K這dzko

K這dzko ma r騜ne oblicza: podziemne i naziemne, dzienne i nocne




Poszukiwaczy skarb闚 nigdy tu nie brakowa這. G鏎uj帷a nad miastem twierdza by豉 (i wci捫 jest) po篡wk dla tropicieli mit闚, kt鏎zy ze starymi mapami w r瘯u pr鏏uj ustali w豉sn wersj historii. A jest ich wiele. Rzekomo w豉郾ie tu znajduje si Bursztynowa Komnata, gdzie pod ziemi nadal stoj niemieckie ci篹ar闚ki wojskowe, tu w czasie wojny ukryto obrazy z wroc豉wskiego muzeum, a podziemne korytarze ci庵n si nie wiadomo jak daleko...

***

Wykuta w skale twierdza, cz窷 pruskich fortyfikacji na Dolnym 奸御ku, rzeczywi軼ie robi wra瞠nie. Naziemna cz窷 to ponad 30 ha, z dziedzi鎍em, skalnym w患ozem (tzw. such fos) i bastionami, z kt鏎ych rozci庵a si panorama miasta i okolic. To, co najbardziej intryguj帷e, jest schowane pod ziemi - w XVIII w. w skale wykuto 40 km podziemnych dr鏬! Rozga喚zione, na wielu poziomach, si璕aj nawet 6 m w g陰b.

Wykorzystuj帷 g鏎zysty teren, niderlandzki fortyfikator Gerard Cornelius Walrewe stworzy na zlecenie pruskiego kr鏊a Fryderyka pot篹ny system obronny. Budowana przez dziesi徠ki lat na Zamkowej G鏎ze forteca i tzw. ma豉 twierdza na Owczej G鏎ze podczas obl篹enia zamyka造 drog do miasta. Ponad 2 tys. 穎軟ierzy mog這 st康 nie wychodzi przez p馧 roku - podziemne zakamarki mie軼i造 wystarczaj帷 ilo嗆 篡wno軼i, broni i amunicji.

- To najbardziej znane schody w Polsce - przewodniczka wskazuje stopnie, kt鏎e zagra造 w ostatnim odcinku "Czterech pancernych i psa", i zatrzaskuje za nami ze szcz瘯iem masywne drzwi.

Budowniczowie sprzed dw鏂h stuleci mieli ok. 1,6 m wzrostu i nieraz trzeba schyli g這w, a "odcinek specjalny" - 90 cm wysoko軼i - przej嗆 w kucki. Niekt鏎zy wycofuj si ze strachu. Inni przeciwnie - wbrew zakazom przewodnik闚 na w豉sn r瘯 buszuj po spl徠anej podziemnej sieci zamieszkanej przez nietoperze.

Korytarze transportowe, wentylacyjne, minerskie z otworami strzelniczymi... Ogrom fortyfikacji zdumiewa i przyt豉cza. A trudno uwierzy, 瞠 minerzy poruszali si tu w ciemno軼iach (pochodnie i sk豉dy prochu to zanadto wybuchowa mieszanka).

W XIX w. twierdza straci豉 znaczenie militarne i sta豉 si wi瞛ieniem. W czasie ostatniej wojny trzymano tu politycznych, je鎍闚 i dezerter闚, dzia豉豉 filia 堯dzkiej fabryki zbrojeniowej AEG. W鈔鏚 wi篥ni闚 wielu narodowo軼i byli Polacy, kt鏎zy nawet wydawali satyryczn gazetk "Pch豉". Wi瞛iono tu tak瞠 stu fi雟kich marynarzy. Przewodnicy opowiadaj, 瞠 po rozstrzelaniu cia豉 wrzucono do do堯w z wapnem, kt鏎e rozsypano potem w gospodarstwach, 瞠by u篡幡i ziemi.

