Słownik łódzko-polski

Łodzianizmy, czyli słowa i wyrażenia używane tylko w Łodzi
PRAWDZIWE ŁODZIANIZMY

1. angielka - bułka paryska

2. betka, betki - małe grzyby (od bedłki)

3. brzuszek - surowy boczek

4. czarne - rodzaj kiełbasy

5. cztujda - gęsta zupa

6. drach - latawiec

7. drygle - zimne nóżki

8. dudy - płucka i pochodne

9. klapitka - rodzaj kamienicy od nazwiska Klapita, właściciela

10. krańcówka - pętla tramwajowa

11. lebera - wątrobianka

12. leberka - pasztetowa

13. migawka - bilet miesięczny MPK

14. siajowy - bardzo złej jakości od nazwiska producenta tkanin Siai

15. towar - w znaczeniu "tkanina"



SŁOWNIK ŁÓDZKO-POLSKI

Oto wszystkie słowa i zwroty, jakie zgłosili nam czytelnicy w naszej akcji. W nawiasach podajemy ostateczną kwalifikację wyrażeń po zweryfikowaniu wspólnie z autorytetami językowymi.

O - słowo ogólnopolskie

OK - okazjonalizm, słowo wymyślone przez kogoś, które rozpowszechniło się wśród innych. Mogą to być neologizmy, gwary specjalistyczne, przestępcza grypsera itd.

REG - regionalizm, przy czym może pochodzić z innego regionu niż łódzki, np. ze Śląska, Mazowsza lub Wielkopolski.



A

absztyfikant - narzeczony (O)

angielka - bułka paryska (Ł)

ajntopf - potrawa jednogarnkowa, obiad jednodaniowy (O)

atramenciarze - pogardliwie o pracownikach umysłowych (OK)

B

bajbor - kamień (OK)

bajadera - patrz szambowóz (OK)

bajbus - małe dziecko (OK)

bajerować, bajtlować - zmyślać (O)

bajgle - małe obwarzanki (O)

bajtlować - gadać O)

bałabuchy - rodzaj bułek (REG)

bania - dynia (O)

bambetle - rzeczy, bagaże (O)

barszcz - żur, żurek (O)

berbelucha - odrażająca ciecz, niesmaczna, nieapetyczna zupa (O)

betki - małe grzyby, nie prawdziwki, sprzedawane na miseczki (Ł)

bęc - brzuch (OK)

bęcki - lanie sprawiane zwłaszcza dziecku (OK)

bigiel - krańcówka tramwajowa na Bałuckim Rynku (OK)

blacha - brytfanna (O)

boba - mały latawiec z papieru (OK)

bober - bób (O)

bor - wiertło (O)

bretle - deski (O)

bryja - breja (O)

brzechtać - kąpać się, chlapać (O)

brzuch, brzuszek - surowy boczek (Ł)

budka - kiosk (O)

C

cajgi - spodnie z taniej pasiastej tkaniny (O)

chałka - słodka bułka pleciona (O)

chechłać - kroić, ciąć tępym narzędziem (Ł)

chęchy - niejadalne resztki, ew. chaszcze (O)

chaptać się - chandryczyć się (R)

chlebek - tasznik pospolity - roślina (O)

chomąt - pogardliwie cham (O)

chrusty - faworki (O)

ciekać, cieknąć - biegać, biec (OK)

ciochrać - zniszczyć (OK)

cuch - parowóz (OK)

cudować - wydziwiać (O)

cug - przeciąg (O)

cykcak - rodzaj maszyny do szycia (O)

cwaniak - salceson (OK)

cwaja - dwójka, ocena niedostateczna (O)

czarne - rodzaj kiełbasy z krwi (Ł)

cztujda - gęsta zupa (Ł)

Ć

ćwok - człowiek źle wychowany, nie zważający na nic (O)

D

dachówka, dochówka - piekarnik (O)

dekiel - przykrywka (O)

doktórka - lekarka (O)

drach - latawiec czworokątny (Ł)

drapoki - trepki z drutem przymocowanym do podeszew (REG)

drygle - mięso w galarecie, "zimne nóżki" (Ł)

dudy - płucka i im pochodne (Ł)

dulawka - lufka (O)

durszlak - sito, cedzak (O)

dybel - kołek drewniany (REG)

dziad - kapuśniak (OK)

dziad - rzep (O)

E

ekspres - suwak, zamek błyskawiczny (O)

