Święta w Beskidach. Kolędowanie na Przykrej Kępce

Przy ogniskach wokół kościoła muzykanci wygrywają kolędy i pastorałki, aż iskry lecą. Wigilijna noc na Górce nad Szczyrkiem jest niezapomniana

17.11.2008

Boże Narodzenie pomysły na prezenty, tradycje, przepisy

Podczas odprawianych o północy pasterek z wielu kościołów w Beskidach dobiegają dźwięki góralskiej muzyki (obecność kapeli w czasie świąt to stara tradycja). Tak jest również w sanktuarium na tzw. Górce w Szczyrku. Niewielki kamienny kościółek stoi przy niebieskim szlaku na Klimczok, na wysokości 650 m, i należy do najpiękniej położonych świątyń w Polsce.

Sylwester 2008/2009 pomysły na powitanie Nowego Roku

Wzniesiono go na przełomie 40. i 50. lat XX w. w miejscu wcześniejszych kaplic. Jest pamiątką niezwykłych wydarzeń przekazywanych w ludowej tradycji: to tutaj, na tzw. Przykrej Kępce, 25 lipca 1894 r. 12-letnia Julianna Pezda po raz pierwszy doznała objawienia - ukazała jej się Matka Boska. Widzenia Julianny i dwóch koleżanek trwały kilka miesięcy. Mieszkańcy postanowili wybudować tu drewnianą kaplicę. Gdy zaczęli prace, z suchego zbocza wypłynął strumień wody...

Sanktuarium każdego roku odwiedzają tysiące pątników i turystów. Znajduje się tu słynący cudami i łaskami obraz Matki Boskiej namalowany w 1960 r., według relacji dziewczynek. Niedawno ozdobiono go koronami poświęconymi przez papieża Benedykta XVI (wykonał je krakowski złotnik Lech Dziewulski, wzorując się na tych ofiarowanych Cudownemu Obrazowi na Jasnej Górze przez Jana Pawła II, które też wyszły z jego pracowni). Są na nich orły piastowskie i śląskie, lilie andegaweńskie, gwiazdy. Na Górce stoi też kaplica z zachowanym do dziś bukiem, który był świadkiem objawienia oraz cudowne źródełko.

Ośrodki narciarskie porady, technika jazdy, ranking ośrodków

Gdy pasterka się kończy, zaczyna się świętowanie. Obok kościoła płoną wielkie ogniska, wokół nich zbierają się góralskie kapele, mieszkańcy Szczyrku i turyści. Zaczynają wspólne kolędowanie, które przeciąga się nawet do trzeciej nad ranem (muzykanci grają z takim zapałem, że spod smyczków lecą iskry). Nie ma w tym nic dziwnego - wigilijna noc na Górce robi duże wrażenie. Wokół stoją wysokie świerki w białych kożuchach, a pod nogami skrzypi zmrożony śnieg. W dole pobłyskują światła Szczyrku, w blasku księżyca widać Skrzyczne. Nie ma lepszego miejsca, skąd rozciągałby się równie wspaniały widok na tę górę!

W dzień św. Szczepana w każdej beskidzkiej miejscowości pojawiają się kolorowe grupki przebierańców. To kolędnicy, którzy rozpoczynają tradycyjną wędrówkę po domach. Każda postać ma swoje znaczenie. Diabeł symbolizuje zło, a pokonana przez Chrystusa śmierć - przemijanie. Żyd, czyli Herod, przypomina o narodzie wybranym, zaś gwiazda betlejemska wiodła pasterzy do narodzonego zbawiciela. Kłapiący paszczą turoń symbolizuje siły przyrody, od których praca na roli zawsze była uzależniona (jego przebranie jest bardzo ciężkie, waży nawet 20 kilo!).

- Ta wielowiekowa tradycja nie może zaniknąć! Co to by były za święta bez dziadów, czyli kolędników - mówi Mateusz Kurowski, który z przyjaciółmi kolęduje w Szczyrku.

Dziady na Żywiecczyźnie "grasują" w dużych grupach. Idą w nich też kolorowe konie z bibułowymi grzywami, pachołkowie, garncarze, młode pary, żołdacy i maciunele. Ci ostatni to strojni chłopcy, których ubrania obszyte są tysiącami kolorowych pasków z materiału i bibuły.

Według tradycji dziady odstraszają złe moce, a ich wizyta to dobry znak dla domu. Nie wolno ich nie wpuścić, bo nie będzie się darzyć w gospodarstwie, a koniecznie się odwdzięczyć - groszem, kołaczem, owocami i kieliszeczkiem gorzałki.

www.szczyrk.salezjanie.pl

Połaźnice, światy i pająki

W góralskich chałupach i karczmach można jeszcze spotkać tradycyjne ozdoby świąteczne, które wykonywano ręcznie, nim pojawiły się fabryczne świecidełka. Należą do nich połaźnice, czyli odwrócone drzewka świąteczne, z jabłkami i orzechami; zawieszone u powały, symbolizują życie i siły witalne. Jeże to ozdoby wykonane z naszpikowanego słomkami buraka, obłożonego świerkowymi gałązkami i kwiatami z bibuły. Duże wrażenie robią pająki - konstrukcje ze słomy nawlekanej na nitki, przystrojone bibułkowymi ozdobami. Najciekawsze są jednak światy - kule misternie zlepione z opłatków (symbolizują kulę ziemską, nad którą panowanie obejmuje nowo narodzony Zbawiciel). Doczepiało się do nich nitkę i wieszało w najważniejszej izbie, w tzw. świętym kącie. W domu mógł wisieć tylko jeden świat. Jeżeli w ciągu roku zjadły go muchy, był to znak, że gospodarzom będzie się darzyło. Jeżeli muchy świat omijały, wróżyło to nieszczęście.

Podróże w Polsce - inspiracje i informacje

W ostatnich latach piękne ozdoby wracają do łask, a to za sprawą organizowanych przez żywieckie starostwo warsztatów Boże Narodzenie po Beskidzku (prowadzą je instruktorzy i twórcy ludowi). W tym roku warsztaty odbywać się w każdej gminie Żywiecczyzny od 26 listopada do 18 grudnia. Mogą w nich za darmo uczestniczyć dzieci, młodzież, kolędnicy, nauczyciele i wszyscy zainteresowani beskidzkimi zwyczajami.

www.starostwo.zywiec.pl