Na godzinn wypraw trzeba zabra ciep陰 kurtk i wygodne buty. Pod ziemi jest ch這dno (6 stopni), wilgotno (96 proc.) i 郵isko. To niedobre miejsce dla klaustrofobik闚, przed czym ostrzega tablica przy wej軼iu. Twierdza czynna 9-18, bilety 12 z, tel. (0-74) 867 34 68

***

Przedsmakiem twierdzy jest Podziemna Trasa Turystyczna im. Tysi帷lecia Pa雟twa Polskiego wiod帷a pod star闚k.

- K這dzko by這 podziurawione pod ziemi jak ser tyl篡cki - opowiada Lech Majewski, przewodnik (z 穎n, tak瞠 przewodniczk, wydali zbi鏎 legend o ziemi k這dzkiej). - Od 鈔edniowiecza kupcy pog喚biali piwnice, jak im si podoba這.

Wiele korytarzy z g瘰tej, kilkupoziomowej sieci dawnych loch闚 i kupieckich magazyn闚, kt鏎ych nigdy nie nanoszono na 瘸dne plany i nie zabezpieczano, po wojnie zacz窸o si zapada, gro膨c katastrof stoj帷ym nad nimi zabytkowym kamieniczkom. Na apel miasta naukowcy z krakowskiej AGH, speleolodzy i g鏎nicy ratowali K這dzko od spodu. Cz窷 korytarzy zasypano (np. piwnice pod budynkami wschodniej pierzei rynku), cz窷 zabezpieczono, a po zako鎍zeniu prac turystom udost瘼niono kilometr. W wilgotnych, ciasnych i sk徙o o鈍ietlonych korytarzach mijam XVI-wieczny portal, studni, piec do wypieku chleba, kopie narz璠zi katowskich - miecza, topora, gilotyny. To niesamowite uczucie, kr捫y w ciszy podziemnymi przej軼iami ze 鈍iadomo軼i, 瞠 tu nade mn ludzie spiesz za swoimi sprawami.

Trasa czynna 9-17 (od listopada 10-15), bilety 5 i 7 z, tel. (0-74) 867 30 48

***

W Muzeum Ziemi K這dzkiej, opr鏂z sta貫j wystawy po鈍i璚onej bogatym tradycjom 郵御kiego szk豉 artystycznego, warto obejrze zegary. W salach dawnego konwiktu jezuickiego zgromadzono bogaty zbi鏎 郵御kich czasomierzy z XIX i XX w. Ceramiczne, drewniane, zdobione figurkami pasterek i rozbawionych dzieci, masywne gabinetowe, kuchenne, szwarcwaldzkie... Spece od marketingu niech si ucz z dawnych reklam, np. domu wysy趾owego Gwiazda: "Zegar z kuku趾 w oprawie drewnianej modnie snycowanej, p馧 i pe軟e godziny wywo逝je kukuk, b. elegancki, dwie brzozowe wa磬i, pierwszorz璠ny mechanizm".

Muzeum Ziemi K這dzkiej, ul. ㄆkasiewicza 4, 鈔oda- pi徠ek 10-16, weekend 11-17, bilety 3 i 5 z, w niedziele wst瘼 wolny. Telefonicznie mo積a zam闚i lekcje muzealne, tel. (0-74) 867 35 70, 867 38 95

***

W dzie trzeba zwiedzi twierdz, podziemn tras, muzeum i ko軼io造, na p騧niej zostawiaj帷 gotycki most, stare uliczki i zau趾i. K這dzko dzienne smakuje inaczej ni wieczorne. O zmroku miasto wycisza si - ruch na ulicach ustaje, tylko tury軼i przesiaduj w kawiarnianych ogr鏚kach.

Na ulicy Ko軼iuszki mi璠zy stylowymi willami stoi 豉幡ia miejska z 1906 r. - dzia豉豉 do lat 70. Ulica Bohater闚 Getta by豉 w XIX w. reprezentacyjnym traktem z bogatymi domami i okaza陰, wci捫 funkcjonuj帷 poczt. Dom z wykuszem na Wojska Polskiego to dawna "W. Olbrich und Co. Glatz", fabryka fortepian闚 rodziny Olbrich.