F

falbanek - stół w warsztacie mechanicznym (O)

famuła - kamienica wielorodzinna z pojedynczymi izbami (REG)

farfocle - części warzyw pływających w zupie (O)

faryna - cukier sypki (O)

fen - suszarka do włosów (O)

fifka - lufka do papierosów (O)

fildekosy - pończochy bawełniane, również kalesony (O)

fingle - kastet (OK)

file - firanki bawełniane wyrabiane szydełkiem (O)

flajer - niedoprzędzarka (O)

flatrować - kokietować (REG)

flaszka - butelka (O)

fleja - brudas (O)

flek, na fleku - dobrze wyglądający, atrakcyjny (O)

fleki - wzmocnienie obcasów (O)

fufka - parowóz (OK)

G

gajus - stróż w parku (OK)

góra, górka - strych (O)

galancie, galanty - dobrze, ładnie wyglądać lub ładny (O)

galas - bałagan (OK, prawdopodobnie od "galimatias")

garnuszek - kubek lub filiżanka (O)

gibanie - zabawa taneczna (OK)

gilgać - łaskotać (O)

gile - katar (O)

glaca - głowa ostrzyżona na łyso (O)

glancować - polerować (O)

glapa - wrona (O)

glinda - nudziarz (O)

globin - pasta do butów (REG)

glojzdra - gruba, niechlujna baba (OK)

grabie - ręce (O)

grajdać się - robić coś powoli (O)

grzebalec - sklep z używaną odzieżą, szmateks, lumpeks (OK)

grzdyl - mały chłopak, a także grdyka (O)

gurt - sztywna taśma wszywana w pasek (O)

glumać, glamać - jeść wolno (O)

grempel - zgrzeblarka (O)

grzebała - powolny (O)

gora - ognisko (OK)

gościu - facet (O)

grajcarek - korkociąg ())

gugla - niezdarna dziewczyna (OK)

guła - niezdara (O)

gumalce - kalosze (OK)

guździbun - niezdara (OK)

H

halbka - mała butelka wódki (O)

hajcowanie - palenie ognia (O)

hebel - szatkownica do kapusty (O)

heklować - robić na drutach (O)

helanko - rodzaj rajtuz (O)

J

jagodzianka - denaturat (O)

jagodzianki - bułki z jagodami (O)

jasiek - mała poduszeczka (O)

jupka - ciepła kurtka brezentowa (O)

K

kaj? - gdzie, dokąd (O)

kajet - zeszyt (O)

kalander - gładziarka (maszyna włókiennicza) (O)

kaluga - kałuża (OK)

kanciapa - małe pomieszczenie (O)

kanonka - rodzaj piecyka (O)

kanka - dzbanek (O)

kapa - narzuta na łóżko (O)

kastrolka - garnek, rondel (O)

kibol - pseudokibic (OK, ponoć wymyślone w Łodzi)

kiejdy - kieszenie (OK)

kijowy - fajny (OK)

kikr, kikier - zez (O)

kiplo - gra w rzucanie o ścianę metalowego krążka (O)

kizior - scyzoryk (OK)

klabzdra - tęga, zaniedbana kobieta (OK)

klajba - szukanie po śmietnikach (klajbiarz - poszukiwacz) (OK)

klajniak - młody chłopak (OK)

klapitka - rodzaj kamienicy (Ł), od nazwiska właściciela Klapita

klaprować - pyskować (OK)

klaprotać - grzechotać (OK)

klincować - czuwać, siedzieć po nocach (O)

kluski żelazne - kluski gotowane z samych kartofli (REG)

kobzdykować - brykać - o dzieciach (OK)

kocie łby - bruk (O)

kojbry - torby z zakupami (OK)

kojo - łóżko (O)

kojsik - mały srebrny kieliszek (OK)

komorne - czynsz (O)

kopsy - nawoje przędzalnicze (O)

korbelka - korbka (OK)

koza - zatrzymanie za karę w szkole po lekcjach (O)

krańcówka - pętla tramwajowa (Ł)

kropowidło - zamiast kropidło (OK)

kruczek, kruk - kieliszek z rżniętego szkła (OK)

kugle - bombki choinkowe (O)

kulać - toczyć (O)

L

laczki - pantofle domowe (O)

lajpo - podbite oko (O)

lamazara - powolny (O)

lebera - wątrobianka (Ł)

leberka - pasztetowa (Ł)

lejba - luźna suknia (O)

lejbik - żakiecik, kurtka (O)

leniwce - kluski z białego sera i mąki (OK)

letkie - płucka (REG)

lufcik (O)

luj - człowiek z tzw. dna społecznego (OK)

Ł

łodziak - łodzianin (Ł)

