Żagań - w pałacu księżnej Dino

Bywali tu królowie, politycy i artyści - najczęściej Franciszek Liszt, który na ślubie wnuczki księżnej grał na kościelnych organach ?Veni Creator?
Podobno gród nad Bobrem założyła księżna Żaganna, córka legendarnej Wandy, która "nie chciała Niemca"... Wiemy natomiast z pewnością, że Żagań istniał już w 1202 r. - w XIII-wiecznych kronikach czytamy o powstaniu niewielkiego Księstwa Żagańskiego, tak małego, że na pewien czas przyłączono je do leżącego obok Księstwa Głogowskiego. Od 1413 r. było znów samodzielne, choć pozostawało we władaniu Piastów z Głogowa. W 1472 r. przeszło w ręce Sasów, a następnie Habsburgów. W latach 1628-34 panował w Żaganiu Albrecht von Wallenstein, najsłynniejszy cesarski dowódca w wojnie trzydziestoletniej. Za jego panowania Żagań był oazą spokoju w pustoszonym przez Szwedów cesarstwie. Wallensteina zgubiły jednak wielkie ambicje i arogancja - cesarz Austrii Ferdynand II podejrzewał go o chęć przywrócenia samodzielności królestwu Czech i rozkazał zgładzić. Wkrótce po śmierci Wallensteina Żagań zniszczyli Szwedzi. W końcu lat 40. XVIII w. miasto, podobnie jak cały Śląsk, dostało się w ręce Fryderyka II Hohenzollerna, króla Prus. W 1785 r. jego następca sprzedał Żagań Piotrowi Bironowi, księciu Kurlandii. Nowy właściciel dobrze zapisał się w historii miasta - sława miasta i dworu rozeszła się daleko poza granice Prus. Gospodarcza i kulturalna koniunktura trwała aż do wojen napoleońskich. W 1806 r. do Żagania wkroczyli Francuzi, a wraz z nimi młody oficer odpowiedzialny za aprowizację stacjonujących tu oddziałów Henri Boyle. (Oficer wkrótce zrezygnował z kariery w armii i zajął się literaturą - książki podpisywał nazwiskiem Stendhal). W 1844 r. władzę w księstwie przejęła najmłodsza córka Birona - Dorota Talleyrand de Perigord, zwana księżną Dino. Jej panowanie to najświetniejszy okres w historii Żagania, który stał się "kawałkiem Francji w środku Niemiec". Księżna była postacią niezwykle barwną. Przeniosła się do Żagania z Paryża, gdzie była kochanką sławnego Karola Maurycego de Talleyranda, ministra spraw zagranicznych Napoleona Bonaparte. Z podupadłego w czasie wojen napoleońskich miasteczka księżna uczyniła centrum kulturalne. Zjeżdżali tu politycy, artyści i królowie. Najczęściej bywał Franciszek Liszt - kiedy księżna wydawała za mąż wnuczkę, grał na kościelnych organach "Veni Creator".

W salach żagańskiego pałacu wisiały obrazy Rembrandta, van Dycka, Goi, Velázqueza, Tycjana i Canaletta. Bogate archiwum zawierało autografy dzieł Goethego, Schillera, Talleyranda, listy Napoleona do Józefiny, 36 listów Stanisława Augusta Poniatowskiego.

W rękach rodziny Talleyrand de Perigord Żagań pozostawał do 1935 r., kiedy Hitler odebrał Księstwo Żagańskie właścicielom - uznano ich za wrogów Rzeszy.

***

Reklama: Sprawdź ofertę internetu mobilnego na wakacje!



Lata wojny Żagań przetrwał we względnym spokoju. 22 kwietnia 1944 r., kiedy było jasne, że do miasta wkroczą Rosjanie, rozpoczęła się ewakuacja zbiorów sztuki i archiwum pałacu. Obrazy i meble starannie spakowano (meble rozkręcono, obrazy umieszczono na specjalnych ramach transportowych). Trzeba było się spieszyć, ponieważ w pałacu miał się rozlokować szpital polowy Wehrmachtu. W pośpiechu zorganizowano transport i wywieziono zbiory, podobno do dworu w pobliskiej Miodnicy lub położonej pod Szprotawą Borowiny. Nie wszystkie skrzynie zmieściły się na ciężarówki - w piwnicach pozostało ich 47, w jednej zbiór listów i autografów. Skrzynie te zaginęły.

Podobno po zajęciu Żagania przez Rosjan w pałacu za zgodą władz okupacyjnych pojawiło się dwóch tajemniczych oficerów - Francuz i Amerykanin, a także holenderski dyplomata i pełnomocnik rodziny Talleyrand de Perigord (przez krótki okres w 1945 r. nad pałacem powiewała podobno francuska flaga!). Obrazy z Żagania odnalazły się po latach we francuskich muzeach, w prywatnych kolekcjach i w zamku Valencay pozostającym w rękach Talleyrandów. Kolekcja autografów dotychczas się nie odnalazła...

***

Uwaga odwiedzających Żagań skupia się głównie na barokowym pałacu - jednej z najlepiej zachowanych XVII-wiecznych rezydencji położnych w granicach Polski. Powstawał od 1643 r., a ostateczny kształt nadał mu włoski architekt Antonio della Porta. W latach 1845-55 rozebrano jedno skrzydło budowli (przyczyny rozbiórki nie są znane). Ogród rozciągający się wokół rezydencji założyła księżna Dino, która wynajęła do tego przedsięwzięcia Oskara Teicherta, wybitnego niemieckiego architekta zieleni. Ze 100-hektarowego założenia do dziś przetrwało zaledwie 15 proc. Przez środek parku przepływa spiętrzony tamą wartki nurt Bobru.

Wycieczki po pałacu i parku oprowadzane są codziennie 8-20, aby umówić się na konkretny termin, należy kontaktować się z Marią Żarską, tel. (0 68) 477 64 66, faks (0 68) 477 64 62, bilet 5 zł, ulgowy 3

***

Żagań to nie tylko pałac i park - miasto pełne jest ciekawej architektury. Kościół Wniebowzięcia NMP to jedna z najcenniejszych świątyń Dolnego Śląska, powstała w 1183 r. za panowania księcia Bolesława I Wysokiego. Poważna przebudowa miała miejsce w 1515 r., kiedy wzniesiono nową wieżę i wielki zachodni szczyt oraz podwyższono nawę główną. Po pożarze w 1730 r. wnętrze przebudowano w stylu barokowym. Z zewnątrz kościół zachował charakter gotycki, natomiast loggia jest renesansowa. W środku obejrzymy piękne stalle z 1695 r., XVI-wieczny ołtarz Św. Trójcy, gotycki sarkofag księcia głogowsko-żagańskiego Henryka IV.

Kompleks dawnego klasztoru Augustianów zyskał obecną postać dopiero po roku 1730. Trójskrzydłowy gmach został wtedy przebudowany w stylu barokowym, część pomieszczeń w skrzydle wschodnim zachowała charakter gotycki. Klasztor poza celami zakonników i kapitularzem mieści również kaplicę św. Anny z gotyckimi sklepieniami oraz wspaniałą bibliotekę z XVIII-wiecznym wystrojem. Sklepienia pokrywa polichromia autorstwa znanego malarza śląskiego Wilhelma Neunherza. W księgozbiorze znajduje się m.in. fragment Biblii z VIII w.

Cenną grupą zabytków są kamieniczki przy rynku - barokowe w północnej pierzei (tam gdzie mieści się restauracja Staromiejska) i renesansowe, na zrębach gotyckich w południowej (tam gdzie jest sklep z akcesoriami samochodowymi).

Wartościowy zespół kamieniczek tworzy również zwarta zabudowa ul. Warszawskiej z XVIII i XIX w. łącząca rynek z placem Słowiańskim. Z tego samego czasu pochodzą kamieniczki na placu Słowiańskim, na środku którego wznosi się fontanna w kształcie strzelistej gotyckiej wieżyczki.

W centrum żagańskiego rynku stoi ratusz z początku XIV w. Po gruntownej przebudowie w latach 1868-69 nadano mu styl neorenesansowy, wzorując się na bryle florenckiego ratusza Palazzo Vecchio. Na murze ratusza znajduje się herb miasta nadany Żaganiowi przez cesarza Rudolfa w 1602 r.

W mieście zachowały się także fragmenty starych murów obronnych z przełomu XIII i XIV w. - przy ul. Wałowej, Rybackiej i na tyłach ul. Sobieskiego.

Ślady Żagania znajdziemy aż w Paryżu - ambasada polska mieści się w Hotel de Sagan - Pałacu Żagańskim, zwanym tak z powodu jego właściciela Bosona de Talleyrand-Perigord, spokrewnionego z księżną Dino.

Przez dwa lata w Żaganiu mieszkał Jan Kepler, wielki astronom, który odkrył eliptyczny kształt orbit planetarnych. Sprowadził się tu na zaproszenie Wallensteina 25 lipca 1628 r., aby odpocząć od wielkomiejskiego gwaru Pragi i Linzu, gdzie pracował wcześniej. W 1630 r. Kepler wybrał się w podróż do Ratyzbony i tam umarł na zapalenie płuc. Po jego śmierci staraniem zięcia i syna wielkiego astronoma wydano w Żaganiu dzieło "Somnium seu opus posthumum de Astronomia Lunari", Anno MDCXXXIV" ("Sen, czyli dzieło pośmiertne o astronomii księżycowej", 1634 r.). Dom przy wieży bramnej, nazywanej Szpitalną albo Kożuchowską, gdzie mieszkał Kepler, został zburzony podczas przebudowy miasta w 1848 r., podobnie jak sama wieża. Dziś możemy oglądać jedynie jej pomniejszoną kopię wybudowaną w tym samym miejscu.

W czerwcu Mennica Państwowa SA wyemituje 2 zł z wizerunkiem Żagania - to element serii osiemnastu miast ważnych dla kultury Polski i Europy

Dojazd pociągiem z Warszawy, Wrocławia i Poznania lub samochodem (skręt z autostrady Wrocław-Olszyna na Żagań). Nocleg: hotel Nadbobrzański, pl. Kilińskiego 1, tel. (0 68) 377 34 47/48, faks (0 68) 377 31 20

W sieci

http://www.zagan.biz

http://www.um.zagan.pl