Szczeg鏊nie pi瘯nie jest na starym mie軼ie i na wyspie Piasek. Zapalaj si stylowe latarnie i ze wszystkich stron wy豉niaj si detale, kt鏎e za dnia 豉two przeoczy.

Domy pod lwem, rakiem, wilkiem, bia造m koniem - god豉 zast瘼owa造 kiedy numeracj budynk闚 na wyspie (a do XIX w. by豉 poza murami miejskimi). Na star闚ce rz康 przebogatych XVI-wiecznych portali zdobi wej軼ie do sklepu z artyku豉mi dzieci璚ymi na ul. Armii Krajowej. P馧okr庵造 wykusz na naro積iku domu na rogu Ko軼ielnej i Wojska Polskiego podtrzymuj zabawne male鎥ie postacie jak z trylogii Tolkiena. Ulic Ko軼ieln zamyka zdobiona barokowymi figurami brama zwana Czarn, cz窷 dawnego muru wok馧 przyko軼ielnego cmentarza.

S逝p morowy na 鈔odku placu ratuszowego wie鎍zy posta Maryi, a otaczaj postacie 鈍i皻ych. Z這con barokow rze嬌 wotywn postawiono w XVII w. dla upami皻nienia zarazy, kt鏎a dziesi徠kowa豉 miasto. U st鏕 Zamkowej G鏎y na neorenesansowym ratuszu lew - symbol miasta - podtrzymuje okr庵造 zegar. Drugi lew zdobi barokow fontann (kiedy tu obok przejecha "Rudy", legendarny czo貪 z "Czterech pancernych").

Na parterze jednego z naj豉dniejszych budynk闚 apteka "Pod Murzynem" dzia豉 nieprzerwanie od 600 lat! We wn皻rzu ciemne d瑿owe meble i kryszta這we lustra z lat 20. XX w.

A w pobli簑, w kamienicy nr 36 mieszka豉 s造nna trucicielka.

- Kiedy wojska napoleo雟kie oblega造 miasto, Charlotte Ursinus zatru豉 wod w studni i za這ga twierdzy musia豉 si podda. Oskar穎n o zatrucie 穎軟ierzy oraz o zamordowanie kochanka, Charlotte w 1807 r. zamkni皻o w twierdzy. Jedyna wi瞛iona tu kobieta dosta豉 cel z dywanami i meblami - opowiada Tomasz 畝bski, pasjonat historii K這dzka. - Mam reprodukcj sztychu z jej wizerunkiem, 瘸dna pi瘯no嗆 - dodaje. - Zwolniono j, gdy zachorowa豉 na suchoty. Pono po wyj軼iu chcia豉 zamieszka w pobli簑 twierdzy i wybra豉 w豉郾ie ten dom.

Zaraz obok stoi kamienica nr 4 - by豉 w niej tawerna, kt鏎a jako pierwsza mia豉 prawo wyszynku i warzenia piwa. Tu za jej rogiem trzeba skr璚i w d馧 i brukowan uliczk doj嗆 do przepi瘯nego mostu.

***

Ma這 kt鏎y kamienny most w Polsce mo瞠 pochwali si tym, 瞠 jest tak podobny do praskiego mostu Karola. Najstarszy w Polsce gotycki most 鈍. Jana to symbol miasta. Z ka盥ej strony rozci庵a si z niego fantastyczny widok na star闚k ze 鈔edniowiecznymi murami. XIV-w. brukowana przeprawa nad M造n闚k jest zwana "mostem na jajach". Jak opowiada Piotr Grabiec, znawca Ziemi K這dzkiej, ch這pi z okolicznych wsi mieli obowi您ek dostarcza do K這dzka jaja na czas jej budowy. Przy bramie miasta sta造 kadzie, do kt鏎ych wbijano bia趾a, mieszane potem z wapnem w zapraw, a 鄴速ka sprzedawano po halerzu za 造磬, wzbogacaj帷 miejsk kas.

