Grecja Ateny - Partenon

Największą i najsłynniejszą budowlą Akropolu była i pozostaje do dzisiaj świątynia Ateny zwana powszechnie Partenonem F. Nazwa ta posiada podwójną etymologię, pochodzi bowiem od kolejnego przydomku bogini, Ateny Partenos (Dziewicza) oraz od wydzielonego w świątyni pomieszczenia zwanego ?salą dziewic?. Było ono przeznaczone dla dziewic oddanych na służbę bogini.
Zachowane do dziś relikty świątyni, które może my oglądać na Akropolu to pozostałości budowli z V w. p.n.e. Stała ona w miejscu wcześniejszej świątyni, której budowę rozpoczęto w VI w. p.n.e., w czasach panowania tyrana Pizystrata. Świątynia ta prawdopodobnie nie była jeszcze całkowicie wy kończona w momencie, gdy zrównali ją z ziemią żołnierze perscy. Również ta pierwotna budowla, nazywana Starszym Partenonem, była monumentalna. Miała tę sa mą długość co późniejszy Partenon, lecz była węższa i posiadała tylko sześciokolumnowy front przy ośmiokolumnowym w budynku późniejszym. Wzniesiono ją jednak na podobnym planie, dzieląc na prostokątną cellę bóstwa od strony wschodniej i kwadratową salę od strony zachodniej. Starszy Partenon zbudowany był z tufu wulkanicznego, a więc kamienia mniej trwałego, choć łatwiejszego w obróbce niż marmur.

Grecja Ateny - Partenon

Dzisiejszy Partenon został zaprojektowany przez dwóch architektów, Iktinosa oraz Kallikratesa. Jego budowa rozpoczęła się w 447 r. p.n.e. i trwała wyjątkowo krótko, gdyż zakończono ją po dziewięciu latach. Tak więc już w czasie Wielkich Panatenajów w roku 438 świątynię można było po święcić i przekazać kapłanom. Nadal jednak trwały prace dekoracyjne, a ostatnie rzeźby umieszczono na fasadzie w roku 432 p.n.e. Grecy byli dumni z tempa budowy świątyni, którą często nazywano świątynią tysiąca talentów, tyle bowiem w przybliżeniu wynosił koszt jej budowy.

Świątynia wznosi się na prostokątnym podwyższeniu posiadającym formę trzech stopni obiegających cały budynek i będącym zarazem fundamentem budynku. Górna płaska po wierzchnia tego podwyższenia zwana stylobatem, mierzy 69,51 × 30,88 m. Świątynia wybudowana została w stylu doryckim i otoczona jest perystylem, który po wschodniej i zachodniej stronie liczy po osiem, a po północnej i południowej stronie po 17 kolumn. Trzon każdej kolumny wykonano z dwunastu kanelurowanych bębnów. Wysokość każdej z nich liczy 10,43 m, co przy średnicy dolnej 1,91 m, a górnej 1,45 m daje wrażenie niezwykłej smukłości jak na styl dorycki. Przy budowie Partenonu zastosowano kilka zabiegów, by wywołać złudzenia optyczne na dające bryle świątyni odpowiedniego wyglądu. Sam stylobat nie jest zupełnie płaski. Zastosowano przy nim tzw. efekt wydętego żagla, wybrzuszając go w środku, przez co przypomina wyglądem żagiel wydęty przez wiejący wiatr. Dzięki temu rozwiązaniu powstała również krzywizna unosząca środek krawędzi stylobatu na dłuższym boku o 17,7 cm, a na krótszym o 6,8 cm. Kolumny narożne pochylono w stronę środka budynku, odchylając je od pionu o 7 cm. Równocześnie kolumny narożne mają większą średnicę niż pozostałe, co niweluje efekt ich mocniejszego oświetlenia, które sprawiał by wrażenie, że są węższe niż pozostałe. Wszystkie te zabiegi spowodowały, że obserwator ulega złudzeniu optycznemu i patrząc na bryłę świątyni postrzega ją jako idealnie poziomą i pionową. Dodatkowo na wysokości 2/5 każdej kolumny zauważamy lekkie wybrzuszenie. Dzięki takiej konstrukcji zwanej przez Greków entazis, patrząc z dołu ulegamy dodatkowemu złudzeniu optycznemu, które stwarza wrażenie, iż kolumny są smuklejsze niż w rzeczywistości.

Grecja Ateny - Partenon

Najważniejszą częścią Partenonu był naos, czyli cella usytuowa na we wschodniej części budowli. Poprzedzał ją sześciokolumnowy pronaos, przedsionek znajdujący się pomiędzy wydłużony mi bocznymi ścianami celli. Sama cella, szeroka na 19,10 m i długa na 29,89 m podzielona została dwoma dwupiętrowymi rzędami kolumn doryckich na trzy nawy. Poprowadzone dalej, wzdłuż tylnej ściany kolumny, stworzyły wspaniałą oprawę dla olbrzymiego posągu Ateny Partenos, wykonane go przez Fidiasza ze złota i kości słoniowej techniką chryzelefantynową. Monumentalny posąg miał około 11 m wysokości i sięgał prawie sklepienia świątyni. Bogini w hełmie na głowie stała wyprostowana, lewą dłonią wspierając się na włóczni. W prawej zaś dłoni trzymała figurkę Nike o wysokości mierzącej aż 1,8m. Na wykonanie złotego pokrycia szat oraz innych elementów stroju bogini użyto złotej blachy o grubości 7,5mm, której łączna waga wyniosła 1151 kg. Posąg nie zachował się do naszych czasów, ale w Narodowym Muzeum Archeologicznym można obejrzeć jego pomniejszoną kopię z czasów rzymskich.

Od strony zachodniej budynku mieściła się wielka sala, również zwana Partenonem. Była ona przeznaczona dla dziewic oddanych na służbę bogini. Sklepienie w niej podpierały cztery jońskie kolumny, co upodabniało ją do mykeńskiego megaronu. Salę od celli bogini odgradzał mur, w którym nie było żadnego przejścia. Najbardziej znanym elementem dekoracji świątyni był tak zwany fryz partenoński. Jest to fryz joński składający się z płyt marmurowych o wysokości 1,06m, które tworzą jednolitą płaskorzeźbę o długości 160m. Tematem tej płaskorzeźby jest procesja z darami dla Ateny stanowiąca kulminacyjny element obchodów Wielkich Panatenajów. Całość wyraża jedność mieszkańców Aten czczących swoją patronkę. Niestety fryz ten w dużej części został zniszczony w 1687 r. Na szczęście kilkanaście lat wcześniej na polecenie markiza de Nointela, Jacques Carrey wykonał rysunki detali fryzu, dzięki czemu zna my dziś jego wygląd sprzed zniszczenia.

Partenon był jedną z najważniejszych świątyń antycznej Grecji i z tego powodu liczni pielgrzymi składali w nim przed boginią hojne dary, np. Aleksan der Wielki po zdobyciu w 330 r. p.n.e. Persepolis przysłał tu złocone tarcze perskie, które stały się dodatkową ozdobą świątyni. Dopiero zwycięstwo chrześcijaństwa zmieniło charakter obiektu. W426 r. świątynia została zamknięta, a posąg Ateny trafił do Konstantynopola. Na stęp nie w VI stuleciu

cesarz Justynian przekształcił Partenon w kościół Mądrości Bożej. Budowla jednak ustrzegła się większych zmian, a jedynie od zachodu do budowano do niej absydę. Dopiero gdy w1209 r. przekształcona została w katedrę rzymskokatolicką pod wezwaniem Matki Bożej Ateńskiej, bryłę świątyni zmieniono, dobudowując do niej od strony zachodniej dzwonnicę w stylu toskańskim. Dzwonnica ta w1466 r. została przez Turków przebudowana na minaret, a Partenon przemianowano na meczet. Prawdziwe jednak nieszczęście dotknęło budowlę 27 września 1687 r. Wtedy bowiem, w trakcie wojny z Turcją, wenecki okręt ostrzeliwujący Akropol, trafił pociskiem armatnim w przechowywaną w Partenonie amunicję. Potężny wybuch doprowadził do zniszczenia budowli liczącej prawie dwa tysiące lat. Ruiny początkowo pozostawały w niezmienionej formie, jednak w 1766 r. na stylobacie dawnej świątyni wybudowano nie wielki meczet, którego widok zastali Grecy zajmujący Ateny w1834 r. Na polecenie króla Grecji Ottona Bawarskiego wyburzono wszystkie nowsze budowle Akropolu i rozpoczęto badania archeologiczne Partenonu. W latach 1923-1939 prze prowadzono częściową rekonstrukcję budowli.

Podniesiono wówczas między innymi osiem powalonych kolumn w ścianie północnej budynku i uzupełniono część kolumnady w ścianie południowej. Zrekonstruowano również częściowo ściany celli. Niestety użyto wówczas stalowych klamer, które z czasem zaczęły korodować. Osłabienie konstrukcji dało o sobie znać w czasie trzęsienia ziemi w1981 r.

Dlatego też od tamtego czasu trwa ją dalsze prace rekonstrukcyjne. Uznano bowiem, że istnieje konieczność częściowej odbudowy budynku, by poprawić statykę ruin, co zabezpieczy je przed skutkami kolejnych, ewentualnych trzęsień ziemi. Prace, które według naukowców są koniecznością, utrudniają jednak zwiedzanie. Część terenu wokół Partenonu jest stale niedostępna dla turystów, a dodatkowo stojące wokół dźwigi i rusztowania przesłaniają fragmenty budowli.

Miasta Marzeń 2. Ateny - kupisz w Kulturalnym Sklepie >>