Toskania. Piza - Krzywa Wieża i nie tylko

Toskania, Piza

Toskania, Piza (Fot. Shutterstock)

Zapewne niewiele jest osób, które odwiedzając Włochy, zrezygnują z zobaczenia jednego z architektonicznych cudów świata, jakim jest sławna wieża w Pizie.
Piza - nie tylko Krzywa Wieża

Choć jej charakterystyczną sylwetkę znają niemal wszyscy, każdego roku dzwonnica przyciąga miliony turystów, którzy na własne oczy chcą się przekonać, czy aby na pewno jest aż tak krzywa jak na fotografiach. W rzeczywistości wieża i towarzyszący jej zespół budowli są jeszcze piękniejsze i jeszcze bardziej niezwykłe, niż można się spodziewać - nie na darmo plac, gdzie stoją, nosi nazwę Campo dei Miracoli, czyli Pole Cudów.

Najlepszą porą na zwiedzanie Pizy jest poranek, zanim zdążą tu dotrzeć liczne autokarowe wycieczki, lub późne popołudnie, gdy większość z nich już opuści miasto. Przez większą część dnia w rejonie katedry panuje taki tłok, że zwiedzanie przestaje być przyjemnością. Na pobieżne zwiedzenie Campo dei Miracoli trzeba przeznaczyć godzinę, ale ze względu na liczbę i jakość atrakcji bardziej zainteresowani tematem mogą spędzić na placu nawet pół dnia. W rozciągającym się nieopodal centro storico też jest na co popatrzeć, a komu znudzi się już oglądanie kościołów, może wyskoczyć na plażę do pobliskiej Marina di Pisa.

Piza - Campo dei Miracoli

Celem turystów przybywających do Pizy jest Campo dei Miracoli - rozległy plac w północno-zachodniej części centro, na którym wznosi się katedra, wystająca zza niej pochyła kampanila (Krzywa Wieża), koliste baptysterium i schowany nieco z boku monumentalny cmentarz Camposanto. O niezwykłej urodzie Pola Cudów decyduje z jednej strony artystyczna doskonałość poszczególnych elementów jego zabudowy, z drugiej zaś sposób, w jaki zostały wyeksponowane. Na trawniku przypominającym wielki zielony dywan swobodnie rozsiadły się śnieżnobiałe budowle, obsypane koronkową dekoracją, cieszące oko rozmaitością kształtów i wielobarwnych marmurowych inkrustacji.

Całość można porównać do gigantycznego tortu z bitej śmietany. Choć na pierwszy rzut oka zabudowa Campo może sprawiać wrażenie jednolitej, nie powstała w wyniku realizacji jednego projektu. Wznoszono ją etapami, wprowadzając kolejne modyfikacje, a budowa całości trwała mniej więcej 300 lat. Najstarsza jest katedra, stawiana od 1063 do 1119 r., choć prace przy jej ozdabianiu ciągnęły się jeszcze przez dwa stulecia, nie licząc późniejszych ingerencji. Baptysterium zaczęło powstawać w roku 1153, wznoszenie dzwonnicy rozpoczęto po upływie kolejnych 20 lat, wreszcie w 1254 r. położono kamień pod budowę Camposanto. Prace zakończono około połowy XIV w. i dopiero wówczas zespół katedralny uzyskał mniej więcej obecny wygląd.