Z praskim mostem Karola (niekt鏎zy uwa瘸j, 瞠 jest niemal jego kopi) most 鈍. Jana 陰czy podobna budowa i szereg figur 鈍i皻ych, ufundowanych przez zamo積ych k這dzczan. I w Pradze, i w K這dzku stoi 鈍. Jan Nepomucen broni帷y od powodzi. Niestety, tutejszy si nie spisa - K這dzko a 62 razy zalewa豉 wielka woda!

***

Kamienny wilk wychyla si z god豉 starej karczmy. To tu, na ulicy Grottgera ostatnia pow鏚 zala豉 kamienice, si璕aj帷 wilczego pyska. Spe軟i豉 si tym samym przepowiednia Filipka, znachora z pobliskiej wsi, kt鏎y przed laty ostrzega, 瞠 "wilk napije si wody, gdy zejd si trzy si鏚emki". Nysa K這dzka zala豉 miasto 7 lipca 1997 r. Rzeka podnios豉 si o osiem metr闚, zabi豉 kilku mieszka鎍闚, wielu pozbawi豉 mienia, zatopi豉 wysp Piasek - w ko軼iele Franciszkan闚 woda wyrwa豉 drzwi i p造n窸a g堯wn naw. Na 軼ianie ko軼io豉, pod napisem "diluvia" (豉c. powodzie) zakonnicy zaznaczyli trzema krechami poziomy wody. Franciszkanie osiedli na k這dzkiej na Piasku w XIII w. Miejsce okaza這 si niezbyt szcz窷liwe - w 1783 r. woda si璕a豉 troch ponad trzy metry, w 1938 r. prawie dwa, a w 1997 r. - niemal trzy i p馧!

W ko軼iele wci捫 brakuje niekt鏎ych bocznych o速arzy (s w renowacji), a mury jeszcze oddaj wilgo. Woda by豉 tak瞠 w refektarzu ze sklepieniem ozdobionym pi瘯nym XVIII-w. freskiem A. Schaefflera (na ogl康anie fresk闚 trzeba si um闚i, tel. 867 41 65).

***

A co 陰czy K這dzko z Santiago de Compostela? Od XVI w. tutejsze bractwo jakobit闚 organizowa這 pielgrzymki do s造nnego grobu 鈍.Jakuba. Pocieszna figurka p徠nika z kosturem zdobi kaplic 鈍. Jakuba w ko軼iele Wniebowzi璚ia Naj鈍i皻szej Maryi Panny. Jedna z najokazalszych 鈍i徠y ziemi k這dzkiej to cz窷 du瞠go kompleksu jezuit闚, z dawnym kolegium (dzi liceum) i konwiktem (obecnie muzeum).

W gotyckim ko軼iele uwag przykuwaj dzie豉 Micha豉 Klahra Starszego, znakomitego 郵御kiego rze嬌iarza. Jego barokow, pe軟 symboli ambon wspart na g這wie 鈍. Paw豉 czyta si jak ksi璕, a pot篹ne mroczne konfesjona造 przywo逝j klimat "Imienia r騜y" Umberto Eco. W 鈍i徠yni o sklepieniu bogato zdobionym sztukateriami mieszkaj dwie gotyckie madonny: tzw. k這dzka z drewna cedrowego w monumentalnym o速arzu oraz d瑿owa madonna z czy篡kiem w bocznej nawie.

Ko軼i馧 w 1352 r. ufundowa Arnoszt z Pardubic. Jego ojciec mia dobra w Pardubicach, potem przeni鏀 si do K這dzka, gdzie Arnoszt dorasta. Niesforny nastolatek mia widzenie - Matka Boska odwr鏂i豉 od niego twarz. Od tego momentu sta si pilnym uczniem i szybko wspi掖 si w ko軼ielnej hierarchii, dochodz帷 do godno軼i arcybiskupa Pragi. By wp造wow osobisto軼i, przyjacielem cesarza Karola IV. Ca貫 篡cie emocjonalnie zwi您any z K這dzkiem, ufundowa miastu 鈍i徠yni, zapisuj帷 na ten cel znaczne kwoty, tutaj te, na w豉sne 篡czenie, zosta pochowany. W bocznej nawie stoi jego nagrobek, a jedna z k這dzkich legend m闚i, 瞠 kiedy piaskowiec pop瘯a, ze szczelin zacz掖 wycieka olej o cudownych w豉軼iwo軼iach.

