Francja. Bajeczne zamki nad Loarą

10.05.2013 11:30
Środkowa część doliny Loary we Francji jest w całości wpisana na listę skarbów UNESCO. Na obszarze zaledwie 200 kilometrów długości i 100 km szerokości wznosi się tu kilkaset oszałamiająco pięknych zamków i pałaców. To jedno z najwspanialszych miejsc w Europie, które koniecznie trzeba zobaczyć.
1 Winnice nad Loarą, Francja Winnice nad Loarą, Francja Fot. Shutterstock

Zamki nad Loarą

We Francji na obszarze długości 200 kilometrów i szerokości 100 kilometrów, w dolinie rzeki Loary i jej dopływów, wznosi się kilkaset średniowiecznych i renesansowych zamków i pałaców. Zamków, które nie miały służyć ochronie przed najeźdźcą, lecz wyłącznie wygodzie i prestiżowi swoich właścicieli. Powodem powstania tak dużej liczby zamków i pałaców w dolinie Loary był z pewnością panujący w niej spokój i łagodny klimat, jednak decydującą przyczyną była... moda, a dokładniej nowa koncepcja budowania rezydencji i dworów. Gdy we Francji po wielu latach wojen zapanował wreszcie okres pokoju, istniejące warowne zamki średniowieczne utraciły swoją funkcję. Karol VIII, Ludwik XII i Franciszek I zaczęli naśladować włoski styl życia, w którym o potędze władzy królewskiej miały świadczyć nowe wartości: luksus, przepych oraz zamiłowanie do zbytku i wystawności życia dworskiego.

Za turystyczną stolicę regionu doliny Loary uznawane jest Tours. Cała środkowa część doliny Loary została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Dzisiaj większość zamków nad Loarą pozostaje w prywatnych rękach - zamki są "zwyczajnymi" mieszkaniami, z tego względu tylko część z nich jest dostępna dla turystów (ale i tak wystarcza ich na solidną, pełną atrakcji wycieczkę). Zamki nad Loarą zachwycają swoją architekturą, wystrojem oraz pięknymi ogrodami. Turystów przyciągają również tajemnice i legendy, którymi owiani są ich dawni właściciele oraz niesamowite historie, jakie rozgrywały się w zamkowych wnętrzach. Ruszcie z nami w podróż szlakiem wspaniałych zamków nad Loarą.

2 zamek chambord, francja, loara zamek chambord, francja, loara Fot. Shutterstock

Zamki nad Loarą. Zamek w Chambord

Zamki nad Loarą. Zamek w Chambord

Największym spośród zamków nad Loarą jest zamek w Chambord, uznawany za jedno z najbardziej imponujących dzieł renesansu. Zamek został wybudowany na planie nawiązującym do gotyckich zamków obronnych, przez co przypomina średniowieczną twierdzę - wznosi się na planie prostokąta, w jego rogach stoją wieże o średnicy 20 metrów każda, a cały teren otoczony jest fosą. Długość fasady zamku w Chambord wynosi 128 metrów, posiada on 6 wielkich wież, 440 komnat, 84 klatki schodowe i... 365 kominków. Klatka schodowa w centrum zamku stanowi szczególny przykład stylu Leonarda da Vinci - zbudowane w jej wnętrzu dwie spirale schodów skręcają w tę samą stronę, nie krzyżując się ze sobą. Za autora projektu zamku w Chambord uznaje się włoskiego architekta Domenico da Cortony, choć w przeciągu 40 lat budowy (1519-1559) pierwotny projekt uległ wielu zmianom.

Zamek w Chambord powstał na życzenie francuskich królów: Franciszka I i Henryka II. Od 1332 roku rozległe, pokryte lasem ziemie Chambord były w rękach rodu d'Orleans. Kiedy w 1498 roku książę orleański objął tron Francji jako Ludwik XII, ziemie te stały się własnością korony francuskiej. W XIX w. zamek należał do hrabiego Chambord, a po jego śmierci zamek odziedziczyła siostra hrabiego, księżniczka Parmy. Od 1930 roku zamek jest własnością państwa francuskiego, które odkupiło rezydencję od poprzedniej właścicielki. Zamek w Chambord położony jest około 6 km od prawego brzegu Loary, nad rzeką Cosson. Największym miastem w okolicy jest Blois, oddalone od zamku o 14 km.

3 Zamek w Azay-le-Rideau, francja, loara Zamek w Azay-le-Rideau, francja, loara Fot. Shutterstock

Zamki nad Loarą. Zamek w Azay-le-Rideau

Zamki nad Loarą. Zamek w Azay-le-Rideau

Zamek w Azay-le-Rideau, znajdujący się w miejscowości Azay, nie leży dokładnie nad Loarą, lecz nad jej dopływem - rzeką o wdzięcznej nazwie Indre. W latach 1518-1527 stary zamek obronny w Azay przebudowano, a nowym właścicielem rezydencji został skarbnik Francji i burmistrz Tours, Gilles Berthelot wraz z żoną Philippe Lesbahy. Para nie zdążyła się jednak nacieszyć rezydencją - przeciwko Berthelotowi toczył się proces wytoczony mu przez króla Franciszka I, francuski skarbnik proces przegrał i pod koniec prac modernizacyjnych zamek mu skonfiskowano. Nowy właściciel, czyli król Francji przekazał posiadłość swojemu przyjacielowi, Antoine'owi Raffin'owi. Potomkowie Raffina mieszkali w zamku do końca XIX w., kiedy to posiadłość została kupiona przez arystokratę Charlesa de Biencourt. W 1905 roku zamek stał się własnością państwa francuskiego, które udostępniło go zwiedzającym.

Trudno o bardziej malownicze miejsce dla zamku, niż to jest w przypadku Azay - zamek stoi na wyspie otoczonej przez meandrującą rzekę Indre. Rozbudowa zamku w Azay-le-Rideau przebiegała w stylu wczesnego włoskiego renesansu. Zamek składa się z dwóch połączonych budynków ułożonych w kształt litery L. Budynek główny zdominowany jest okazałymi, lecz prostymi schodami. Charakterystycznymi elementami fasady są salamandra i gronostaj - symbole Franciszka I. Z bocznego skrzydła zamku, gdzie kiedyś był most zwodzony, jest przejście do ogrodu. Park w stylu angielskim założyła rodzina Biencourt. Koncentryczne alejki prowadzące do zamku pozwalały oglądać go ze wszystkich stron. Wnętrze zamku w Azay-le-Rideau słynie z bogatej kolekcji arrasów flamandzkich, które zdobią ściany oraz dużych obrazów i portretów.

4 Francja wycieczki, Dolina Loary, Zamek Chenonceau Francja wycieczki, Dolina Loary, Zamek Chenonceau Fot. Shutterstock

Zamki nad Loarą. Zamek Chenonceau

Zamki nad Loarą. Zamek Chenonceau

Zamek Chenonceau nazywany jest bardzo często Zamkiem Dam - nazwa wzięła się od sześciu kobiet, właścicielek zamku, które stopniowo go rozbudowywały. W Polsce zamek Chenonceau znany jest jako miejsce akcji powieści Zbigniewa Nienackiego Pan Samochodzik i Fantomas, choć w książce tylko historia oraz układ przestrzenny budowli zgadzają się z rzeczywistością.

Zamek Chenonceau położony jest nad rzeką Cher w samym sercu Turenii. Jego początki sięgają XIII w., wówczas znajdowała się tu forteca i warowny młyn, należące do rodu Marques. W 1513 roku posiadłość zakupił wysoki urzędnik na dworze królewskim, Thomas Bohier, który rozpoczął przebudowę. Starą fortecę zburzono, a w miejscu młyna, na dwóch potężnych słupach wbitych w dno rzeki, wzniesiono prostokątną budowlę z białego wapienia, oflankowaną w narożnikach czterema wieżami. Prace wykończeniowe trwały do 1521 roku. Przez kolejne lata zamek Chenonceau przechodził z rąk do rąk, a każdy kolejny właściciel wnosił w architekturę zamku coś od siebie. Na przylegającym do rezydencji terenie powstał wspaniały ogród z parkowym labiryntem oraz most łączący oba brzegi Cher. Szczególny rozkwit zamek Chenonceau zawdzięcza Katarzynie Medycejskiej, która organizowała w nim liczne bale i huczne zabawy. Obecnie rezydencja jest własnością potomków Henri Meniera, właściciela fabryki czekolady, który kupił zamek w 1913 roku. Pomimo tego, że zamek Chenonceau stanowi dziś własność prywatną, jest udostępniany zwiedzającym. Szacuje się, że każdego roku zamek Chenonceau zwiedza około miliona turystów, co plasuje go na drugim miejscu listy najpopularniejszych francuskich atrakcji, zaraz po Wersalu.

5 Zamek w Villandry, francja, loara Zamek w Villandry, francja, loara Fot. Shutterstock

Zamki nad Loarą. Zamek w Villandry

Zamki nad Loarą. Zamek w Villandry

Zamek w Villandry położony jest w miejscu, gdzie stała zniszczona w XIV wieku starożytna forteca. Zamek został zbudowany w pierwszej połowie XV wieku przez króla Francji Franciszka I, ale od czasu wybudowania do XVII wieku był we władaniu rodziny Le Breton. Następnie przechodził z rąk do rąk, aż w 1903 roku został zakupiony przez doktora Joachima Carvallo, który wydał fortunę na dzieła sztuki oraz inne elementy dekoracyjne. Dzięki ciągłej trosce Carvalla o upiększanie zamku w Villandry, wielką ozdobą miejsca jest dziś m.in. przepiękny, majestatyczny ogród w stylu renesansowym.

Od 1934 roku Château de Villandry posiada status monumentu historycznego i jest objęty pomocą oraz ochroną Francuskiego Ministerstwa Kultury. Pomimo iż zamek w Villandry nadal pozostaje własnością rodziny Carvallo, turyści mogą go zwiedzać.

6 anet, zamek, francja, loara anet, zamek, francja, loara audinou/CC/wikimedia

Zamki nad Loarą. Zamek Anet

Zamki nad Loarą. Zamek Anet

Zamek w Anet jest położony niedaleko Maintenon. Został wybudowany w 1550 roku na polecenie króla Henryka II, który ofiarował go w dowód miłości swojej kochance Diane de Poitiers. Zamek w Anet został zniszczony i splądrowany w czasie rewolucji francuskiej, wyposażenie uległo rozproszeniu, a część zamku zdemolowali nowi nabywcy. W 1820 roku zamek w Anet kupiła i odrestaurowała księżna Orleanu, ale dawny splendor odzyskał dopiero na przełomie wieków, dzięki nowemu gospodarzowi, panu Moreau. O dawnej świetności zamku (a może raczej o afektach króla) świadczą cztery tapiserie utkane specjalnie dla kochanki królewskiej, które ozdabiają salę straży i flamandzkie gobeliny zwieszające się ze ścian komnaty, w której znajduje się piękne łoże z baldachimem haftowanym w inicjały królewskiej faworyty. Sentymentalne pamiątki należące do Diane są zgromadzone w pokoju czerwonym. W ogrodzie znajduje się kaplica św. Tomasza, obok której jest grobowiec Diane, która mieszkała w zamku aż do śmierci.

7 angers, zamek, francja, loara angers, zamek, francja, loara Fot. Shutterstock

Zamki nad Loarą. Zamek w Angers

Zamki nad Loarą. Zamek w Angers

Zamek w Angers położony jest nad rzeką Maine. Od X wieku była to siedziba książąt andegaweńskich, którzy wznieśli główną część budowli, mury obronne i kaplicę zamkową. W XII wieku właścicielami zamku zostali nowo poślubieni Godfryd V Plantagenet i Matylda, córka księcia Normandii i króla Anglii, Henryka I. Nowi właściciele dokonali pierwszej rozbudowy zamku. Za czasów Ludwika IX zamek przebudowano na fortecę. Wybudowano wówczas mur obronny o długości prawie kilometra. Na ścianach muru znajdowało się łącznie 17 wież w kształcie cylindrów z rozmieszczonymi naprzemiennie otworami strzelniczymi. Na zlecenie Ludwika, księcia Andegawenii, zostały przeprowadzone prace dekoracyjne wewnątrz zamku. Zamówiono m.in. arras złożony z siedmiu części, z wzorem utkanym na podstawie miniatur osnutych na Apokalipsie Świętego Jana. Współcześnie w galerii muzeum zamku w Angers eksponowanych jest 65 ocalałych i odrestaurowanych scen (pierwotnie istniało ich 105).

Jeden z późniejszych właścicieli, król Rene Andegaweński, kontynuował prace ulepszające, zbudował zameczek wejściowy na dziedzińcu oraz zatroszczył się o wygląd ogrodu. Sprowadził w tym celu z Prowansji kwiaty i krzewy. W następnych wiekach Angers był cytadelą, garnizonem i więzieniem. Do dzisiaj zachowały się mury obronne z wieżami, dwie średniowieczne bramy, północno-zachodnia brama miejska i południowa brama polna oraz zabudowania z XVIII wieku.

8 Francja wycieczki, Dolina Loary, Zamek w Cheverny Francja wycieczki, Dolina Loary, Zamek w Cheverny Fot. Shutterstock

Zamki nad Loarą. Zamek w Cheverny

Zamki nad Loarą. Zamek w Cheverny

Zamek w Cheverny położony jest na południowy zachód od Orleanu, w odległości 190 km od Paryża. Posiadłość ta od ponad 600 lat należy do rodziny Hurault i od XVII wieku zachowała prawie niezmieniony wygląd. Zamek został zbudowany w stylu Ludwika XIII, z białego tufu wapiennego. Fasada jest prosta i symetryczna.

Obecna budowla została wzniesiona na miejsce wcześniejszej rezydencji przez Henri Hurault i jego żonę Marguerite Gaillard. Budowa zamku w w Cheverny trwała od lat 20. XVII wieku do ok. 1635 roku i podobno była nadzorowana przez samą hrabinę. Do zamku przylega imponujący park o powierzchni 100 ha, a do parku las mający 2 tys. ha. Zamek w Cheverny słynie z organizowanych na jego terenie polowań. Zwiedzający posiadłość mogą zobaczyć psiarnię liczącą dziś około 100 psów i Salę Trofeów, w której zgromadzono około 2 tysiące poroży. Zamek w Cheverny już w 1922 roku, jako pierwszy w całej dolinie Loary, został udostępniony zwiedzającym przez prywatnego właściciela.

9 Dolina Loary, Francja. We Francji na obszarze długości 200 kilometrów i szerokości 100 kilometrów, w dolinie rzeki Loary i jej dopływów, wznosi się kilkaset średniowiecznych i renesansowych zamków i pałaców. Środkowa część doliny Loary jest w całości wpisana na listę skarbów UNESCO. Zamki nad Loarą zachwycają swoją architekturą, wystrojem oraz pięknymi ogrodami. Wycieczka ich szlakiem, to coś czego warto doświadczyć. Dolina Loary, Francja. We Francji na obszarze długości 200 kilometrów i szerokości 100 kilometrów, w dolinie rzeki Loary i jej dopływów, wznosi się kilkaset średniowiecznych i renesansowych zamków i pałaców. Środkowa część doliny Loary jest w całości wpisana na listę skarbów UNESCO. Zamki nad Loarą zachwycają swoją architekturą, wystrojem oraz pięknymi ogrodami. Wycieczka ich szlakiem, to coś czego warto doświadczyć. Dolina Loary, Zamek w Saumur/Fot. Shutterstock

Zamki nad Loarą. Zamek w Saumur

Zamki nad Loarą. Zamek w Saumur

Zamek w Saumur został oryginalnie zbudowany w X wieku przez Tybalda I Oszusta, władcę Blois w celu ochrony przed atakami Normanów. W 1067 roku zamek w Saumur uległ całkowitemu zniszczeniu a jego odbudowa odbyła się pod koniec XII wieku, za czasów ówczesnego króla Anglii, Henryka II. We wczesnych latach XIII wieku kontrolę nad zamkiem przejął król Francji, Filip II August, który zamienił zamek w oficjalną posiadłość królewską. W 1621 roku zamek w Saumur przeszedł w ręce armii francuskiej, która zamieniła zamek w baraki polowe. Za czasów rządzenia Napoleona Bonaparte Zamek w Saumur był wykorzystywany jako więzienie stanowe. Na początku XX wieku zamek w Saumur został objęty programem restauracyjnym. Obecnie w zamku znajduję się muzeum wyścigów konnych.

10 zamek w loches, francja, loara zamek w loches, francja, loara Fot. Shutterstock

Zamki nad Loarą. Zamek Loches

Zamki nad Loarą. Zamek Loches

Zamek w Loches został zaprojektowany, zbudowany, a później zamieszkany przez króla Anglii Henryka II oraz jego syna Ryszarda Lwie Serce. W XII wieku zamek w Loches najechał i zdobył król Francji Filip II Augusta, który zlecił mocniejsze ufortyfikowanie zamku oraz wybudowanie innych obiektów militarnych. Za czasów Ludwika XVI w zamku w Loches istniało więzienie. W trakcie rewolucji francuskiej zamek został skonfiskowany przez rewolucjonistów, po czym uległ znacznemu zniszczeniu. W 1806 roku rozpoczęły się pierwsze prace restauracyjne, lecz do dnia dzisiejszego nie udało się zrekonstruować stanu zamku z czasów przed zniszczeniem. Zamek w Loches jest obecnie własnością gminy Loches i jest w pełni dostępny do publicznego zwiedzania wraz z romańskim kościołem pod wezwaniem Saint-Ours.

11 Zamek w Usse, francja, zamek, loara Zamek w Usse, francja, zamek, loara Fot. Shutterstock

Zamki nad Loarą. Zamek w Ussé

Zamki nad Loarą. Zamek w Ussé

Zamek w Ussé to szesnastowieczna rezydencja położona w miejscowości Rigny-Ussé, na brzegu rzeki Indre. Pierwsza forteca w miejscu dzisiejszego zamku została wzniesiona w XI wieku dla właściciela majątku Saumur Guelduina, zwanego diabłem z Saumur. Jego syn rozbudował obiekt, tworząc pierwszy zamek obronny. Obecna bryła zamku w Ussé pochodzi z XV wieku i została zbudowana dla Jeana de Bueil, hrabiego Sancerre i właściciela Ussé. Jego syn, Antoine, dzięki posagowi swojej żony, mógł przeprowadzić dalszą rozbudowę zamku. Przecenił jednak swoje możliwości finansowe (a raczej możliwości finansowe żony) i w 1485 stanął przed koniecznością sprzedania posiadłości Jacques'owi d'Espinay. Ten kontynuował prace rozpoczęte przez rodzinę de Bueil, a także nakazał w 1521 roku wznieść przy zamku kaplicę grzebalną dla swojej rodziny. Ponownie, z powodu braku pieniędzy, budowa przeciągnęła się do 1538 roku, a w niecałe dwadzieścia lat później rodzina była zmuszona sprzedać zamek. Ze względu na znaczne koszty utrzymania zamek jeszcze kilkakrotnie zmieniał swoich właścicieli. Obecnie zamek jest własnością książąt de Blacas. Obiekt jest częściowo udostępniany turystom.

12 Zamki nad Loarą. Zamek Valençay Zamki nad Loarą. Zamek Valençay Zamki nad Loarą. Zamek Valençay/Fot. Shutterstock

Zamki nad Loarą. Zamek Valençay

Zamki nad Loarą. Zamek Valençay

Zamek Valençay to rezydencja rodzin d'Estampes i Talleyrand-Périgord. Zamek położony jest na płaskowyżu nad rzeką Nahon. Jego budowa trwała przez ponad 200 lat. W 1540 roku przedstawiciel bogatej rodziny finansistów, Jacques d'Estampes, rozpoczął prace budowlane na miejscu wcześniejszego, dwunastowiecznego zamku. Prace trwały do XVIII wieku, zakończyła je budowa południowej wieży. W 1803 roku na rozkaz Napoleona Bonaparte zamek został przemianowany na miejsce odosobnienia dla ważnych więźniów pojmanych w czasie wojen napoleońskich. Najbardziej znanym z nich był król Hiszpanii Ferdynand VII, przetrzymywany w Valençay przez siedem lat. Jeszcze za życia Talleyranda zamek przestał pełnić funkcje penitencjarne i został zmieniony w prywatną rezydencję słynnego francuskiego dyplomaty. Był w rękach jego rodziny do 1979, kiedy ostatni właściciel sprzedał obiekt stowarzyszeniu zajmującemu się ochroną zamków francuskich. Zamek Valençay nie uległ zniszczeniu w trakcie II wojny światowej, z tego względu udało się przechować w nim wiele cennych dzieł wyniesionych z zagrożonego Luwru, w tym Wenus z Milo.

Zamek Valençay wzniesiony jest na planie czworoboku, z czterema okrągłymi wieżami, całość utrzymana jest w stylu renesansowym, wyłączając klasycystyczne modyfikacje i płaskorzeźby dekoracyjne dodane w XVIII i na początku XIX wieku. Wnętrze obiektu to ponad sto pomieszczeń. W części sal mieści się ekspozycja poświęcona życiu i działalności Talleyranda. Zamek otacza park o powierzchni 40 ha oraz winnice. Dziś część parku zamieniona została na ogród zoologiczny.

Komentarze (25)
Francja. Bajeczne zamki nad Loarą
Zaloguj się
  • cudaarchitektury

    Oceniono 8 razy 8

    Zamki nad Loarą to istne cuda architektoniczne. Niezwykle piękne są - Zamek Chenonceau i Zamek w Chambord. Ciekawe informacje o zamkach znajdują się tu - cudaarchitektury.pl/category/zamki/

  • Oceniono 4 razy 2

    Oczywiście że mamy całą masę pięknych zamków. W ogóle nasz kraj, gdyby nie rząd byłby jeszcze wspanialszy. Jednakże warto podróżować i oglądać różne cudowne miejsca, zdobywać wiedzę i mieć możliwość zobaczenia piękna na własne oczy.

  • Gość: Afrik

    Oceniono 3 razy 1

    Oglądałem zamki nad Loarą i w Bawarii. Te z Francji na pocztówkach wyglądają ładniej niż w rzeczywistości. Po prostu zamkom przydał by się już mały remont. Oczywiście zdjęcia z folderów czy z widokówek takich skaz nie ujawniają, ale widać to nawet na ich flagowym zamku w Chambord.
    W Bawarii tak jak jest na widokówce, to w rzeczywistości jest podobnie. Wszystko jest bardzo zadbane.

  • Gość: marco60

    Oceniono 21 razy 1

    W Polsce to mamy zamek w Gołuchowie,koło Kalisza, nie trzeba wyjeżdżać do Francji aby zobaczyć taką architekturę ;)

  • karpiu-karpiu

    0

    Dokładna mapa zamków, pałaców i obiektów godnych uwagi w Dolinie Loary:
    onedaystop.com/blog/dolina-loary-mapa-zamki-wino/

  • Gość: karolina

    0

    blog o pobycie we francji: http://wizytawefrancji.blog.pl/

    wpis o zamku chambord:
    http://wizytawefrancji.blog.pl/2013/07/04/dolina-loary-zamek-chambord-piekno-rzeczy-smier%C2%ADtelnych-mi%C2%ADja-lecz-nie-piekno-sztuki/

  • Gość: bagiet

    Oceniono 4 razy 0

    jesli chodzi o zamki to polecam tutaj niezla mape ktorej najczesciej uzywam do podrozy po zamkach. http://pl.touristpath.com wiekszosc francuskich, belgijskich i luksemburskich zamkow zjechalem wlasnie dzieki temu. jesli natomiast chodzi o zamki polskie to najlepsza jest wg mnie ta strona http://zamki.pl

  • pinesska44

    Oceniono 4 razy 0

    Jeżeli Polaków stać na wycieczki do Hiszpanii, Meksyku i innych droższych krajów niż Francja to na pewno polecam zamki nad Loarą i to nie tylko te najsłynniejsze typu Chenonnceau czy Chambord (a właściwie jego pustawe wnętrza) ale także MONTRESOR - jedyny polski zamek we Francji z bardzo ciekawą historią, Amboise z pięknymi zakolami Loary i inne. Dla tych, których nie stać na zagraniczne wojaże to polskie zamki - też nie ustępują tym francuskim i też ich trochę jest.

  • halo2000

    Oceniono 6 razy 0

    Mieszkam w Angers od 8 lat i muszę powiedzieć, że zamki nad Loarą to żadna atrakcja. Nie ma w nich ani galerii obrazów, jak w Holandii, ani kolekcji muzealnych jak w Malborku czy Kwidzynie, po prostu gołe ściany, w dodatku drogo. A już szczególnie słabo wychodzą te zamki w porównaniu z tym co mają do zaoferowania inne rejony Francji, dużo lepiej wyposażone przez naturę i historię. Zamki nad Loarą to tylko marka na jaką dają się nabrać naiwni turyści, tak samo jak na twierdzenie, że kuchnia francuska jest najlepsza na świecie.

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX