Petersburg. Pałac Zimowy i Ermitaż

Pałac Zimowy w Petersburgu, olbrzymi gmach zbudowany na planie zamkniętego czworoboku z wewnętrznym dziedzińcem - ermitażem - to jeden z największych i najwspanialszych kompleksów pałacowych na świecie.
Petersburg Pałac Zimowy

Budowę Pałacu Zimowego rozpoczęto w 1754 r., za panowania córki Piotra I, Elżbiety, która zażyczyła sobie rezydencji odzwierciedlającej rosnącą potęgę Rosji. Prace zakończono w 1762 r., już za rządów Katarzyny II, która wstąpiła na tron po śmierci swego męża Piotra III, zamordowanego po 6 miesiącach panowania z przyzwoleniem kochającej małżonki.

Petersburg. Była to już piąta "wersja" Pałacu Zimowego. Pierwszą postawiono w 1711 r. dla Piotra I, w drugiej, wybudowanej w latach 1716-1719 według projektu Georga Mattarnowiego na miejscu dzisiejszego Teatru Ermitażowego, w 1725 r. Piotr Wielki zmarł. Trzy kolejne zaprojektował pochodzący z Włoch architekt Francesco Bartolomeo Rastrelli. W 1732 r. rozpoczął prace nad pałacem dla Anny Iwanowny, w 1755 r. na rogu prospektu Newskiego i Mojki powstała czwarta, drewniana wersja, nazywana "tymczasową", rozebrana w 1762 r., a w latach 1754-1762 - podziwiana do dzisiaj rezydencja dla Elżbiety Piotrowny. Wielki Rastrelli zbudował Pałac Zimowy w stylu rosyjskiego baroku. Jak później sam pisał, pałac "został wzniesiony wyłącznie na spotęgowanie chwały Rosji". Rosyjski barok charakteryzują przede wszystkim naprzemiennie występujące wypukłe i wklęsłe elementy fasady, zakrzywione linie, bogactwo rzeźby architektonicznej i innych elementów zdobniczych oraz nieodmiennie dwukolorowy wystrój elewacji. W latach 1838-1839, po pożarze w 1837 r., pałac odnowili architekci Wasilij Stasow i Aleksander Briułłow.

Petersburg. Pałac Zimowy to jeden z największych kompleksów pałacowych na świecie. Oto, co mówią same liczby: długość z grubsza 200 m, szerokość - 160 m, długość gzymsu obiegającego całą budowlę - 2 km, wysokość - 22 m. Pałac liczy 1057 pomieszczeń o łącznej powierzchni 46 516 m2, ma 117 klatek schodowych, 1886 drzwi i 1945 okien. Wnętrza wykończono polerowanym marmurem, lazurytem, malachitem, porfirem, jaspisem i kamieniami półszlachetnymi. Hojnie wykorzystano również brąz, kryształ, złocenia, rzadkie gatunki drewna i dekoracyjne tkaniny ścienne.

Petersburg. W ostatniej ćwierci XIX w., kiedy w ruchu rewolucyjnym dominowały akcje terrorystyczne, zamachowcy nie wahali się sięgać do Pałacu Zimowego. Stiepan Chałturin, młody cieśla z pałacowej obsługi, na polecenie terrorystów z ugrupowania Narodnaja Wola przemycał do monarszej siedziby niewielkie ilości dynamitu, aż wreszcie zgromadził ładunek odpowiedni do założonego celu. Bomba wybuchła pod carską jadalnią, a Aleksandra II uratowało jedynie to, ze zazwyczaj bywał punktualny, a tego ranka spóźnił się na obiad o kilka minut. Terroryści w końcu jednak dopięli swego w 1881 r. - Ignatij Griniewskij cisnął w cara bombę, gdy ten wysiadał z powozu. Władca odniósł śmiertelną ranę, a zamachowiec zginał na miejscu.

Petersburg Ermitaż

W czasie pierwszej wojny światowej część pomieszczeń Pałacu Zimowego zajął szpital. Od lipca 1917 r. budynek był siedzibą Rządu Tymczasowego. Wówczas też powołano specjalną komisję historyków i znawców sztuki, która miała zająć się zewidencjonowaniem skarbów carskiej rezydencji, jak również innych piotrogrodzkich pałaców. W październiku 1917 r. znaczna część drogocennych zbiorów Pałacu Zimowego ewakuowano do Moskwy, a sam pałac w nocy z 25 na 26 (według kalendarza juliańskiego) został zajęty przez bolszewików. W latach 1918-1922 mieścił się w nim m.in. internat dla dzieci, punkt pomocy dla weteranów wojennych, kino oraz Muzeum Rewolucji (do 1945 r.).

W 1922 r. znaczną część pałacu przejął Ermitaż. W latach 20. i 30. XX w. w gmachu przeprowadzono liczne, gruntowne prace remontowe. Podczas blokady Sankt Petersburga (dawnego Leningradu) Pałac Zimowy mocno ucierpiał w wyniku bombardowań, ale pierwszych 69 sal udostępniono zwiedzającym już w 1945 r. Wtedy też cały budynek przekazano muzeum. W 1946 r. fasadzie pałacu, przemalowanej pod koniec XIX w. na ciemnoczerwony kolor, przywrócono historyczne, zielono-białe barwy. Większość prac remontowych ukończono w latach 50. XX w.

Petersburg. Obecnie Ermitaż zajmuje też kilka innych, połączonych ze sobą gmachów pomiędzy nabrzeżem Pałacowym a ulicą Millionna (w czasach radzieckich ul. Chałturina): do Pałacu Zimowego od wschodu przylega Mały Ermitaż zbudowany na polecenie Katarzyny II. Tam właśnie, w Północnym Pawilonie, umieściła ona swoje pierwsze kolekcje malarstwa. Sale, nazwane z francuskiego "hermitage", czyli miejsce odosobnienia, dały późniejszą nazwę jednemu z największych muzeów na świecie.

Kolejnym budynkiem w zespole architektonicznym jest Wielki Ermitaż, zwany tez Starym. Powstał dla rozrastającej się kolekcji dzieł sztuki oraz księgozbioru Katarzyny II. Na polecenie Mikołaja I w 1839 r. wyburzono południowa część Wielkiego Ermitażu (od ulicy Millionnej) i w latach 1839-1852 wybudowano gmach nazwany Nowym Ermitażem, który miał być siedzibą pierwszego w Rosji publicznego muzeum. Autorem projektu był Leo von Klenze, autor słynnej monachijskiej Starej Pinakoteki, która zachwycił się car podczas podróży do Niemiec w 1838 r. Portyk Nowego Ermitażu podpiera dziesięciu granitowych atlantów. Te wspaniałe 5-metrowe posągi autorstwa Aleksandra Tieriebieniowa, wyrzeźbione w latach 1844-1849, są jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów architektonicznych Petersburga.

Petersburg. Ostatni, zamykający od wschodu pałacowy kompleks budynek to Teatr Ermitażowy. Dawniej osobisty teatr Katarzyny II, dziś wykorzystywany jest jako sala wykładowa i konferencyjna placówki muzealnej, a od niedawna również jako sala koncertowa. Oprócz części budynku Sztabu Generalnego muzeum zajmuje też pałac Mienszykowa, stojący na nabrzeżu Uniwersyteckim nr 15, w którym jest obecnie prezentowana ekspozycja "Kultura Rosji pierwszej połowy XVIII w.". Mimo ze dopiero w 1852 r. Mikołaj I udostępnił zwiedzającym salę w Nowym oraz Wielkim Ermitażu, symboliczna data uznawana za początek muzeum jest rok 1764, kiedy Katarzyna II zakupiła w Niemczech kolekcje malarstwa milionera Jana Gockowskiego, polskiego handlowca i przemysłowca mieszkającego w Berlinie. Niewielu zwiedzających to wspaniałe muzeum wie, ze po trzecim rozbiorze Polski, na podstawie ukazu wydanego przez Katarzynę II w 1795 r., z Warszawy została wywieziona biblioteka Załuskich, licząca blisko 300 tys. książek, 10 tys. rękopisów i wielki zbiór rycin - to ta kolekcja oraz zbiory sztuki pochodzące z Zamku Królewskiego, Łazienek, Wilanowa, Wawelu, posiadłości w Puławach, Sieniawie, Nieświeżu (obecna Białoruś), Mitawie (obecna Łotwa), Podhorcach (obecna Ukraina) stały się podstawą Cesarskiej Biblioteki Publicznej, Ermitażu i Arsenału. Zbiory zostały w niewielkiej części zwrócone Polsce w latach 1921-1934 na mocy pokoju ryskiego. Dziś Ermitaż zalicza się do największych i najbogatszych muzeów świata. Jego zbiory liczące ok. 3 mln eksponatów obejmują prace reprezentujące wiele różnych epok, a sale ekspozycyjne mają łączną długość prawie 20 km.

Więcej na ten temat przeczytasz w przewodniku Miasta Marzeń Petersburg. Do kupienia w Kulturalnym Sklepie