***

Rok temu na forum internetowym kto rzuci has這: "Odtw鏎zmy jaki element z dawnego K這dzka". Inni forumowicze podj瘭i temat i tak nad ulic Grottgera zawis blaszany rybak z latarenk na ko鎍u w璠ki. By tu przed wojn, a do powodzi w 1938 r., kt鏎a zabra豉 go razem z domem. Na podstawie dawnych poczt闚ek odtworzono go niemal jota w jot (problem by tylko z kolorami, bo kartki by造 czarno-bia貫). Wyra幡ie zauwa瘸lny w miejskim krajobrazie, nadzwyczaj malowniczy i sympatyczny, pewnie szybko trafi na wsp馧czesne widok闚ki.

Forumowicze, kt鏎zy przywr鏂ili rybaka do 篡cia, to ludzie starzy i m這dzi, r騜nych profesji, z r騜nych miast, tak瞠 z zagranicy. Niedawno skrzykn瘭i si w Towarzystwo Przyjaci馧 K這dzka - planuj festiwal film闚, w kt鏎ych wyst徙i這 miasto. - Kr璚ono tu ju przed wojn, a potem, m.in.: "P皻l", "Czerwone berety", "Pierwszy dzie wolno軼i", "Bo膨 podszewk" - wylicza Tomasz 畝bski, 30-letni informatyk, kopalnia wiedzy o mie軼ie, tw鏎ca strony www.dawneklodzko.info.

W tym roku m這dzi k這dzczanie zabrali si za restauracj XIX-wiecznego cmentarza 篡dowskiego (dzia豉 do lat 70.), zaro郾i皻ego i za鄉ieconego - prace zainicjowa Mateusz Wolfson. Wolontariusze wyci瘭i krzewy, porz康kuj przewr鏂one macewy, b璠 budowa lapidarium i naprawia mur. Spod chaszczy wyjrza這 kolejne pi瘯ne miejsce, o kt鏎ego istnieniu nawet k這dzczanie nie wiedzieli.





Noclegi i jedzenie

Gdzie spa

Hotele: Marhaba, tel. (0-47) 865 99 33, 90 z od osoby, 110 z od dw鏂h

Metro tel. 811 92 00, 110 z od osoby, 150 z od dw鏂h

motel Korona tel. 867 37 37, 100 z od osoby, 120 z od dw鏂h

zajazd Kr鏊ewski tel. 867 16 02, 70 z od osoby, 80 z od dw鏂h

schronisko m這dzie穎we, tel. 867 25 24, miejsce w sali kilkuosobowej - 17 z

Gdzie zje嗆

Apetyczn szarlotk i dobr herbat podaj w restauracji W Ratuszu, 鈍ietnie po這穎nej u st鏕 twierdzy. Na wyspie Piasek polecam grzybowe dania w otwartej w tym roku restauracji Pan Tadeusz: zup z borowik闚 pod kapeluszem z francuskiego ciasta (9 z) oraz pol璠wic w kurkach z warzywami posypan migda豉mi (29 z). Bywalcy chwal pub Przy M造nie (ul. Ko軼iuszki) z mi陰 obs逝g, dobrym jedzeniem i ciekawym wn皻rzem ze starymi rycinami K這dzka



W sieci i przez telefon

http://www.dawneklodzko.info

http://www.um.klodzko.pl

http://www.gmina.klodzko.pl

Informacja turystyczna, tel. (0-74) 867 70 07