regionów Polski. Składały się na nie najczęściej gałązki wierzby z baziami, bukszpanem i forsycjami, związane kolorową wstążką. W Wielki Czwartek na Kujawach praktykowano zwyczaj "wybijania żuru", obwieszczający koniec postu i kres spożywania żuru, który  królował w postnym jadłospisie. "Wybijanie żuru" było okazją do zalotów, bowiem garnki z żurem wymieszanym z błotem, wapnem, rozbijano o drzwi i progi domów, w których były panny na wydaniu. Wyjątkowym zwyczajem znanym na Kujawach były także "przywoływki" dyngusowe. W Wielkim Tygodniu młodzi mężczyźni sporządzali listę dziewcząt, które miały być wywołane wraz z nazwiskiem kawalera, który składał za pannę okup w gotówce lub w wódce. W poniedziałek wywołane panny oblewano wodą. Ten zwyczaj jest w niektórych częściach Kujaw praktykowany do dziś (np. w Szymborzu na Kujawach). Na Kujawach maluje się jajka jednym kolorem bez wzorów tworząc kraszanki.

Kujawy - potrawy wielkanocne


Na stole wielkanocnym nie może na Kujawach zabraknąć - żuru kujawskiego, który jest tradycyjną potrawą regionalną, spożywaną na Kujawach od wieków. Sporządzany jest na naturalnym zakwasie z mąki żytniej zalanej ciepłą, przegotowaną wodą. Podaje się go przeważnie z białą kiełbasą, wędzonką, jajkami na twardo lub grzybami, bez ziemniaków.
Charakterystyczna wielkanocna potrawa kujawska to także szynka z kością, którą piecze się, a następnie zaparza. Na kujawskim stole wielkanocnym nie może zabraknąć prawdziwej drożdżowej baby i mazurka. Wielkanocna baba drożdżowa na Kujawach to Kujawiok.

Komentarze (14)
Który region w Polsce świętuje Wielkanoc najhuczniej? Jedź i sprawdź! [POTRAWY I ZWYCZAJE]
Zaloguj się
  • ksiadztezczlowiek

    Oceniono 15 razy 13

    Nie mam nic wspolnego z Kaszubami i pochodze z Wielkopolski wschodniej i u nas w domu tez byly galazki wierzbowe. Wiec to pewnie stary zwyczaj slowianski, a nie typowa kaszubska innosc.

  • osmy_dzien

    Oceniono 11 razy 9

    Gimbusom z redakcji najwiekszego i niegdys najpowazniejszego dziennika w Polsce "gratuluje" doboru zdjec - Slask ma ukrainskie pisanki. Kto by sie przejmowal czy to polskie czy ukrainskie.

  • ksiadztezczlowiek

    Oceniono 10 razy 8

    Nie pochodze z Kaszub, mieszkam w Wielkopolsce i u nas tez byly w domu galazki wierzb. Wiec to pewnie staroslowianski zwyczaj i nie jest tylko na Kaszubach jak opowiada autor.

  • bupu

    Oceniono 7 razy 7

    Czernina na Wielkanoc? A kto by chude po zimie kaczki i gęsi wiosną bił???

  • yokoono23

    Oceniono 9 razy 7

    A gdzie Wielkopolska?Nie ma swoich obyczajów i specyficznych potraw?Proszę się zapoznać?

  • szary212

    Oceniono 4 razy 4

    Siuda Baba wielicka to bardzo ciekawy zwyczaj pogański; na Lednicy Górnej znajdowała się świątynia Światowida, a przy niej przez cały rok płonął święty ogień, podtrzymywany przez kapłankę; praca była "brudna", a dziewica, choć czysta :)- od sadzy była zwykle mocno usmolona, bo nie mogła się myć; w okolicach Wielkanocy - z początkiem wiosny w czasach pogańskich, czyli po pierwszej wiosennej pełni, mogła odejść ze świątyni, by "upolować" sobie następczynię - która nie mogła się wykupić; pogański zwyczaj zapętlił się z chrześcijańskim, i Siuda Baba obecnie to facet przebrany za kobitkę, usmolony sadzą, który czatuje pod kościołem - głównie parafialnym, Św. Klemensa - i wystawia do pocałowania równie usmolony krzyż, albo twarz; i leje wodą po pannach:)

  • ladychapel

    Oceniono 3 razy 3

    Polskie święta - to głównie żarcie.

  • naz_niepoprawna

    Oceniono 10 razy 2

    >>Kaszubi wierzyli, że poświęcone gałązki wierzbowe posiadają magiczną moc, dlatego umieszczali je w całym swoim obejściu<< - jaka synteza chrześcijaństwa z pogaństwem... Eheheh.

  • miriam690

    0

    Zdecydowanie bardziej Boże Narodzenie, ale podoba mi się zastawiony suto stół na Wielkanoc. Niestety przyznaję, że oba święta kojarzą mi się właśnie z jedzeniem, ale czy to źle? Wielkanoc też mam wrażenie jest taka smutna, a przecież to bodaj najweselsza, najradośniejsza okazja w Kościele katolickim. We Włoszech np. z kolei Wielkanoc kojarzy mi się z jajkami niespodziankami, coś takiego jak to wakacjewlochy.lh.pl/wielkie-jajo-na-wielkanoc/ i przez to ich Wielkanoc jest jakaś weselsza niż ta nasza. U nas nie ma takich wesołych tradycji tak naprawdę.

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX