Włochy. Parma - fiołki z parmezanem

Włoskie miasto Parma znakomicie łączy sztuki piękne i kulinarne - parmigiano reggiano i Parmigianino, prosciutto i Correggio...

Miasto nad Padem w połowie drogi między Mediolanem a Bolonią prawdopodobnie założyli Etruskowie. W II w. p.n.e. stało się kolonią rzymską, później władały nim potężne rody Viscontich i Sforzów. Czasy świetności Parmy przypadły na rządy dynastii Farnese - zasłynęła wówczas jako "włoskie Ateny". Dziś to piękna, spokojna miejscowość licząca ok. 160 tys. mieszkańców w regionie Emilia-Romania.

Sztuki piękne Parmy

Pierwsze kroki kierujemy do romańskiej katedry z XI w. z freskiem „Wniebowzięcie” Correggia (właściwie Antonio Allegri, 1489-1534), manierystycznego malarza z Parmy. Znajdują się tu również XII-wieczne rzeźby, wśród których uwagę przykuwa relief „Zdjęcie z krzyża” dłuta Benedetta Antelamiego. Do duomo przylega słynne ośmiokątne baptysterium z różowego werońskiego marmuru, ozdobione misternymi płaskorzeźbami Antelamiego. W środku - freski. Inne dzieła Correggia znajdują się w Camera di San Paolo - benedyktyńskim klasztorze św. Pawła. Są to malowidła na suficie prywatnej jadalni matki przełożonej.

Natomiast jego słynny uczeń Parmigianino (Girolamo Francesco Maria Mazzoli 1503-40) jest autorem fresków w kościele św. Jana Ewangelisty. Jednak największą część swego krótkiego życia ów malarz pięknych Madonn poświęcił sanktuarium Santa Maria della Steccata. Jego najbardziej znany obraz "Madonna z długą szyją" powstał na zamówienie tutejszego kościoła Santa Maria dei Serviti, obecnie można go podziwiać we florenckiej Galerii Uffizi. Za to w parmeńskiej Galleria Nazionale w Palazzo Pilotta (www.gallerianazionaleparma.it, bilety 6 i 3 euro) znajduje się "Portret damy" znany też jako "Turecka niewolnica". Pałac ten (nazwa od rozgrywanej tu niegdyś na dziedzińcach gry pelota) - podobny do fortecy największy rozmiarem zabytek Parmy - poza muzeum sztuk pięknych mieści w swych potężnych murach Teatro Farnese projektu Giovanniego Battisty Aleottiego, cały w drewnie. Jako pierwszy w kraju został wyposażony w scenę obrotową.

Parma miasto muzyki

Miłośnicy muzyki, odwiedzając Parmę, udają się też do Le Roncole - małej wioski ok. 40 km stąd, miejsca narodzin Giuseppe Verdiego (ur. w 1813, zm. w 1901 w Mediolanie). Można tam zwiedzić rodzinny dom autora „Toski”. Można też wynająć na cały dzień przewodnika, który oprowadzi nas po wszystkich miejscach związanych z młodością kompozytora (łącznie z Teatro Verdi w niedalekim Busseto).

W samej Parmie znajduje się natomiast dom rodzinny Arturo Toscaniniego (1867-1957), wybitnego dyrygenta przez lata kierującego La Scalą (był on również pierwszym nieniemieckim dyrygentem zaproszonym na wagnerowski festiwal w Bayreuth). Jako zdeklarowany antyfaszysta opuścił Włochy już w 1928 r. i został szefem orkiestry nowojorskiej.

Na parmeńskim Cimitero della Villetta spoczywa zaś Niccolo Paganini (1782-1840). Choć słynny skrzypek zmarł w Nicei, po wielu komplikacjach - łącznie z interwencjami u papieża - jego szczątki ściągnięto właśnie tutaj.

Jeśli zostajemy w Parmie na noc, wybierzmy się wieczorem do opery (www.teatroregioparma.org). A nazajutrz odwiedźmy Il Castello dei Burattini, czyli Muzeum Lalek. Na zbiór Giordano Ferrariego, słynnego parmeńskiego lalkarza i kolekcjonera, składają się dziesiątki marionetek, masek i kukiełek.

A gdy zgłodniejemy lub nogi odmówią nam posłuszeństwa, odpocznijmy w którejś z knajpek przy Piazza Garibaldi. Menu na pewno nas nie rozczaruje. Jesteśmy przecież w królestwie słynnej szynki parmeńskiej (prosciutto crudo) i parmezanu, sera nad sery.

Parma miasto fiołków

Wszędzie pełno fiołków - zdobią makatki i sztuczne bukieciki, porcelanę i witryny sklepów z pamiątkami, a Violetta di Parma to klasyczne perfumy, szalenie modne pod koniec XIX w. (za to wcale nie zauważyłam akcesoriów piłkarskich, choć działa tu znany klub AC Parma).

Parma ma też swój portret literacki sporządzony przez Stendhala, który w 1839 r. opublikował "Pustelnię parmeńską". I choć z książką tą nie da się zwiedzać miasta jak z przewodnikiem, bez trudu da się w niej odnaleźć jego ducha.