Lwów. Parki lwowskie

Ważnym etapem wycieczki po Lwowie są południowe przedmieścia miasta, gdzie znajdują się piękne parki. Można znaleźć w nich wytchnienie od miejskiego zgiełku.
Lwów. Jeziora Piaskowe

Ulica Trusza wyprowadza na park Jeziora Piaskowe. Utworzony w 1923 r. wokół dwóch połączonych stawów (zwanych w międzywojniu "Gdańskiem"), stał się jednym z niewielu miejsc we Lwowie, gdzie można odpocząć nad wodą. Historia tego miejsca wiąże się ze słynnym klubem sportowym Pogoń Lwów, w okresie II Rzeczypospolitej najważniejszym, jeśli nie najsilniejszym środowiskiem sportowym Polski. Lwowski Klub Sportowy Pogoń Lwów, jak brzmiała oficjalna nazwa, powstał w 1904 r. przy ówczesnym IV Gimnazjum. Jego inicjatorem był nauczyciel gimnastyki Eugeniusz Piasecki, który od 1899 r. propagował wśród uczniów nową dyscyplinę - piłkę nożną. Początkowo był to jedynie zespół piłkarski (po innych lwowskich klubach - Lechii i Czarnych, trzeci pod względem starszeństwa w polskim futbolu), później rozwinęły się kolejne sekcje.

W okresie międzywojennym Pogoń uważano za najlepszy i najbardziej utytułowany polski klub sportowy. Największe zainteresowanie kibiców budziły drużyny futbolu i hokeja na lodzie - zwłaszcza pierwsza z nich, która zdobyła czterokrotnie mistrzostwo Polski. Pogoń przestała istnieć w 1940 r., ale jej tradycje - m.in. przejmując charakterystyczne barwy biało-czerwono-niebieskie - kontynuuje kilka klubów powojennych, w tym Polonia Bytom, a także Pogoń Szczecin, Piast Gliwice i Odra Opole.

Lwów. Parki Studencki i Stryjski

Współczesny park Studencki występuje najczęściej w polskich opisach Lwowa pod dawną nazwą Wzgórza Wuleckie, co jest o tyle zasadne, ze przeszedł do historii przede wszystkim jako miejsce hitlerowskiego mordu profesorów lwowskich. Od 1994 r. w wąwozie, w którym dokonała się zbrodnia, stoi krzyż z tablicą pamiątkową, a planuje się budowę pomnika, upamiętniającego tragedię.

Ze Wzgórz Wuleckich można zejść ul. Boya-Żelenskiego, aby dojść do o wiele bardziej ruchliwej Gwardyjskiej, za która przyciąga zielenią prawdziwa ozdoba południowo-wschodniej części Lwowa - najstarszy i najpiękniejszy w mieście park Stryjski. W 1925 r. Mieczysław Orłowicz pisał o nim entuzjastycznie: "Jest to nie tylko najpiękniejszy park publiczny Lwowa i Polski, ale bezsprzecznie jeden z najpiękniejszych parków publicznych Europy, który nie tylko ustępuje, ale pod niejednym względem nawet przewyższa parki miast stołecznych".

Na poły leśna, na poły parkowa oaza, przylegająca do centrum Lwowa, powstała po 1879 r., wskutek realizacji projektu znakomitego ogrodnika Arnolda Röhringa. Początkowo park obejmował tylko dzisiejszy dolny taras. Wcześniej w tym miejscu znajdował się m.in. cmentarz Stryjski - tam gdzie teraz biegnie aleja grabowa, równoległa do dolnej części ul. Stryjskiej. Z zachowanych zabytkowych elementów założenia Röhringa wymienić warto sztuczne jezioro, napełnione w latach 80. XIX w., oraz stojącą nad nim przeszkloną oranżerię z 1895 r.

Górne piętro parku, położone na wzgórzu, zostało urządzone w 1894 r. z okazji organizacji Powszechnej Wystawy Krajowej. Pamiątkami po wielkiej ogólnogalicyjskiej ekspozycji są m.in. pomnik Jana Kilińskiego (w międzywojniu park nosił jego imię) oraz trzy pawilony wystawowe: były Pałac Sztuki, obecnie pływalnia; rotunda Panoramy Racławickiej, gdzie do 1945 r. eksponowano malowidło Wojciecha Kossaka i Jana Styki (dziś hala sportowa), oraz wodna wieża ciśnień, obecnie restauracja. W latach 20. XX w. na terenach Powszechnej Wystawy Krajowej urządzano prestiżowe Targi Wschodnie, regularne ekspozycje służące nawiązaniu kontaktów gospodarczych pomiędzy południowo-wschodnimi województwami II Rzeczypospolitej a Rumunia i ZSRR. Także po nich zachowały się pawilony ekspozycyjne, niemal wszystkie zaadaptowane po 1945 r. do nowych celów. Wejście do al. Targów Wschodnich znajduje się przy ul. Samczuka (dawn. Poniatowskiego), odbiegającej od ul. Iwana Franki.

Lwów. Park Pełczyński

Z parku Stryjskiego można wyjść na ul. Stryjską - po jej drugiej stronie widać juz kolejny zielony zakątek. Przed wojną tereny te nazywano "parkiem Pełczyńskim", ale w dzisiejszej formie urządzono je w 1952 r., nadając nazwę Centralny Park Kultury i Wypoczynku im. Chmielnickiego. Koniec głównej alei parku zdobi Monument Sławy Bojowej Armii Radzieckiej z 1970 r., jeden z ostatnich typowo sowieckich monumentów, jakie przetrwały jeszcze na zachodniej Ukrainie. W pobliżu Monumentu Sławy do Stryjskiej dochodzi ul. Gwardyjska dawna Kadecka. Historyczna nazwę ulica ta zawdzięczała gmachom Szkoły Kadetów pod nr. 42, w których obecnie mieści się Akademia Wojskowa. Wystawienie w 1899 r. kompleksu budynków wojskowych wyznaczyło niejako nowy kierunek inwestycji budowlanych, rozszerzonych odtąd na południowa część Lwowa. W listopadzie 1918 r. Szkoła Kadetów była jednym z najważniejszych punktów oparcia dla walczących z Ukraińcami oddziałów polskich.

Lwów. Zofiówka

Trasę po obrzeżach dawnego Lwowa zamknie zwiedzanie tzw. Zofiówki, czyli okolic dawnej ul. św. Zofii, obecnie stanowiącej przedostatni odcinek ul. Iwana Franki. Nazwa "Zofiówka" była pierwotnie zarezerwowana dla lasku podmiejskiego, stanowiącego popularny teren rekreacyjny. W 1839 r. lasek zamieniono na park, a niebawem zaczęto budować wille. Szybki rozwój przypadł zwłaszcza na przełom XIX i XX w., a wiązał się ze spopularyzowaniem tej części Lwowa poprzez urządzenie Powszechnej Wystawy Krajowej i doprowadzenie linii tramwajowej ze śródmieścia do jej pawilonów.

Wśród zabytków architektury najciekawsza wydaje się przypominająca niewielki zamek willa Juliana Wanga 8 (ul. Franki 114), zbudowana w 1899 r. według projektu Teodora Talowskiego. Kamienice nr 124-132 to wybitne przykłady stylu secesji. Wybudowano je równocześnie w 1907 r., na podstawie planów Ludwika Baldwina Ramułta. Pod nr. 130 mieszkał przez ostatnie 30 lat życia wybitny filozof Kazimierz Twardowski (1866-1938), a pod nr. 132 w latach 1912-1923 poeta Jan Kasprowicz (1860-1926).

Na rogu Franki i Dibrownej wznosi się najdawniejszy zabytek tej części Lwowa - dawny kościół, dziś cerkiew św. Zofii o obrządku bizantyjsko-ukraińskim. Fundacja kościoła przez mieszczkę Zofie Hanlowa pochodzi z 1594 r. Pierwotna drewniana świątynię zastąpiono w latach 60. XVIII w. kościołem murowanym. Jednak i ta budowla nie dotrwała do naszych czasów, w czasie remontu w 1864 r. pozostawiono jedynie absydę i zakrystię (choć fasada ma nadal barokowy charakter).

Lwów. Żelazne Wody

Dolny odcinek ul. Muszaka przylega do kolejnego zielonego parku. Są to tzw. Żelazne Wody w okresie międzywojennym - park Narutowicza. Malowniczy zakątek, urządzony w wąwozie Pełtwi, powstał w 1894 r. według projektu Arnolda Röhringa, wsławionego jako twórca parku Stryjskiego. W przeciwieństwie jednak do najpiękniejszego z parków lwowskich Żelazne Wody przypominają naturalny podkarpacki las, do którego nawiązują graby i buki, dziś juz przeszło stuletnie.

Lwów. Miano parku pochodzi od bijących w nim źródeł o wyczuwalnej smakowo zawartości związków żelaza. Na dalszym odcinku, koło basenu "Dynamo", powstałego z przekształcenia uruchomionej w 1933 r. pływalni "Żelazna Woda", ul. Muszaka zakręca pod kątem prostym. Całą jej nieparzystą stronę zajmuje jeden gmach - dawne VIII Gimnazjum im. Króla Kazimierza Wielkiego, współcześnie mieszczący greckokatolicką Lwowską Akademię Teologiczną. Przez sale lekcyjne monumentalnego kolosa, wybudowanego w latach 1924-1926, przewinęło się wiele znanych postaci, w tym poeta Zbigniew Herbert (1924-1999) i kompozytor Roman Palester (1907-1989). Pod drugiej stronie ulicy warto obejrzeć secesyjne domy nr 48, 50 i 52 (tzw. Domy Misjonarzy), których fasady zdobią oryginalne płaskorzeźby Władysława Jarockiego, wykonane w 1913 r. Chętni mogą zajrzeć też w odbiegającą w lewo ul. Łemyka, gdzie pod nr. 34, na stoku wzgórza, zachowała się ładna romantyczna willa Jana Dolińskiego z 1899 r., niegdyś dom prywatny cenionego architekta, wyróżniający się pełną gracji wieżyczką. Z początku willa Dolińskiego stała samotnie, z czasem otoczyły ja o wiele nowocześniejsze sąsiadki, utrzymane w duchu modernizmu.

Więcej na ten temat przeczytasz w przewodniku Miasta Marzeń Lwów. Do kupienia w Kulturalnym Sklepie



Skomentuj:
Lwów. Parki lwowskie
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX