Zobacz, póki istnieją. Najpiękniejsze świerki świata

Wyrch Czadeczka, Ujsoły, Barania Góra - to miejsca w Beskidach, gdzie jeszcze można zobaczyć piękne świerki. Ale trzeba się pospieszyć...

Kilkaset lat temu Beskid Śląski i Żywiecki porastała puszcza, głównie bukowa i jodłowa. W XIX w. Habsburgowie zaczęli ją wycinać i sadzić świerczynę - świerk szybko rośnie i można na nim sporo zarobić. Tak działo się przez lata. Świerki posadzono nawet pod liniami energetycznymi. Wśród górali krąży opowieść, że plantacje były pomysłem dygnitarza PZPR, który w latach 70. przeleciał helikopterem nad górami i stwierdził, że zostało jeszcze sporo hektarów niezagospodarowanej ziemi. Wymyślił, że trzeba na nich posadzić świerki, żeby ludzie mieli pod dostatkiem choinek.

W Beskidy trafiły nasiona od zbieraczy z całej Europy. Nietutejsze świerki, które wyrosły m.in. z nasion sprowadzonych z Transylwanii, nie radzą sobie. Osłabione suszami i wichurami, są podatne na działanie szkodników, atakują je korniki i pasożytniczy grzyb opieniek miodowy. Leśnicy próbują powstrzymać plagę, wycinając całe hektary zaatakowanych świerczyn, a na ich miejsce sadząc odporniejszy las mieszany.

***

W 1938 r. szwedzcy genetycy badali świerki z różnych miejsc świata, szukając doskonałego: pięknego, zdrowego, szybko rosnącego. Znaleźli takie drzewa w Istebnej pod Baranią Górą. Beskidzkie świerki świetnie nadawały się do wyrobu instrumentów muzycznych, Niemcy robili z nich niezatapialne kadłuby ścigaczy torpedowych. Badania przerwała wojna, ale w 1953 r. prof. Enar Anderson przyjechał do Istebnej, by odszukać świerki. Jedno z drzew nazwano jego imieniem - dzisiaj świerk Andersona ma prawie 60 m. Najstarsze i najdorodniejsze okazy, które tak zachwyciły szwedzkich naukowców, rosną na ośmiu hektarach na terenie leśnictwa Bukowiec na Wyrchu Czadeczka (najprościej dojechać tam od Koniakowa). Mają 160-170 lat. Ich nasiona trafiają do Regionalnego Banku Genów Świerka, a stamtąd do całej Europy.

Warto zwiedzić Muzeum Świerka Istebniańskiego, tuż obok szkółki leśnej na Wyrchu Czadeczka. Są tam m.in. eksponaty związane z jego hodowlą i prowadzonymi nad nim badaniami (trzeba umówić się telefonicznie - 033 855 24 26, nocleg znajdziemy na stronie Cieszyńskiego Stowarzyszenia Agroturystycznego „Natura”: www.agroturystyka.wbeskidy.pl).

***

Pięknymi świerkami może się pochwalić także nadleśnictwo Ujsoły w Żywieckim Parku Krajobrazowym. W tym roku w masywie Hali Lipowskiej (1324 m n.p.m.) i Rysianki (1332 m n.p.m.) powstał blisko 63-hektarowy rezerwat Lipowska, który chroni torfowiska z malowniczymi oczkami wodnymi i fragmenty górnoreglowego boru świerkowego z przepięknymi, okazałymi drzewami. W rzadko odwiedzanych przez człowieka częściach Beskidu Żywieckiego żyją wilki i rysie.

W Ujsołach także wycina się świerki, walcząc z plagą kornika. Pozyskane z drzew łyko Francuzi kupują na artystyczne opakowania dla swoich serów. Przy zbieraniu łyka dorabia sobie wielu górali - nazywani są skórkorzami. Najpierw okorowują ścięty świerk, potem specjalnymi, zaostrzonymi łyżkami ściągają leżące pod korą łyko, które na koniec suszą. Zbieraczy łyka można spotkać głównie w styczniu i lutym (informacje: www.schroniska-pttk.com.pl).

***

Również na zboczach Pilska, najwyższego szczytu (1557 m) Beskidu Żywieckiego, powstał ponad 100-hektarowy rezerwat chroniący m.in. piękny fragment górnoreglowego boru świerkowego. Najstarsze drzewa mają ponad 350 lat i po 30 m wysokości. W rezerwacie przyrodnicy zaobserwowali ślady obecności niedźwiedzia brunatnego, wilka, rysia. Zanocować można na Hali Miziowej - jest tam nowoczesne schronisko PTTK (www.schroniska-pttk.com.pl).

Z kolei na zboczach Baraniej Góry (1220 m) w Beskidzie Śląskim znajduje się ponad 380-hektarowy rezerwat chroniący źródła Czarnej i Białej Wisełki oraz fragmenty boru świerkowego i świerkowo-jodłowego. Najstarsze, imponujące okazy rosną tutaj od 200 lat. Są też piękne jodły i buki. W latach 30. ubiegłego wieku próbowano posadzić kosodrzewinę i limbę - dwie limby rosną do dziś (nocleg w Wiśle: www.agroturystyka.wbeskidy.pl, schronisko na Baraniej Górze: www.schroniska-pttk.com.pl).

Wbrew nazwie 55-hektarowy rezerwat Stok Szyndzielni nie znajduje się na Szyndzielni (1026 m n.p.m.) górującej nad Bielskiem-Białą, lecz na pobliskich Trzech Kopcach (1082 m). Jeden z najstarszych rezerwatów Beskidu Śląskiego chroni m.in. piękny fragment zachodniokarpackiej świerczyny górnoreglowej oraz kawałek boru świerkowo-jodłowego (nocleg w schronisku PTTK na Szyndzielni bądź Klimczoku: www.schroniska-pttk.com.pl).

***

W lasach państwowych leśnicy wycinają chore świerki. O wiele gorzej jest w lasach prywatnych. Żeby zachęcić ich właścicieli do działania, bielska Fundacja Ekologiczna „Arka” prowadzi ogólnopolską akcję „Ratujmy beskidzkie lasy". Jesienią na zboczach Skrzycznego zasadzono wzorcowy las z różnymi gatunkami drzew (w akcji wzięli udział m.in. bracia Golcowie). Powstają także graffiti zachęcające do ratowania lasów - można je zobaczyć choćby. na ścianach garaży niedaleko bielskiego szpitala wojewódzkiego. - Graffiti to sposób na dotarcie do młodzieży - mówi Dariusz Paczkowski z Arki (www.fundacjaarka.pl).