Hiszpania Salamanka - zobacz piękną starówkę i Uniwersytet

Nazywana hiszpańskimi Atenami lub ?Roma la Chica? (Małym Rzymem) Salamanka jasno świeci własnym, niepowtarzalnym światłem. Malowniczo położone na czterech pagórkach miasto od lat przegląda się w rzece Tormes w Hiszpanii. Sprawia wrażenie wielkiego muzeum pod gołym niebem: nagromadzenie wysokiej klasy zabytków na stosunkowo niewielkim obszarze może przyprawić o zawrót głowy.
Oprócz arcyciekawej architektury Salamanka oferuje turystom wiele atrakcji kulturalnych, znakomite kursy języka hiszpańskiego oraz rozwiniętą sieć usług hotelarskich i gastronomicznych. Wyjątkowość Salamanki została doceniona poprzez umieszczenie jej na Liście Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO (1988 r.). W 2002 r. została Europejską Stolicą Kultury.

Hiszpania Salamanka - zwiedzanie

Wszystkie najważniejsze budowle Salamanki wzniesiono z łatwego w obróbce, lecz trwałego piaskowca, wydobywanego z kamieniołomów w odległej o 5 km Villamayor. Złotawy odcień kamienia, zmieniający się w zależności od pory dnia, nadaje miastu piękny, ciepły koloryt.

Zwiedzanie najlepiej rozpocząć od spaceru po Plaza Mayor. Najpiękniejszy plac arkadowy Hiszpanii, a może i Europy, zwany jest Salonem Salamanki - tu kilka razy dziennie przecinają się drogi turystów i stałych mieszkańców.

Zamknięty dla ruchu samochodowego czworokąt, otoczony 88 arkadami, na których wznoszą się trzykondygnacyjne budynki zwieńczone kamienną balustradą z pinaklami, stanowi szczytowe osiągnięcie hiszpańskiego baroku. Powstał w latach 1729-1755 i jest dziełem Alberta Churriguery oraz Andrésa Garcii de Quińónes. Na złączeniach arkad widać medaliony przedstawiające wielkie postacie historyczne; to prawdziwa lekcja historii Hiszpanii. Jedynym wyższym budynkiem na rynku jest ratusz. Wyróżnia się attyką, dobudowaną w 1852 r., oraz bogatszą i bardziej różnorodną ornamentyką, w której dostrzec można wpływy francuskiego rokoka. Uwagę przyciąga też Pabellón Real (Pawilon Królewski), nad Arco del Toro (Łukiem Byka), najbardziej okazałą ze wszystkich arkad.

Na Plaza Mayor odbywały się wszystkie najważniejsze dla miasta wydarzenia, jak korridy i procesje, dlatego wielu mieszkańców placu za duże sumy wynajmowało chętnym swoje balkony.

Hiszpania Salamanka - Na południe od rynku

Najważniejsze zabytki Salamanki skupione są na południe od Plaza Mayor. Zwiedzanie można zacząć np. od San Martin - ten najstarszy kościół (1103 r.) w mieście wychodzi na Plaza Corrillo. W XVI i XVII w. świątynia przeszła liczne przebudowy, lecz i tak uważana jest za najwybitniejsze po Starej Katedrze dzieło architektury romańskiej.

Od Plaza Corrillo odchodzi R a Mayor, która prowadzi do Casa de las Conchas (Dom z Muszlami). Piękny pałac wzniesiono w latach 1493-1503 z okazji zaślubin potomków dwóch znamienitych rodów: Maldonado i Pimentel. W herbie Pimentelów figurowały charakterystyczne muszle przegrzebka (zarazem symbol pielgrzymek do Santiago de Compostela), które wykorzystano jako podstawowy motyw dekoracyjny. Ponad trzysta muszli, rozmieszczonych w sposób nawiązujący do stylu mudéjar, zdobi zewnętrzne ściany oryginalnej rezydencji, przez wielu uważanej za najpiękniejszą świecką budowlę gotyku izabelińskiego. Godne uwagi są również wielkie okna gotyckie (każde inne) z ozdobnie kutymi kratami oraz dziedziniec harmonijnie łączący elementy średniowieczne, renesansowe (wejście mudejarowe na patio: c/Compania 2). Obecnie w Domu z Muszlami mieści się biblioteka publiczna, sala wystawowa i biuro informacji turystycznej.

W okna Casa de las Conchas patrzy z naprzeciwka ogromna barokowa świątynia Espiritu Santo, znana jako La Clerecia, wchodząca w skład kompleksu Universidad Pontificia.

Zespół architektoniczny skupiony wokół La Clerecia powstał w latach 1617-1755. Ufundowany przez parę królewską Filipa III i Małgorzatę Austriaczkę ośrodek kształcił misjonarzy. Od 1940 r. jest siedzibą Universidad Pontificia. Turyści zwiedzają imponujące kamienne schody, bogato zdobioną Aula Magna oraz barokowy dziedziniec autorstwa don Andresa Garcia de Quińones. Główny punkt wizyty, wspaniały kościół La Clerecia, uważany jest - na równi z dziedzińcem - za arcydzieło hiszpańskiego baroku. Uwagę przyciągają dwie piękne nastawy ołtarzowe w stylu prechurrigueresco.

W pobliżu La Clerecia przycupnął kościół San Benito z 1490 r., interesujący przykład gotyku izabelińskiego. W środku podziwiać można neogotycki ołtarz główny z XVIII w. Wśród ozdób portalu bystry turysta dostrzeże przykład inwencji XX-wiecznych konserwatorów: figurkę muzykującego studenta z tuny.

Hiszpania Salamanka - Uniwersytet

Idąc R a Antigua, a następnie c/Libreros, dochodzi się do Universidad de Salamanca. Fasada główna uniwersytetu w Salamance, wybitne dokonanie stylu plateresco, bogactwem i kunsztem ornamentyki przypomina kamienny kobierzec, pełen symboliki interpretowanej jako pochwała monarchii hiszpańskiej. Centralne miejsce nad wejściem zajmuje medalion przedstawiający wielkich protektorów uniwersytetu, Królów Katolickich Izabelę i Ferdynanda, z inskrypcją "Królowie uniwersytetowi, uniwersytet królom". W gąszczu tarcz herbowych, medalionów i mnóstwa innych detali ornamentacyjnych ukryta jest figurka żaby zapewniającej powodzenie na egzaminach - warunek: studenci muszą odnaleźć ją bez niczyjej pomocy.

Na renesansowe patio z dwupiętrowymi krużgankami wychodzą sale wykładowe. W niewielkiej auli na parterze po lewej stronie wykładał Fray Luis de León - w sali zachowały się oryginalne XV-wieczne ławki i pulpit wykładowcy. Imponujące schody wiodą do dawnej biblioteki uniwersyteckiej. Stare księgi (160 tys. woluminów) tłoczą się na rzeźbionych regałach, przed którymi umieszczono kilkusetletnie globusy.

Kolejne budynki uniwersyteckie okalają Patio de las Escuelas, naprzeciwko bramy uczelni. Z patio wchodzi się do Escuelas Menores, dawnej szkoły przygotowującej do właściwych studiów, obecnie Muzeum Uniwersyteckiego. Największą jego atrakcją jest Cielo de Salamanca (Niebo Salamanki), piękny fresk autorstwa Fernanda Gallego (1490 r.). W 2002 r., gdy Salamankę uznano kulturalną stolicą Europy, malowidło stało się jednym z najlepiej rozpoznawalnych symboli miasta.

Z dziedzińca Escuelas Menores można wejść do Museo de Salamanca, mieszczącego się w okazałej XV-wiecznej rezydencji, zajmowanej niegdyś przez osobistego lekarza królowej Izabeli I Kastylijskiej. W muzeum zgromadzono kolekcję malarstwa holenderskiego i flamandzkiego. Szczególną uwagę warto zwrócić na dzieło Luisa de Moralesa Llanto (Płacz).

Na c/Libreros można zajrzeć do Casa-Museo de Unamuno (Dom Miguela de Unamuno), dawnej Casa Rectoral, gdzie przez wiele lat mieszkał i tworzył ten wybitny pisarz i myśliciel, wieloletni rektor uniwersytetu.

Hiszpania Salamanka - Nowa Katedra

Catedral Nueva (Nowa Katedra) to przedostatnia z gotyckich katedr wybudowanych w Hiszpanii. Pod koniec XV w. dynamiczny rozwój Salamanki oraz wiążący się z nim wzrost liczby mieszkańców sprawił, że stara katedra romańska przestała mieścić coraz liczniejszych wiernych. Postanowiono więc wybudować tuż obok niej nową świątynię, nie burząc jednak starej, by utrzymać ciągłość nabożeństw. Prace pod kierunkiem wybitnego architekta Juana Gila de Hortańón rozpoczęto w 1513 r., lecz zakończono dopiero w 1733 r. Ze względu na bardzo długi cykl budowy architektura katedry łączy wpływy wielu stylów, na neogotyckim skończywszy.

O wspaniałości trzynawowej świątyni niech świadczy kilka liczb: 37 przypór, ponad 200 iglic, 90 okien, 52 kopuły, 40 filarów, 202 posągi, 115 reliefów... Wzdłuż naw bocznych rozmieszczone są liczne kaplice, na czele z Capilla Dorada (Złota Kaplica), posiadającą cechy małego, osobnego kościółka. W kaplicy Santo Cristo de las Batallas znajduje się wizerunek Chrystusa, który towarzyszył w bitwach legendarnemu Cydowi. W drugiej kaplicy po prawej uwagę przykuwają dwa obrazy Luisa de Moralesa: La Virgen con el Nińo y San Juanito oraz El Nazareno. Dwupiętrowe stalle chóru, autorstwa Alberta de Churriguery, to wspaniały przykład stylu churrigueresco.

Warto spojrzeć uważniej na piękny portal główny, bogato zdobione fasady i dzwonnicę o wysokości 110 m. Stara katedra posiadała dwie wieże: do dziś zachowała się La Mocha. W dzwonnicę, która miała służyć obu katedrom, w 1705 r. uderzył piorun, a pół wieku później dzieła zniszczenia dopełniło trzęsienie ziemi w Lizbonie.

Po lewej stronie Puerta de Ramos (wejście północne) wśród tradycyjnych motywów, jak postacie ludzkie, zwierzęta, tarcze heraldyczne i ornamenty roślinne, dostrzec można figurkę kosmonauty - podobno każdy upływający wiek upamiętniany jest przez współczesnych konserwatorów kolejnym dodatkiem - symbolem tego, co najbardziej reprezentatywne dla mijającego stulecia.

Hiszpania Salamanka - Stara Katedra

W prawej nawie bocznej znajduje się wejście do Catedral Vieja (Starej Katedry). Najważniejsza świątynia Salamanki, wybudowana w latach 1140-1200, w odróżnieniu od większości kościołów romańskich charakteryzuje się wysokimi nawami i rozświetlonym wnętrzem. Ma trzy półkoliste apsydy (jedna częściowo zniszczona przy budowie Nowej Katedry) i transept. Nawa główna i nawy boczne mają sklepienie gotyckie. Wpływy bizantyjskie dostrzec można w konstrukcji kopuły Torre del Gallo (Wieża Kogucia, nazwana tak od kurka na iglicy), która wygląda trochę jak wydłużona (i obrana) połówka pomarańczy (media naranja), ozdobiona kamiennymi łuskami. Podobne wieże znajdują się jeszcze tylko w miejscowościach Zamora, Toro i Plasencia. Torre del Gallo to najbardziej charakterystyczny element Starej Katedry, dobrze widoczny z Patio Chico (Mały Dziedziniec) na tyłach świątyni.

Zachwyt wzbudza retabulum ołtarza głównego, namalowane w 1445 r. przez Florentyńczyka Dello di Niccolo Delli. Składa się z 53 malowideł przedstawiających epizody z życia Świętej Rodziny. Należy je "odczytywać" od dołu do góry i z lewej na prawą. Całość wieńczy scena Sądu Ostatecznego. Ważne miejsce na ołtarzu zajmuje drewniana figura Virgen de la Vega, patronki Salamanki.

XIII-wieczny fresk, również przedstawiający Sąd Ostateczny, można obejrzeć w Capilla de San Martin (kaplica św. Marcina), obok której znajduje się wejście na Torre Mocha. Z jej wierzchołka rozciąga się widok na miasto, rzekę i okoliczne łąki.

Przez piękne romańskie wrota warto wyjść ze świątyni na malownicze krużganki (zniszczone przez trzęsienie ziemi i zrekonstruowane w 1785 r.), obejrzeć gotyckie grobowce w niszach ozdobionych freskami i zajrzeć przynajmniej do jednej z czterech kaplic, np. do kaplicy św. Bartłomieja z alabastrowym nagrobkiem jej fundatora, Diega de Anaya y Maldonado, gdzie zachowały się najstarsze w Europie organy (połowa XIV w.) z obudową w stylu mudejar. W kapitularzu urządzono małe muzeum diecezjalne z kolekcją obrazów Fernanda Gallego, znanego XV-wiecznego malarza tworzącego w Salamance.

Hiszpania Salamanka - W stronę rzeki i z powrotem

Po zwiedzeniu obu katedr warto przejść się w stronę rzeki, mijając po drodze ceglany kościół Santiago, harmonijnie łączący styl romański i mudéjar. Spod kościoła pięknie widać rzekę i puente romano (most rzymski), część niegdysiejszej Via de la Plata. Piętnaście przęseł od strony miasta pamięta czasy Trajana. Przy moście stoi potulnie celtyberyjski kamienny verraco (byk vel knur), o którym mowa w słynnej powieści łotrzykowskiej Łazik z Tormesu. Po przekroczeniu mostu dobrze widać miasto z innej, ciekawej perspektywy.

Wracając do centrum Salamanki, można zajrzeć do najpopularniejszego muzeum Starej Kastylii - Museo Art Nouveau i Art Décó, mieszczącego się w Casa Lis. Modernistyczny budynek z witrażami mieści 19 interesujących zbiorów sztuki użytkowej z przełomu XIX i XX w., w tym jeden z największych na świecie zbiorów porcelanowych lalek. Z górnego piętra rozciąga się wspaniały widok na rzekę.

W pobliżu muzeum można odpocząć chwilę w Huerto de Calixto y Melibea (Ogród Kaliksta i Melibei), niewielkim parku z resztkami murów rzymskich, utworzonym w miejscu potajemnych schadzek pary kochanków ze znanego renesansowego dramatu Fernanda de Rojasa Celestyna (1499 r.), znanego w Hiszpanii również jako Tragicomedia de Calisto y Melibea. Dalej droga prowadzi przez Plaza de los Leones i c/San Vicente Ferrer do Plaza de Anaya, gdzie naprzeciwko katedry znajduje się neoklasyczny pałac o tej samej nazwie, obecnie siedziba Wydziału Filozofii i Nauk Humanistycznych.

Hiszpania Salamanka - Trzy klasztory, dwie wieże i dwa pałace

Budowę klasztoru św. Szczepana w Salamance rozpoczęto w 1524 r., a zakończono w niespełna 100 lat później. Symbolicznie za koniec prac uznaje się stworzenie przez mediolańskiego artystę Antonia de Ceroni reliefu przedstawiającego męczeństwo św. Szczepana (1610 r.). Klasztorny kościół posiada jedną z najpiękniejszych fasad w stylu plateresco. Wpisana w wielki łuk, bogato rzeźbiona na kształt retabulum, przedstawia, patrząc od dołu, świętych zakonu dominikanów (wśród nich św. Jacka Odrowąża), ukamienowanie św. Szczepana (pierwszego męczennika w historii chrześcijaństwa), Golgotę i wizerunki św. Piotra i św. Pawła.

We wnętrzu kościoła podziw budzi barokowy ołtarz autorstwa José de Churriguery - na mistrzowską kompozycję spiralnych kolumn, rzeźb i ornamentów zużyto 4000 sosen. Godne obejrzenia są również wirydarze klasztoru, zwłaszcza Claustro de los Reyes (wirydarz królewski) i Claustro de Colón (wirydarz Kolumba; w obrębie klauzury).

Naprzeciwko klasztoru św. Szczepana znajduje się Convento de las Dueńas (Klasztor Panien).

W 1491 r. Dońa Juana Rodriguez de Maldonado ofiarowała Zgromadzeniu Sióstr Dominikanek swój pałac w stylu mudéjar, z którego zachowało się wewnętrzne wejście zwieńczone typowym dla tego stylu łukiem w kształcie podkowy, ozdobionym kafelkami. Obecny klasztor, którego nazwa nawiązuje do szlachetnego urodzenia mniszek, powstał w 1533 r. Zachwyt budzi renesansowy wirydarz, jeden z piękniejszych w Hiszpanii. Budowlę wzniesioną na planie pięciokąta otacza dwukondygnacyjna galeria krużganków. Koniecznie trzeba spróbować słodkich przysmaków sprzedawanych przez zakonnice!

Nieco na północ, przy c/Santa Clara 2, mieści się Convento de Santa Clara (Klasztor Klarysek), ufundowany w XIII w. Niepozorny z zewnątrz budynek skrywa m.in. cenne freski namalowane w XIV- XVI w. i XVI-wieczne polichromie na kasetonowym suficie - odkryto je w latach 80. minionego wieku podczas prac renowatorskich. Zmyślny system mostków i kładek umożliwia zwiedzenie kościoła, prezbiterium i krużganków, mimo obowiązującej na terenie klasztoru klauzury.

W pobliżu jest także XII-wieczny kościół Santo Tomás Cantuariense, pierwszy na świecie kościół wzniesiony ku czci św. Tomasza Becketa, arcybiskupa Canterbury, kanonizowanego w 1172 r.

Przy c/San Pablo, prowadzącej ku Plaza Mayor, widać dwie wieże: Torre de Abrantes i zwieńczoną ośmioma cylindrycznymi wieżyczkami Torre del Clavero, wieżę obronną z końca XV w. Niedaleko, po lewej, można podziwiać renesansowy Palacio de Orellana, a nieco dalej Palacio de la Salina - dawny skład solny jest obecnie siedzibą władz prowincji (Diputación Provincial de Salamanca). Warto zwrócić uwagę na interesujące patio pałacu - przykład fuzji stylu gotyckiego z renesansowym, z charakterystyczną drewnianą galerią, wspartą na potężnych kroksztynach.

Po wschodniej stronie Plaza Mayor na uwagę zasługuje gotycki kościół Sancti Spiritus z piękną renesansową fasadą w stylu plateresco. Zabytkowa świątynia posiada m.in. prezbiterium z gotyckimi stallami i kasetonowym sufitem w stylu mudéjar (XV w.), ołtarz główny z 1659 r. i XII-wieczny krucyfiks.