M

mastyks - coś gęstego, kleistego (O)

matrykuła - legitymacja, przedwojenne (O)

melzupa - zupa mleczna z mąką żytnią (REG)

meszty - pepegi (REG)

migawka - bilet miesięczny (Ł)

muterka - nakrętka (O)

mylny błąd - błąd (OK)

N

naćkać - gęsto upakować, ponakładać (O)

najduch - znajda, bękart (OK)

nakastlik - stolik nocny (OK)

naszprycować się - upić się, opić się nie tylko alkoholem (O)

O

obalić - przewrócić się, wypić (O)

obrzympoła - obszarpaniec (O)

oblamówka - obszycie, lamówka (O)

obtoknąć - opłukać (OK)

ochlapus - pijak (O)

ochronka - przedszkole (O)

ogarnąć - posprzątać albo ogarnąć się - doprowadzić do porządku (O)

olama - niezguła, osoba powolna w działaniu, niedorajda (O)

P

papcie - pantofle do szkoły (OK)

pampuchy - kluski (O)

papier prośbowy - papier podaniowy (OK)

park śledzia - park Staromiejski (OK)

parnik - otwór wentylacyjny (O)

pruciać - szukać, grzebać, kopać (OK)

parzybroda - rzadka zupa z kiszonej kapusty (REG)

patent - zamek w drzwiach zamykany od wewnątrz bez klucza (O)

patentki - prążkowane, bawełniane pończochy (O)

pecłonka - grzyb gąska (REG)

peplać - gadać, skarżyć (O)

pęk, pęczek - supeł, supełek (O)

picować - czyścić na glanc (O)

piec - jako płyta kuchenna (O)

pierdziołki - rodzaj gruszek (OK)

pierdykać - ja pierdykam! (O)

pikuty - gra chłopięca, przed II wojną (O)

pińdarińda - wyzywająco ubrana, umalowana, uczesana (OK)

pingiel - pingpong (OK)

piterek - portmonetka (OK)

plince - placki ziemniaczane (OK)

plujka - herbata parzona po turecku (O)

pluskiewka - pinezka (O)

plińcówka - zabawa w chowanego (OK)

plumpa - rodzaj studni (OK)

podchlibiać się - podlizywać (OK)

podprowadzić - ukraść (O)

pokładanka - lanie w siedzenie (OK)

pompa - studnia (O)

poprztykać się - posprzeczać się (O)

posmyrać - połaskotać (REG)

posiasny - poręczny, w sam raz (OK)

potoknąć - opłukać (OK)

potrącić - dać bonifikatę np. w sklepie (OK)

powleczenie - bielizna pościelowa (O)

prażoki - kluski z ziemniaków i z mąki ziemniaczanej (O)

pruclować - gotować na małym ogniu (OK)

prużyć - odsmażać, podduszać (O)

pryciać - grzebać, zwłaszcza w cudzych rzeczach (OK)

przefajnować - przedobrzyć (O)

przeforsztować - przedzielić ścianką (O)

przekabacić kogo - przekonać do swoich racji (O)

przetrącić - zjeść coś szybko (O)

przyklincować - wyszpiegować (OK)

przymuł - tępak (O)

przysunąć komuś - uderzyć (O)

psiarki - niejadalne grzyby (OK)

pudernica - prostytutka (OK)

purchle - pęcherze (O)

pytka - plotkarz (O)

R

rajtki - rajtuzy (O)

rajza - iść w drogę (O)

raniec - tornister (O)

rańtuch - fartuch kuchenny (O)

rapetki - zimne nóżki (O)

redyski - rzodkiewki (O)

robić - pracować (O)

roboty - lekcje "prac ręcznych" (OK)

rogowy dom - narożny (REG)

rolwaga - wóz konny na kołach z grubymi oponami (O)

rozpierdak - rozcięcie spódnicy (O)

roztrzepaniec - zsiadłe mleko (O)

ruchawka - zamieszanie na ulicy (O)

ryga - bibuła i podkładka z liniami do równego pisania (O)

rzadzioba - coś rzadkiego, zupa, tkanina (OK)

rządek - kolejka w sklepie (O)

S

serek - wycięcie dekoltu w szpic (O)

sfajczyć - spalić (O)

siajowy - niedobry (Ł)

siajbka - podkładka (O)

sierota - niezaradny, niezdarny (O)

siuwaks - szuwaks, zaprawa, ciecz, specyfik (O)

skarupy, skorupy - naczynia kuchenne (O)

skucha - pomyłka w grze (O)

smot - zbieracz szmat (REG)

smyrać - drapać, łaskotać

stalka - stalówka (O)

staryna - wosk, stearyna (OK)

stempel - pismo z urzędowymi pieczęciami (OK)

strupel - strup, a także dozorca (OK)

sten - latawiec sześciokątny (O)

stójka - kara w szkole, stanie z wyciągniętymi w bok rękami (O)

sryczka - mały stołek (REG)

synalko - oranżada (od nazwy przedwojennej firmy Sinalco) (O)

szajbus - wariat (O)

szajsa - zawartość szambowozu (OK)

szambelan - kierowca, woźnica szambowozu, pracownik MPO (OK)

szambowóz - wóz asenizacyjny (OK)

sznajder - proca (REG)

szantrapa - obrażliwie na kobietę (O)

szedy - łamany dach (O)

szpenio, szpeniol - spec, fachowiec cwaniak (O)

szprync - chłopczyk (OK)

sztrykować - robić na drutach (O)

szczeniak - mała butelka wódki (O)

szczykutka - czkawka (REG)

szczypanka - drobna zakładka, fałdka w sukience (O)

szlajać się - włóczyć się (O)

szmergla dostać - zwariować (O)

sznurówka - sznurowadło (O)

sznytka - kromka chleba (O)

szlachtuz - ubojnia (O)

szpanować - popisywać się (O)

sztach, sztachnięcie - zaciągnięcie się dymem (O)

sztramować - naprężać, naciągać (O)

sztryk- rama do napinania np. firanek (O)

szufla - łopata (O)

szten - rodzaj latawca (REG)

szyndelki - listewki do latawca (REG)

Ś

ślajza, olama - niezdara (OK)

śledź, zjeżdżać na śledzia - zjeżdżać na sankach na brzuchu (O)

śledziora - niechlujna kłótliwa baba (OK)

ślepota - osoba nieuważna (OK)

ślimok - ktoś powolny, niezręczny (OK)

śmaja - mańkut, leworęczny (OK)

śnupka - mordka, buzia (OK)

śrubsztag - imadło (O)

T

tachać, targać - taszczyć, dźwigać (O)

towar - jako tkanina (Ł)

trumniaki - pantofle z czarnego akasmitu (O)

tytka - torba papierowa (REG)

tytla - rodzaj szpuli do przędzy (O)

U

uchachać się - uśmiać się (O)

ufajdany - ubłocony (O)

uflagany - ubłocony (REG)

ukrychnąć - ułamać (REG)

upaćkać się - ubrudzić się (O)

upichcić, uprychcić - ugotować np. zupę (O)

urychtować - naszykować (O)

uśmodruchany - ubrudzony (OK)

W

wecować -ostrzyć (O)

wercle - cukier w kostkach (REG)

wihajster - przedmiot o nieznanej nazwie lub przeznaczeniu (O)

wodzianka - zupa biedoty (O)

wsiok, wsiora - pogardliwe określenie mieszkańców wsi (O)

wycwancygować - oszukać (OK)

wskaza - zegarek (OK)

wsypa - zewnętrzna częśc pierzyny (O)

wychlasnąć się - przewrócić (OK)

wychodzić - o dacie, terminie (przeterminować się) (O)

wygódka - toaleta (O)

wykrochmalić się - upaść (OK)

wyrychtować - wyszykować się (O)

wyrywny - pchający się do przodu (OK)

wywrotki - pantofle do szkoły (OK)

Z

zadać bobu - zaskoczyć czym (O)

zaiwaniać - szybko biec, ciężko pracować (O)

za kawałek - za chwilę (REG)

zalewajka - biały barszcz z ziemniakami (O)

zambruder - chuligan, łobuz (O)

zajzajer - coś ostrego do jedzenia (O)

zapitka - woda, napój chłodzący lub piwo, pite na przemian z wódką (OK)

zaszlachtować - zabić, zarżnąć (O)

zarutko - zaraz (REG)

zauer - bardzo kwaśny (REG)

zawiązywać na pęk lub na pęczek - na supeł (O)

zbijany - rodzaj gry w piłkę (O)

zblatować - zaprzyjaźnić (OK)

zbuk - śmierdzące jajko (O)

zbyry - wertepy (OK)

zećkunić się - zesmrodzić (OK)

zgęsiała - zziębnięta OK)

zgręziały - markotny, apatyczny (OK)

zmywać statki - naczynia (O)

zniszta - coś, co się zepsuło (OK)

zole - zelówki (OK)

Ż

żulia - chuligani (O)

żyleta - tramwaj przegubowy (OK)

autor: czytelnicy "Gazety Łódzkiej"