Piza Krzywa Wieża

Co prawda najważniejszą budowlą na Campo dei Miracoli jest katedra, a wszystkie pozostałe na dobrą sprawę stanowią tylko jej uzupełnienie, jednak turyści przybywają do Pizy przede wszystkim dla Krzywej Wieży (Torre Pendente). W średniowieczu, ze względu na mizerię ówczesnej matematyki i fizyki, architekci opierali się wyłącznie na intuicji i doświadczeniu. Na ogół ich kalkulacje okazywały się trafne, zdarzały się jednak pomyłki, a chyba najbardziej spektakularną jest właśnie pizańska dzwonnica. W 1173 r. błędnie wybrano miejsce, na którym zaczęto stawiać budowlę, nie bacząc na niestabilny grunt. Na skutki nie trzeba było długo czekać: już w trakcie prac przy trzeciej kondygnacji kampanila zaczęła się zapadać i wyraźnie odchylać od pionu. Po niemal stuletniej przerwie i długotrwałych naradach prace wznowiono, powodując pogłębienie się przechyłu. Roboty znowu stanęły na kilka dziesięcioleci. Wreszcie w 1350 r. wzniesiono zwieńczenie i zakończono prace, wtedy też na najwyższym piętrze zawieszono siedem dzwonów. Cylindryczna kampanila, pokryta od zewnątrz ażurowymi galeryjkami, składa się z ośmiu kondygnacji i liczy 58,5 m wysokości. Wewnątrz, wokół pustej części środkowej, biegnie kolista klatka schodowa z 293 schodami. Pierwsze prace ratunkowe, mające na celu zabezpieczenie wieży przed katastrofą, podjęto już w XIX w., ale przyniosły one więcej szkody niż pożytku (z tego okresu pochodzi wyłożona marmurem fosa). W latach międzywojennych kamienne fundamenty dzwonnicy podbito betonem, ale i to nie przyniosło spodziewanych efektów. Oblicza się, że od czasu zakończenia budowy

w XIV w. do schyłku ubiegłego stulecia krzywizna powiększyła się o około 4 metry. Gdy w 1990 r. osiągnęła prawie 5,5 m, dzwonnica została zamknięta dla zwiedzających. Opracowaniem metody ratowania budowli zajęła się politechnika w Turynie, a koordynatorem całej akcji został jej profesor, Polak - Michał Jamiołkowski. Kampanilę spięto w kilku miejscach ściągami i przymocowano do pobliskiego budynku za pomocą stumetrowych stalowych smyczy, co pozwoliło uniknąć katastrofy. Gdy osadzono sięgającą 45 m w głąb gruntu przeciwwagę, służącą utrzymaniu budowli we właściwej pozycji, ważącą, bagatela, 900 ton (wobec 14,5 tys. ton samej wieży), stalowe smycze można było zdemontować. Operacja ratowania zabytku trwała 12 lat i pochłonęła 30 mln dolarów. W 2001 r. kampanilę ponownie udostępniono turystom. Jak zapewniają konstruktorzy, jest dobrze zabezpieczona i powinna przetrwać następne stulecia.

Piza - Katedra Pizańska

Katedra to pięcionawowa bazylika Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny. Pokryta galeryjkami fasada, inkrustowana różnymi rodzajami kamienia i ceramiką, jest arcydziełem stylu pizańskiego. Obecny wygląd wnętrza pochodzi z czasów odbudowy kościoła po pożarze w 1595 r., z którego uratowano zaledwie kilka elementów średniowiecznego wystroju. Jednym z nich jest mozaika z około 1300 r. w głównej absydzie, przedstawiająca tronującego Chrystusa pomiędzy Maryją i św. Janem; pracował przy niej m.in. sławny toskański malarz Cimabue. W głównej nawie warto zwrócić uwagę na świecznik z 1587 r., zwany Lampą Galileusza. Według tradycji, obserwacja ruchu świecznika doprowadziła uczonego do odkrycia prawideł rządzących ruchem wahadła. W prawym ramieniu transeptu jest grób patrona Pizy, żyjącego w XI w. San Ranieri. Sławne wrota z brązu (Porta di San Ranieri), wykonane w 1181 r. przez Pizańczyka Bonnana, wykazują silne wpływy greckie i rzymskie. Zostaną wkrótce zastąpione kopią, a oryginał zostanie umieszczony w muzeum katedralnym.

Osobnej uwagi wymaga artystycznie najcenniejszy element wyposażenia kościoła - ambona wykonana przez Giovanniego Pisana w latach 1302-1311. Gdy katedrę odnawiano po pożarze w 1595 r., gotycka ambona, jako niemodna, została usunięta. Szczęśliwie odkryta w 1926 r., powróciła po ponad 300 latach na swoje pierwotne miejsce. Kazalnica wspiera się na kolumnach i figurach wyobrażających Chrystusa, świętego Michała, ewangelistów oraz personifikacje cnót: Roztropności, Sprawiedliwości, Męstwa i Umiarkowania. Trzy kariatydy tworzące środkową podporę przedstawiają Wiarę, Nadzieję i Miłość. Dekoracja boków pulpitu to cykl płaskorzeźb szczelnie zapełnionych kłębiącymi się postaciami, opowiadających historię życia Jezusa i zakończonych wizją jego powtórnego przyjścia podczas Sądu Ostatecznego. Całość jest znakomitym przykładem dramatycznego, pełnego patosu i ekspresji stylu, któremu hołdował młodszy Pisano. Katedralną ambonę warto porównać z podobnym dziełem w pobliskim baptysterium, młodszym o lat 40 i wykonanym w całkowicie odmiennym stylu przez ojca Giovanniego - Nicolę.

Piza - Baptysterium

Trzeci człon katedralnego zespołu - baptysterium - nosi piętno kilku stylów. Pękata bryła budowli i jej przysadziste proporcje to dzieła architektury romańskiej, zdobiące elewacje pinakle i trójkątne szczyty są dziedzictwem gotyku, wewnątrz zaś dostojny rytm półkolistych arkad zapowiada nadejście renesansu. Wznoszenie baptysterium, po 130 latach prac, doprowadzono do końca około roku 1280. W ostatnim etapie budową kierowali Nicolo Pisano i jego syn Giovanni - oni też, razem z uczniami, są autorami rzeźb zdobiących baptysterium. Znaczna część oryginalnej dekoracji została przeniesiona do katedralnego muzeum, a na elewacjach pojawiły się wierne, współcześnie wykonane kopie. Czerwono-białe pokrycie kopuły nawiązuje do barw republiki pizańskiej. W ascetycznym wnętrzu zwraca uwagę basen chrzcielny z połowy XIII w., zwieńczony postacią św. Jana Chrzciciela, oraz ambona Nicola Pisana z 1260 r., ozdobiona reliefami. Dzieło jest uznawane za najwybitniejszy przykład protorenesansu w rzeźbie włoskiej. Artysta pozostawał pod wyraźnym wypływem sztuki starożytnej: w scenie pokłonu Trzech Króli Madonna wygląda jak dostojna rzymska matrona, a brodaci królowie przypominają antycznych filozofów. Z kolei wśród podtrzymujących pulpit postaci, wyobrażających chrześcijańskie cnoty, można odszukać muskularną figurę Herkulesa, symbolizującą Męstwo.

Piza - Camposanto i muzea

Najmniejszym powodzeniem wśród zwiedzających cieszy się czwarta budowla Pola Cudów, Camposanto, choć z całą pewnością jest to zabytek nie mniej ciekawy od pozostałych. Nazwa tego cmentarza (dosłownie Święte Pole) przypomina o rozsypaniu tu ziemi z Palestyny, którą w charakterze relikwii przywieźli do Pizy krzyżowcy. Centrum nekropolii stanowi prostokątny dziedziniec z wirydarzem (ogrodem), z czterech stron otoczonym gotyckim krużgankiem. W krużganku są grobowce i sarkofagi z różnych epok. Do wschodniego boku budowli przylega kopułowa Cappella del Pozzo, dostawiona w końcu XVI w. W czasie ostatniej wojny Camposanto zostało poważnie uszkodzone, gdy w 1944 r. samoloty aliantów bombardowały miasto. Szczególnie ucierpiała dekoracja malarska krużganków. Po wojnie najcenniejsze ocalałe freski zostały zdjęte ze ścian i przeniesione na nowe podłoże; obecnie można je oglądać w salach obok krużganków. Najsławniejszymi malowidłami są Triumf śmierci i Sąd Ostateczny, znakomite odbicie nastrojów panujących po wielkiej epidemii dżumy, która w 1348 r. zdziesiątkowała ludność Europy i została uznana za zapowiedź nadchodzącej apokalipsy.

W Museo dell'Opera del Duomo , za Krzywą Wieżą, w południowo-wschodniej części Campo, zgromadzono znakomitą kolekcję rzeźb z katedry i baptysterium. Warto zatrzymać się przy posągu Maddona del' Colloquio autorstwa Giovanniego Pisana. Cennym eksponatem jest kamienny grobowiec patrona Pizy, zwany Arca di San Ranieri, wykonany na początku XIV w. przez Tina di Camaina. Najciekawszą część wystawy stanowi skarbiec, gdzie można zobaczyć kolejne dzieła Giovanniego Pisana, w tym jeszcze jedną Madonnę z Dzieciątkiem (tym razem z kości słoniowej) i piękny krucyfiks. Są tu także łupy zdobyte przez Pizańczyków w czasie wypraw krzyżowych, naczynia i szaty liturgiczne, relikwiarze, ołtarze oraz intarsjowane wyroby z drewna. W tej ostatniej dziedzinie Toskania nie miała sobie równych w całej Europie.

Museo delle Sinopie zainteresuje raczej tylko miłośników fresków. Wystawiono w nim szkice sporządzane na tynku czerwoną farbą, zwaną synopią, co poprzedzało wykonanie właściwego malowidła. Pizańskie synopie pozyskano podczas ratowania malowideł z Camposanto, uszkodzonych w czasie II wojny światowej. W muzeum można obejrzeć freski w ich wczesnym, przygotowawczym stadium i wniknąć w tajniki sztuki dawnych mistrzów.

Piza - prawobrzeżne centrum

Via Santa Maria wyprowadza z Campo dei Miracoli w stronę centro, w którego wąskich zaułkach kryje się wiele pięknych kościołów i kamienic. Kierując się tą ulicą na południe, mija się m.in. uniwersytecki ogród botaniczny (Giardino Botanico ) i kościół San Nicola , z drugą pizańską krzywą wieżą, po czym dociera się nad brzeg Arno. Kilka kroków w dół rzeki (na zachód) stoi dość niepozorna rezydencja władców Toskanii mieszcząca Museo Nazionale di Palazzo Reale . Można w nim zobaczyć dzieła sztuki zgromadzone przez dawnych rezydentów - cenne zbiory malarstwa i rzemiosła artystycznego, w tym tkaniny, broń i porcelanę. Za główną atrakcję trzeba uznać wyśmienity portret Eleonory z Toledo, żony wielkiego księcia Toskanii Kosmy I Medyceusza, pędzla Bronzina. Kilkaset metrów dalej w dół rzeki, w dawnym arsenale z końca XVI w. urządzono muzeum Le Navi Antiche di Pisa, poświęcone odkrytym w 1998 r., podczas prac budowlanych przy dworcu kolejowym San Rossore, pozostałościom antycznego portu z kilkunastoma statkami etruskimi i rzymskimi. Wystawa jest obecnie zamknięta ze względu na prace konserwatorskie przy eksponatach - unikalnych w skali światowej - a jej otwarcie jest planowane na 2009 r. Nieopodal arsenału stoi Fortezza Vecchia z wysoką ceglaną wieżą - Torre Guelfa - którą warto odwiedzić dla rozległej panoramy.

Główny strumień turystów omija wymienione atrakcje i z Via S. Maria skręca w Via delle Mille, która mijając romański kościół San Sisto (XI/XII w.) o urzekającym wnętrzu, doprowadza do Piazza dei Cavalieri. Jest to ładny plac o nieregularnym kształcie, niegdysiejszy pizański rynek. Jego ozdobą jest duży pałac pokryty sgraffitową dekoracją, zaprojektowany przez Giorgia Vasariego dla Zakonu Kawalerów św. Stefana. Zakon ów, skupiający rycerzy walczących z Turkami i piratami, został założony przez księcia Kosmę I Medyceusza. Umieszczone na fasadzie popiersia przedstawiają członków rodu, a pomnik przed pałacem - samego księcia. Obecnie w budynku mieści się jeden z wydziałów uniwersytetu. Obok wznosi się kościół św. Stefana Papieża, także należący do zakonu, dzieło Vasariego. Na lewo od fasady pałacu widać dawne miejskie więzienie, nazwane Torre dell'Orologio z racji zdobiącego fasadę zegara. Główną arterię przecinającą z północy na południe centro storico stanowią eleganckie Via Oberdan i Borgo Stretto, przebiegające nieopodal Piazza dei Cavalieri. Przy Borgo Stretto wznosi się romański kościół San Michele in Borgo o fasadzie zwieńczonej galeryjkami, zbudowany na miejscu starożytnej świątyni Marsa. Ulica kończy się przy Piazza Garibaldi, nieopodal Arno. Można się stąd udać Via Lungarno Mediceo do odległego o kilku minut marszu Museo Nazionale di San Matteo . Zgromadzono w nim obrazy i rzeźby przeniesione z rozmaitych pizańskich kościołów, dzieła m.in. Simona Martiniego, Massaccia, Donatella, Gentilego da Fabriana i Benozza Gozzolego.

Piza - na lewym brzegu Arno



Z placu Garibaldiego wiedzie na lewy brzeg Arno Ponte di Mezzo , pod wieloma względami najważniejszy most w Pizie. Wiążą się z nim uroczystości i festyny, które na stałe wpisały się w miejscowy kalendarz. Przy Ponte di Mezzo, na lewym brzegu rzeki, stoi hala ozdobiona herbami Pizy i Medyceuszy, zwana Logge di Banchi , w której handlowano niegdyś suknem. Tuż obok zaczyna się Corso Italia - reprezentacyjna ulica lewobrzeżnej Pizy, łącząca rzekę z rejonem dworca. Na jej południowym końcu rozciąga się Piazza Vittorio Emanuele, gdzie zbiegają się główne arterie dzielnicy Mezzogiorno. Obok placu stoi kościół San Agostino; boczną elewację przylegającego doń budynku zdobi sugestywne malowidło Tuttomondo (1989) amerykańskiego artysty Keitha Haringa.

Z Ponte di Mezzo można się również udać w dół rzeki (na zachód), w stronę pobliskiej kaplicy Santa Maria della Spina , perły pizańskiego gotyku. Kawałek dalej, po tej samej stronie rzeki, w ładnym parku stoi kościół San Paolo a Ripa d'Arno z marmurową fasadą utrzymaną w stylistyce szkoły pizańskiej.

Zobacz także
  • Florencja kuchnia Florencja kuchnia - co zjeść?
  • Toskania. Livorno Toskania. Livorno
  • Umbria. Basilica di S. Francesco w Asyżu  Sanktuarium nad grobem św. Franciszka, z urzekającymi freskami Cimabuego, Giotta, Simone Martiniego i innych, jest jedną z najpiękniejszych świątyń chrześcijańskich na świecie. Włochy. Asyż - zwiedzanie cudownego miasta
Komentarze (2)
Toskania. Piza - Krzywa Wieża i nie tylko
Zaloguj się
  • an.ed

    Oceniono 1 raz 1

    Piza kojarzy nam się głównie z krzywą wieżą. Można tam jednak zobaczyć kilka innych - może nie tak spektakularnych i znanych jak wieża - zabytków. Pamiętać też musimy o tym, że miasto bardzo ucierpiało podczas wojennej zawieruchy - stąd też dominująca współczesna zabudowa. Jeśli już jesteśmy w Pizie, to warto też pojechać nieco dalej i zwiedzić jej okolice - każdy znajdzie coś interesującego dla siebie - miłośnicy historii, zabytków, pięknych krajobrazów i pieszych wędrówek. Można zobaczyć i zainspirować się tutaj : gdziewyjechac.pl/15194/piza-i-okolice-pizy-najwieksze-atrakcje-zachodniej-toskanii.html

  • natemat22

    0

    W centrum Pizy jest ciekawy ogród botaniczny .

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX