W這chy. Le Marche, czyli W這chy bez turyst闚

Statystyczny mieszkaniec Marche k徙ie si w morzu od kwietnia do pa寮ziernika, a zim w dwie godziny dociera na narty do Monti Sibillini.
w這chy, le marche w這chy, le marche Le Marche, W這chy/Fot. Shutterstock

W這chy. Le Marche

Mi璠zy regionem Le Marche i Toskani jest wiele podobie雟tw: centralne po這瞠nie, 鈔edniowieczne miasteczka, nadmorskie kurorty, 郵ady osadnictwa przedrzymskiego, uprawa s這necznika, zabytkowe ko軼io造. R騜nica tkwi w liczbie przyjezdnych. Podczas gdy Toskania od stuleci jest jednym z najwi瘯szych centr闚 turystyki na 鈍iecie, do Marche pierwsi tury軼i dotarli dopiero w latach 80. XX wieku. I jak dot康 nie przybywa ich w odczuwalny spos鏏.

Ascoli Piceno, le marche, w這chy Ascoli Piceno, le marche, w這chy Ascoli Piceno/Fot. Shutterstock

W這chy. Le Marche

Le Marche, by貫 marchie papieskie, zajmuj pas wybrze瘸 nad Adriatykiem na po逝dnie od San Marino, po region Abruzzo. Le膨 dok豉dnie na tej samej wysoko軼i, co Toskania, po wschodniej stronie buta. I s od niej o ponad po這w mniejsze (Toskania - 23 tys. km kw., Marche - 9, 5 tys.), ale g瘰to嗆 zaludnienia jest zbli穎na - 155 os./km kw. i 154 os./km kw.

Tutejsze krajobrazy przypominaj toska雟kie - wzg鏎za z cyprysami, s這necznikami, makami, gajami oliwnymi. Tutaj jednak wi瘯szo嗆 z nich jest uprawna, podczas gdy po zachodniej stronie p馧wyspu, zw豉szcza w wy窺zych partiach, kr鏊uj lasy. Turystyka jest tylko jednym z trzech filar闚 gospodarki, obok rolnictwa oraz sektora drobnych i 鈔ednich przedsi瑿iorstw.

G堯wne place Ascoli Piceno (roma雟kie miasto wzniesione na gruzach osady plemienia Picen闚 z ok. VIII w. p.n.e.) czy San Severino (znane w 鈔edniowieczu jako miasto dwustu wie) 鈍iec pustkami. Na ich ulicach mo積a swobodnie oddycha, co we W這szech, zw豉szcza w miesi帷ach letnich, nale篡 do rzadko軼i, a tak瞠 naprawd poczu ich klimat. Jako niewielkie centra miejskie (liczba ludno軼i waha si od 10 do 50 tys.) nie s nastawione na turyst闚. Nie sprzedaje si tu pami徠ek ani ubra po astronomicznych cenach, co najwy瞠j lokalny przysmak: olive ascolane - panierowane i sma穎ne w g喚bokim oleju oliwki nadziewane mi瘰em.

Urbino Urbino Fot. Carol Wolff

W這chy. Le Marche

Nawet per豉 regionu - renesansowe Urbino (w 1998 r. zabytkowe centrum wpisano na List 安iatowego Dziedzictwa UNESCO) - 篡je w pierwszej kolejno軼i 篡ciem uniwersyteckim. W 鈔edniowieczu, za spraw ksi璚ia Federica da Montefeltro, by這 o鈔odkiem sztuki renesansowej. Korzystaj帷 z us逝g najlepszych architekt闚 i artyst闚 epoki, ksi捫 stworzy pa豉c, kt鏎y sta si prototypem wielu innych pa豉c闚 XV-wiecznych W這ch. Ca造 budynek pokrywaj inskrypcje z inicja豉mi 鈍iat貫go w豉dcy, a w Galleria Nazionale delle Marche mo積a podziwia obrazy wybitnych malarzy zwi您anych z Urbino: Piera della Franceski, Paola Uccella, Rafaela Santiego i jego ojca - Giovanniego. Znajduje si tam te najs造nniejszy portret ksi璚ia p璠zla Hiszpana Pedra Berruguete'a, ukazuj帷y Federica z profilu, czytaj帷ego ksi捫k w narzuconym na zbroj gronostajowym p豉szczu. Ogromne wra瞠nie robi biblioteka ksi璚ia, kt鏎a w tamtych czasach by豉 obszerniejsza od oksfordzkiej. W pierwszej po這wie XVII w. zbiory Montefeltr闚 przej掖 papie, obecnie wchodz w sk豉d biblioteki watyka雟kiej. Najoryginalniejszym miejscem jest jednak Studiolo - gabinet ksi璚ia ca造 w intarsjach. Pr鏂z stworzonych w ten spos鏏 portret闚 m璠rc闚 i pisarzy s tu p馧ki zawieszone na niby i flet, kt鏎y przemieszcza si w 郵ad za zwiedzaj帷ym.

Pla瘸 Sassi Neri w Sirolo, W這chy, le marche Pla瘸 Sassi Neri w Sirolo, W這chy, le marche Pla瘸 Sassi Neri w Sirolo /Fot. Carol Wolff

W這chy. Le Marche

Na ulicach Florencji czy Cortony mo積a us造sze wszystkie j瞛yki 鈍iata, w marchijskich miastach opr鏂z w這skiego us造szymy jeden z jego czterech dialekt闚. Nieco inaczej jest na pi瘯nych, bia造ch pla瘸ch Riviera del Conero - wci捫 kr鏊uje tutaj w這ski, ale uroki tego wybrze瘸 u st鏕 Monte Conero (572 m) powoli zaczynaj odkrywa Niemcy, Holendrzy czy Rosjanie. Nadal jednak wi瘯szo嗆 przyjezdnych to mieszka鎍y regionu: Ancony, Ascoli Piceno, Fano. Riviera del Conero s造nie te z czerwonego wina Rosso Conero.

Le Marche nigdy nie mia造 dobrego marketingu, i to od zarania dziej闚. Do tej pory m闚i si, 瞠 ka盥e nieszcz窷cie lepsze ni marchijczyk u drzwi, g堯wnie dlatego, 瞠 historycznie ziemie te wchodzi造 w sk豉d Pa雟twa Ko軼ielnego, a ich mieszka鎍y zas造n瘭i jako bezwzgl璠ni papiescy kwestorzy.

- Lokalnych polityk闚 nale瘸這by wys豉 do domu - irytuje si Marco, w豉軼iciel szko造 j瞛ykowej dla obcokrajowc闚 w Camerano. - Nigdy nie potrafili w豉軼iwie oceni potencja逝 regionu. Zamiast na turystyk, postawili na rolnictwo. Dlatego mamy wiele biednych miast i nie dostajemy dotacji z UE na renowacj zabytk闚. Kiedy przygotowywano folder reklamowy regionu, o Camerano, s造n帷ym z podziemnych grot i festiwalu lokalnego wina, napisano jedno zdanie: "Jest najbardziej uprzemys這wionym miasteczkiem prowincji". Tak, jakby tury軼i przyje盥瘸li w poszukiwaniu przemys逝! Czy o Florencji kto by napisa, 瞠 ma 鈍ietn oczyszczalni 軼iek闚? - pyta retorycznie.

Niewiele os鏏 znajduje zatrudnienie w turystyce. Katedr w San Severino zastajemy zamkni皻. Trzeba p鎩嗆 do muzeum i poprosi o otwarcie. Kustoszka, wychodz帷 z nami do duomo, wiesza na drzwiach muzeum karteczk: "Jestem w katedrze".

- Redukcja etat闚 - t逝maczy. - U nas na dziedzictwo narodowe nie ma pieni璠zy. Musimy sobie tak radzi. W Toskanii za obejrzenie jednego obrazu Piera della Franceski p豉ci si 6 euro, u nas wszystko jest darmowe, ka盥y mo瞠 wej嗆 do ko軼io豉, od逝pa sobie kawa貫k fresku i zabra do domu. O ochronie przed wilgoci czy renowacji nawet nie ma mowy.

Due Sorelle na Riviera del Conero, W這chy Due Sorelle na Riviera del Conero, W這chy Due Sorelle na Riviera del Conero/Fot. Carol Wolff

W這chy. Le Marche

A tymczasem jako potencjalny region turystyczny Marche nie ust瘼uj niczym Toskanii. Riviera del Conero zdoby豉 a 16 niebieskich flag dla najczystszej wody. W Ascoli Piceno, tak jak w Sienie, organizowane jest palio, a w San Severino - Festiwal Bluesa, Wy軼ig Wie i palio zamk闚. Statystyczny mieszkaniec Marche k徙ie si w morzu od kwietnia do pa寮ziernika, a w zimie w dwie godziny dociera na narty do Monti Sibillini (jeden z 豉鎍uch闚 Apenin闚).

Jesieni zwiedza chlub regionu - jaskinie Frasassi kt鏎e powsta造 150tys. lat temu. Niezwyk造ch kszta速闚 stalaktyty i stalagmity zyska造 nazwy: Wodospad Niagara, Wielki Canyon, Giganci... Jaskinie ci庵n si przez ponad 13 km, z czego tylko 1,5 km mo積a zwiedza, reszta jest zamkni皻a lub udost瘼niana tylko speleologom.

Wiosn mieszka鎍y Marche piknikuj w ogrodach opactwa Abbadia di Fiastra lub w Narodowym Parku Krajobrazowym Conero.

Osoby religijne znajd niedaleko wybrze瘸 Loreto - uwa瘸 si, 瞠 zosta tam przeniesiony (lub przefrun掖) domek Maryi z Nazaretu. Matka Boska z Loreto jest patronk lotnik闚, a jej bazylik ozdobili znakomici arty軼i renesansu: Luka Signorelli, Sansovino, Lotto i Bramante.

Z Loreto blisko do Maceraty, miasta s造n帷ego ze Sferisterio - amfiteatru pod go造m niebem, gdzie wyst瘼owali m.in. Pl塶ido Domingo i Jos Carreras. Latem odbywa si tam Sferisterio Opera Festival.

Na p馧nocy wielbiciele fortec powinni obejrze Sassocovaro i San Leo. Pierwsza z nich w trakcie II wojny 鈍iatowej s逝篡豉 za schronienie dla cennych dzie sztuki, druga za, u szczytu g鏎y tu nad przepa軼i, by豉 wi瞛ieniem dla wrog闚 Watykanu.

Warto obejrze 鈔edniowieczne miasta - m.in. Tolentino, San Severino, Fermo. Na po逝dniowym zachodzie, przy granicy z Umbri, znajduj si Monti Sibillini. Szlaki s bardzo zr騜nicowane - od bardzo 豉twych, po wymagaj帷e sprz皻u do wspinaczki. Baz wypadow s 鈔edniowieczne g鏎skie osady u podn騜a 豉鎍ucha Sibillini.

Artyku pochodzi z "Gazeta Turystyka", sobotniego dodatku do Gazety Wyborczej

Wi璚ej o: