Siena, miasto średniowiecznych Włoch

Siena (54 tys. mieszkańców), jedno z najbardziej nietypowych i najpiękniejszych miast Toskanii, zostało założone przez Etrusków na wzgórzu między dolinami dwóch rzek: Arbii i Elsy. Jest to miejsce o niepowtarzalnym charakterze, gdzie zachowało wiele dawnych tradycji i zwyczajów.

Miasto ożywa szczególnie latem, kiedy odwiedza ją niezwykle dużo turystów (zwłaszcza w okresie słynnego palio ), a także studentów mającego tu siedzibę Uniwersytetu dla Cudzoziemców (Universita per gli Stranieri). Siena, kryjąca pośród swoich murów wspaniałe zabytki architektury, rzeźby i malarstwa, została w 1995 roku wpisana na Listę UNESCO.

Toskania i Wenecja. W krainie cyprysów, oliwy i wina - kup przewodnik w księgarni internetowej Bezdroża

Historia miasta

Miasto, położone na trzech wzgórzach stanowiących podstawę podziału na dzielnice (tzw. terzii ), wg legendy założone zostało przez dwóch synów Remusa: Seniusza i Askiusza, wygnanych z Rzymu przez wuja, Romulusa, założyciela Wiecznego Miasta. W czasie ucieczki zatrzymali się oni dopiero na łagodnych wzgórzach Toskanii i tu się osiedlili. Przybyła z nimi także wilczyca kapitolińska, która wykarmiła ich, podobnie jak niegdyś Remusa i Romulusa. Stąd też wyobrażenia wilczycy i dwóch karmionych przez nią bliźniąt można w Sienie napotkać bardzo często.

Charakterystyczny dla Sieny jest widoczny do dzisiaj podział na tzw. contrady, czyli mniejsze niż terzie dzielnice miasta, które rywalizują ze sobą dwa razy w roku (2 lipca i 16 sierpnia) podczas palia. Jest to wyścig, w którym jeźdźcy reprezentujący poszczególne contrady ścigają się wokół głównego placu miasta - Piazza del Campo.

Warto zobaczyć w Sienie

"Siena jest dużą sceną z muszlowatym wklęśnięciem Il Campo po środku. Sceną będąc architektonicznie, bogato przy tym dekorowaną, budzi często wrażenie udziału w spontanicznym, tłumnym widowisku teatralnym. Spadzistymi zejściami spływają na Campo, na Pole, turyści, mieszkańcy miasta, wycieczki szkolne" - pisał o mieście Gustaw Herling-Grudziński. Centrum i serce miasta stanowi właśnie Piazza del Campo, swym nieregularnym, nierównym kształtem przypominający nieco muszlę. Tradycja mówi, że swoją formą miał oddawać kształt płaszcza Matki Boskiej, mającego swą opieką "opasać" całe miasto.

Nad placem dominuje Palazzo Pubblico ze swoją niebotyczną wieżą Torre del Mangia (102 m), wzniesioną w 1 poł. XIV w. (zwiedzanie: 10.00-18.30 lub do 19.00, w zależności od pory roku; wstęp: 6,50 EUR, ulgowy 4 EUR, dzieci poniżej 6. roku życia - wstęp wolny). Również sam pałac jest niewątpliwie jednym z najwspanialszych zabytków gotyckiej sztuki świeckiej. Wybudowany w latach 1288-1342, składa się z głównego trzypiętrowego budynku oraz dwóch bocznych, niższych o jeden poziom. Po lewej stronie, u stóp wieży, znajduje się Cappella di Piazza - kaplica powstała w XIV w. w podzięce za uwolnienie miasta od katastrofalnej epidemii dżumy.

Wejście do pałacu prowadzi bezpośrednio na otoczony podcieniami dziedziniec zwany Cortile del Podesta, z którego z kolei można przejść do Museo Civico (czynne: 10.00-18.30 lub do 19.00, w zależności od pory roku; wstęp: 7 EUR, grupy powyżej 15 osób 6,50 EUR, studenci, osoby powyżej 65. roku życia - 4,50 EUR, dzieci poniżej 11. roku życia - wstęp wolny). W sali Mappamondo, w której zgromadzone są mapy geograficzne, można podziwiać fresk Simonego Martiniego Maesta (Madonna na tronie ) oraz przypisywany również temu malarzowi fresk przedstawiający kondotiera Guidoriccia da Fogliano. W sali Pokoju (Sala della Pace) znajduje się natomiast znakomity i niezwykle sugestywny cykl fresków Ambrogia Lorenzettiego Dobre i złe rządy .

Po przeciwnej stronie Piazza del Campo, przy Via Banchi di Sotto, wznosi się renesansowy Palazzo Piccolomini , zaprojektowany prawdopodobnie przez Bernarda Rosselina.

Nieopodal Piazza del Campo, w jednym z najwyżej położonych miejsc w Sienie, wznosi się imponująca bryła Duomo dell'Assunta , czyli katedry pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP (zwiedzanie: pn.-sb. 7.30-19.30, nd. 13.30-19.30; wstęp: 3 EUR; bilet łączony, ważny 3 dni, obejmujący Museo dell'Opera, Museo Diocesano di Arte Sacra, baptysterium, kryptę i oratorium San Bernardino: 10 EUR). Jej budowę rozpoczęto ok. roku 1150, a zakończono w XIII w. W 1339 r. pojawił się projekt, który przewidywał wykorzystanie istniejącej świątyni jako transeptu nowej, dużo większej katedry. Rozpoczęły się prace budowlane, które jednak kilka lat później przerwano. Ich świadectwem pozostaje do dzisiaj m.in. niedokończona fasada wznosząca się nieopodal katedry.

Dolna część fasady obecnej katedry, z trzema rzeźbionymi portalami, na których wyobrażono Wniebowzięcie, Gloryfikację Maryi oraz proroków, filozofów i patriarchów, jest dziełem Giovanniego Pisana. Górna część fasady została ukończona dopiero w 2. poł. XIV w. na wzór katedry w Orvieto. Po prawej stronie wznosi się smukła romańska dzwonnica w charakterystyczne białe i zielone pasy.

Warto wejść do wnętrza kościoła, które jest niezwykle bogate. Szczególne wrażenie wywierają dwukolorowe, obłożone białym i czarnym marmurem ściany. Uwagę przykuwają też terakotowe popiersia papieży, umieszczone nad arkadami oddzielającymi nawy, oraz niezwykle bogata marmurowa posadzka, na której przedstawiono filozofów, Sybillę (niezwykle częsty motyw w sztuce włoskiej), cnoty i sceny biblijne (XIV-XV w.). Interesujące są również złocone posągi patronów miasta znajdujące się w rogach podstawy kopuły. Jednym z najcenniejszych dzieł sieneńskiej katedry jest niewątpliwie wykonana przez Nicolę Pisana rzeźbiona marmurowa ambona o ośmiu bokach, wsparta na kolumnach z granitu, porfiru i zielonego marmuru. U bazy kolumny środkowej przedstawione zostało siedem sztuk wyzwolonych oraz filozofia, nad kapitelami natomiast - wyobrażenia cnót i proroków. Sceny biblijne przedstawione zostały z niespotykaną wprost precyzją, szczególnie hołd Trzech Króli zwraca uwagę bogactwem detali i nowatorskim ujęciem tradycyjnego tematu.

Wnętrze katedry kryje też wiele wspaniałych rzeźb. Na uwagę zasługują na pewno: Św. Jan Chrzciciel Donatella, Św. Piotr i Św. Paweł Michała Anioła na ołtarzu zwanym Altare Piccolomini, a także Św. Maria Magdalena i Św. Hieronim Giana Lorenza Berniniego znajdujące się w kaplicy Chigi, wzniesionej wg projektów tegoż rzeźbiarza i architekta. W kaplicy znajduje się także XIII-wieczny obraz Madonna del Voto .

Jedną z największych atrakcji katedry jest też niewątpliwie Libreria Piccolomini - biblioteka, której budowę rozpoczęto w 1495 r. na zlecenie kardynała Todeschiniego Piccolominiego, późniejszego papieża Piusa III. Zamierzał on stworzyć godne miejsce, w którym można by zgromadzić liczne i niezwykle cenne kodeksy znajdujące się w posiadaniu jego wuja, papieża Piusa II (Enea Silvius Piccolomini). W pięknym pomieszczeniu zwracają uwagę zwłaszcza freski Pinturicchia przedstawiające dziesięć scen z życia Piusa II, w tym także Spotkanie Fryderyka III i Eleonory Aragońskiej , gdzie wyobrażeni zostali też liczni członkowie rodziny cesarskiej i papieskiej. W bibliotece można też podziwiać Trzy Gracje , rzymską kopię rzeźby greckiej.

Do katedry przylega Battistero di San Giovanni , czyli baptysterium św. Jana (otwarte: III-V i IX-X 9.30-19.00, VI-VIII 9.30-20.00, XI-II 10.00-17.00; wstęp: 3 EUR, grupy od 15 osób - po 2,50 EUR). Znajduje się ono pod absydą. Przechodzi się do niego przez XIV-wieczny portal, a następnie po stromych schodkach; na jednym ze stopni zaznaczony jest krzyż - jest to miejsce, gdzie wg legendy za sprawą diabła upadła św. Katarzyna. Budowa baptysterium trwała od 1316 do 1325 r., a pracami kierował Camaino di Crescentino. Marmurowa późnogotycka fasada została wykonana dopiero pod koniec XIV w. i pozostaje do dziś nieukończona w górnej części. W jej części dolnej znajdują się trzy głębokie portale, między którymi widoczne są m.in. wpisane w romby głowy ludzkie i zwierzęce. W bogato zdobionym wnętrzu na szczególną uwagę zasługuje chrzcielnica (fonte battesimale ). Nad ośmioboczną misą chrzcielną wznosi się cyborium, a nad nim, na kolumience, umieszczona jest niewielka figura św. Jana Chrzciciela wyrzeźbiona przez Jacopa della Quercia. Jego autorstwa są też niektóre posągi zdobiące nisze cyborium, pozostałe wykonane zostały przez Donatella i Giovanniego di Turino.

W bezpośrednim sąsiedztwie katedry znajduje się także Museo dell'Opera Metropolitana (czynne: 15 III-IX 9.00-19.30, X 9.00-18.00, XI-14 III 9.00-13.30; wstęp: 6 EUR, grupy od 15 osób - po 5 EUR). Zgromadzone są tu przede wszystkim oryginalne dzieła zdobiące niegdyś katedrę, a przeniesione tu dla ochrony przed zanieczyszczeniem. Są to przede wszystkim obrazy i rzeźby, ale także np. wyroby złotnicze i miniatury. Do najcenniejszych eksponatów należą m.in.: rzeźba Maria di Mose Giovanniego Pisana przedstawiająca Marię, siostrę Mojżesza, w nietypowej, niezwykle ekspresyjnej pozie oraz przepiękna nastawa Maesta Duccia di Buoninsegna. Z muzeum można też obejrzeć mury projektowanej i niedokończonej nowej katedry i podziwiać panoramę miasta ze szczytu jej fasady.

Naprzeciwko katedry znajduje się dawny szpital - Ospedale di Santa Maria della Scala (otwarte: 10.30-18.30; wstęp: 6 EUR, grupy powyżej 15 osób po 4,50 EUR) wybudowany w XIII w. W mieszczącym się tu obecnie muzeum można podziwiać przede wszystkim XV-wieczne freski Domenica di Bartolo, Vecchietty i innych artystów.

Na południe od Piazza del Duomo, przy Via San Pietro, w XV-wiecznym Palazzo Buonsignori mieści się sieneńska Pinacoteca (czynne: wt.-sb. 8.15-19.15, nd. 8.15-13.15, pn. 8.30-13.30; wstęp: 4,30 EUR, od 18. do 25. roku życia - 2 EUR, poniżej 18. i powyżej 65. roku życia - wstęp wolny). Wśród zgromadzonych tu dzieł toskańskich mistrzów znajdują się m.in.: Madonna z Dzieciątkiem i czterema świętymi Guida da Siena, Madonna z Dzieciątkiem Ambrogia Lorenzettiego, Święta Rodzina ze świętym Janem Sodomy, Ukoronowanie Dziewicy Francesca di Giorgio Martiniego czy Święta Rodzina Pinturicchia.

Idąc dalej Via San Pietro, dochodzimy do XIII-wiecznej bazyliki Sant'Agostino , w której wnętrzu podziwiać można m.in. dzieła Perugina, Mattea di Giovanni, Sodomy i Ambrogia Lorenzettiego.

Na południowo-wschodnim krańcu Sieny, nieopodal bramy Rzymskiej (Porta Romana), stoi XIII-wieczny kościół Santa Maria dei Servi z surową fasadą i romańską dzwonnicą. Wnętrze kościoła kryje XIII-wieczny obraz Madonna del Bordone Coppa di Marcovaldo, Rzeź niewiniątek Mattea di Giovanni oraz fresk Pietra Lorenzettiego.

Na północ od Piazza del Campo, na jednym ze wzgórz, wznosi się XV--wieczny kościół i były klasztor San Francesco . W jednonawowym surowym wnętrzu kościoła zobaczymy przepiękne Ukrzyżowanie Pietra Lorenzettiego oraz freski Ambrogia Lorenzettiego (Święty Ludwik przed Bonifacym VIII i Męczeństwo sześciu franciszkanów w Cencie ). Na prawo od kościoła wznosi się budynek dawnego klasztoru z pięknymi renesansowymi krużgankami.

Nieopodal znajduje się XV-wieczne oratorium San Bernardino (zwiedzanie: 15 III-31 X 10.30-13.30 i 15.00-17.30, 1 XI-14 III zamkn.; wstęp: 3 EUR, ulgowy 2,50 EUR), wybudowane w miejscu, w którym święty nauczał. Składa się ono z dwóch części: ozdobionego freskami oratorium górnego oraz oratorium dolnego. Tuż obok, w Museo Diocesano (otwarte jak oratorium; wstęp: 4 EUR, grupy powyżej 15 osób - po 2 EUR), można podziwiać m.in. pochodzące z kościoła San Francesco freski Ambrogia i Pietra Lorenzettich, a także obrazy Beccafumiego i Sodomy.

Po przeciwległej stronie miasta wznosi się imponująca i oryginalna bryła bazyliki San Domenico , budowanej XIII-XV w. W jednonawowym wnętrzu na szczególną uwagę zasługuje przede wszystkim kaplica delle Volte, gdzie podobno zwykła się modlić pochodząca ze Sieny św. Katarzyna. Tutaj też znajduje się ponoć jedyny fresk przedstawiający wiernie tę świętą, wykonany przez współczesnego jej Andreę Vanniego. Kaplicę św. Katarzyny zdobią natomiast piękne freski Sodomy (Św. Łukasz i Św. Hieronim , Ekstaza i Omdlenie św. Katarzyny ). W tabernakulum przechowywany jest relikwiarz z głową sieneńskiej świętej.

Nieopodal bazyliki, u stóp wzgórza, znajduje się tzw. Fonte Branda , jedno ze źródeł zaopatrujących niegdyś miasto w wodę. W tym celu została tu wybudowana w poł. XIII w. niewielka konstrukcja. W pobliżu wznosi się też potężna medycejska forteca z XVI w.